Chương 1. Cơ sở lý luận về nâng cao hiệu quả chi ngân sách nhà nước tại các bệnh viện công Chương 2. Thực trạng, hiệu quả chi ngân sách nhà nước tại các bệnh viện công trên địa bàn tỉnh Tây Ninh từ năm 2009 - 2020. Những quan điểm cơ bản và giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả chi ngân sách nhà nước tại các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Tây Ninh từ năm 2009-2020 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Chƣơng 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TẠI CÁC BỆNH VIỆN CÔNG 1. Vai trò của sự nghiệp y tế đối với sự phát triển kinh tế xã - hội 1. Vai trò của y tế trong việc nâng cao chất lượng sức khỏe Bất cứ xã hội nào muốn tồn tại và phát triển thì nhân tố cơ bản, nhân tố đóng vai trò chủ thể, quyết định đó là con người. Để đảm nhiệm được vai trò cơ bản đó đòi hỏi mỗi thành viên trong xã hội đều phải có sức khỏe.
Sức khỏe không chỉ là của cải, nguồn lực của một quốc gia mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra nguồn lực cho xã hội. Đã có nhiều nhà xã hội học, triết học, kinh tế đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về sức khỏe và được tiếp cận trên các góc độ khác nhau. Luận văn, không đi sâu nghiên cứu sức khỏe là gì, mà đối tượng nghiên cứu làm gì đảm bảo sức khỏe cho mọi người dưới góc độ của một ngành sản xuất, của một tổ chức xã hội. Ngành “sản xuất” đó, không ai khác là ngành y tế; ngành đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển con người, quyết định sự phát triển của xã hội.
Với vai trò vị trí quan trọng của ngành y tế trong công tác phòng khám, chữa bệnh; luận văn không thể phân tích hết trên tất cả các lĩnh vực mà chỉ đề cập ở góc độ chi ngân sách nhà nước ở bệnh viện công trên địa bàn tỉnh Tây Ninh. Hệ thống y tế với hai dịch vụ chủ yếu là phòng bệnh và chữa bệnh; phòng bệnh báo trước, ngăn ngừa, những dịch bệnh có thể xảy ra; cho nên “phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Chữa bệnh làm cho con người hết bệnh tật, phục hồi và tái tạo sức khỏe, làm cho con người giữ vững được sức khỏe, chất lượng sức khỏe của mọi thành viên trong xã hội được tăng lên. Phòng bệnh là một trong hai hoạt động chính của sự nghiệp y tế, nhờ thực hiện tốt công tác phòng bệnh mà nhiều quốc gia đã tiết kiệm được một chi phí lớn do LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 ngăn chặn được nhiều dịch bệnh bùng nổ.
Trong những năm gần đây, quá trình công nghiêp hóa, toàn cầu hóa, tình trạng ô nhiễm môi trường, không phải trong phạm vi quốc gia mà là phạm vi quốc tế. Tình trạng cháy rừng ở Indonesia khói bụi đã lan tỏa sang các nước là một minh chứng. Tình trạng dịch bệnh Sars, bệnh cúm, dịch cúm lan sang người, liên tục xảy ra là những dịch bệnh nguy hiểm, gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế. Những căn bệnh này khi đã mắc phải thường đòi hỏi nguồn kinh phí chữa trị rất lớn mà ngân sách khó lường được, nếu không phòng trước dịch bệnh lan truyền dẫn đến tử vong là điều không tránh khỏi, hậu quả thiệt hại lớn về người và của.
Chính vì vậy, khẩu hiệu ngành y tế “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”, tích cực nghiên cứu, thực hiện phòng ngừa, không chỉ là phương châm mà là hành động của một quốc gia, của ngành y tế. Trong thập niên vừa qua, ở Việt Nam tuy phải đương đầu với hai đại dịch lớn là Sars và cúm H5N1, …Nhưng ngành y tế cũng như toàn dân đã hết sức nỗ lực trong công tác phòng dịch, dập tắt kịp thời nên đã được hạn chế tối đa thiệt hại về con người và kinh tế. Đây là điều kiện để huy động và sử dụng tối đa nguồn nhân lực con người và nguồn lực tài chính góp phần thúc đẩy nền kinh tế ngày càng phát triển. Vai trò của y tế đối với sự phát triển nguồn lao động xã hội Khẳng định sự cần thiết khách quan và tầm quan trọng của sự nghiệp y tế đối với sự phát triển kinh tế xã hội, Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, chỉ rõ: “Phát triển mạnh sự nghiệp y tế, nâng cao chất lượng công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Tập trung phát triển mạnh hệ thống chăm sóc sức khỏe và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế. Nhà nước tiếp tục tăng đầu tư đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa để phát triển nhanh hệ thống y tế công lập và ngoài công lập; hoàn chỉnh mô hình tổ chức và củng cố mạng lưới y tế cơ sở Xuất phát từ vai trò của con người là chủ thể của xã hội, con người là trung tâm quyết định sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia; mà nhiệm vụ cơ bản của y tế, đối tượng cần chăm sóc bảo vệ sức khỏe là con người, sự phát triển của LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 mỗi quốc gia. Vì vậy, y tế có vai trò quan trọng trong việc quyết định sức khỏe của một xã hội, quyết định sự tồn tại và phát triển của một quốc gia, tác động to lớn tới sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Do đó, cần phải tăng đầu tư nhà nước, đẩy mạnh xã hội hóa hệ thống y tế công lập.
Sở dĩ cần phải phát triển mạnh sự nghiệp y tế, vì y tế có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội. Thông qua các hoạt động của tổ chức y tế phòng, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe con người; với nhiều hoạt động cụ thể như: các hoạt động khám và điều trị các bệnh, các hoạt động phòng bệnh, điều dưỡng chăm sóc sức khỏe và thẩm mỹ của con người; các hoạt động phòng chống và kiểm soát hữu hiệu các bệnh không truyền nhiễm cũng như các bệnh truyền nhiễm; đồng thời đảm bảo sự công bằng trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng cao, đặc biệt là đối với các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em, người nghèo 1. Vai trò của y tế đối với sự phát triển kinh tế xã hội Y tế không chỉ đóng vai trò chủ thể đối với sự phát triển xã hội mà còn gián tiếp thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Với quan điểm biện chứng vật chất quyết định ý thức, sự phát triển kinh tế đã làm cho đời sống con người ngày càng được cải thiện cả về vật chất lẫn tinh thần.
Chính sự phát triển đó, nhận thức và khả năng chế ngự tự nhiên của con người ngày càng tăng lên, con người đã tác động vào môi trường tự nhiên làm thay đổi môi trường sống của con người và ngược lại. Tính hai mặt của một vấn đề trong quá trình tác động của con người là làm cho chất lượng cuộc sống con người ngày càng tăng, thì ngược lại môi trường đó cũng sản sinh ngày càng nhiều bệnh dịch mới nguy hiểm xuất hiện, không chỉ trong phạm vi quốc gia mà còn trên phạm vi toàn thế giới. Chính vì lẽ đó mà y tế có vai trò toàn cầu trong phòng chống các bệnh dịch này, đòi hỏi cơ quan y tế của các quốc gia cần phải có sự hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau trong việc chữa bệnh, phòng bệnh. Tổ chức y tế thế giới (WTO) giữ vị trí quan trọng trong công tác này.
Như vậy ở một góc độ nào đó thì y tế cũng góp phần tạo ra mối quan hệ tốt đẹp giữa các quốc gia trên thế giới. Vai trò của y tế về mặt xã hội, mặc dù chi tiêu công không mang lại lợi ích bằng tiền nhưng chính sự can thiệp của Nhà nước đã góp phần vào việc bảo đảm công bằng xã hội. Thông qua những chính sách của mình Nhà nước điều tiết nguồn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 tài chính từ nơi thừa sang nơi thiếu, ở lĩnh vực y tế là từ người giàu sang người nghèo, sang những gia đình chính sách, có công với đất nước, những khoản chi tiêu công này không thể khu vực tư nhân làm được. Mặt trái của nền kinh tế thị trường là sự phân hóa thu nhập, phân hóa giàu nghèo.
Xã hội càng phát triển thì sự phân hóa giàu nghèo tạo khoảng cách ngày càng xa, người giàu thì càng giàu, mà người nghèo thì càng nghèo, như vậy tầng lớp nghèo có nguy cơ bị thiệt thòi, không đủ khả năng chữa bệnh khi ốm đau; chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp y tế góp phần hỗ trợ những đối tượng nghèo khi ốm đau từ đó đảm bảo công bằng xã hội. Từ việc phân tích trên đây cho thấy y tế có vai trò quan trọng trong việc phòng bệnh và chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe cho mỗi thành viên trong xã hội. Nó trực tiếp quyết định sự phát triển của mỗi quá trình sản xuất, sự phát triển của nền sản xuất xã hội của mỗi quốc gia, xác lập các quan hệ hài hòa giữa tự nhiên và xã hội, nâng cao tuổi thọ bình quân, tạo lập mối quan hệ hòa bình hợp tác hữu nghị giữa các quốc gia theo xu thế quốc tế hóa, toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế. Để thực hiện được vai trò, vị trí và nhiệm vụ quan trong này, đòi hỏi cần phải có một nguồn kinh phí lớn để chi cho các hoạt động đó.
Tuy nhiên cũng cần lưu ý không phải cứ tiền nhiều, nguồn tài chính lớn là hoạt động y tế phát triển; vấn đề quan trọng là chi như thế nào, chi ra sao để mang lại hiệu quả cao nhất. Nguồn tài chính quan trọng đó là từ ngân sách nhà nước và thông qua hoạt động thu, chi ngân sách. Nội dung chi ngân sách nhà nƣớc cho các bệnh viên công 1. Khái niệm về ngân sách và chi ngân sách nhà nước cho các bệnh viện công 1.
Ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước - Ngân sách nhà nước Luật Ngân sách Nhà nước đã được Quốc hội thông qua ngày 16/12/2002 và được định nghĩa như sau: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Ngân sách nhà nước được thể hiện trên hai chức năng đó là chức năng phân phối và chức năng giám đốc.