Chương 1, Điều 4 về “Các loại hình tác phẩm được bảo hộ quy định tại điều 747 của bộ luật Dân sự năm 1995’’ có ghi: “Tác phẩm báo chí gồm báo in, báo nói, báo hình tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài” [23, tr.96] Như vậy theo luật báo chí và các văn bản quy phạm pháp quy thì: “Tác phẩm báo chí là những sản phẩm do nhà báo sáng tạo ra, đã được đăng tải trên các phương tiện truyền thông đại chúng, được pháp luật bảo hộ bản quyền, nhà báo được trả tiền nhuận bút và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tác phẩm của mình”. Nhìn chung, quan niệm của các nhà nghiên cứu, nhà báo, trong luật báo chí và các văn bản quy phạm pháp quy về tác phẩm báo chí đều có điểm chung là: Tác phẩm báo chí phải chứa đựng thông tin thời sự, thể hiện rõ quan điểm của người cầm bút và tạo dư luận xã hội sau khi đăng tải trên một sản phẩm báo chí.11] Theo “Giáo trình tác phẩm báo chí đại cương” của TS. Nguyễn Thị Thoa thì: “Tác phẩm báo chí là: Sản phẩm tư duy của nhà báo, lấy hiện thực khách quan (mang tính thời điểm) là đối tượng nghiên cứu và phản ảnh; có hình thức tương ứng với nôi dung thông tin; được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng và là một bộ phận cấu thành một sản phẩm báo chí; có giá trị sử dụng; tạo dư luận xã hội (tức thời) và làm thay đổi hành vi của người tiếp nhận thông tin ; được luật pháp bảo hộ bản quyền và tác giả được trả tiền”.11] Tác phẩm báo chí gồm: phóng sự, ghi nhanh, tường thuật, phỏng vấn, phản ảnh, điều tra, bình luận, chuyên luận, ký báo chí và các thể loại khác 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhằm đăng, phát trên báo in, báo nói, báo hình báo, điện tử hoặc các phương tiện khác (Điều 11 Nghị định 100/2006/NĐ-CP).1 Khái niệm Báo điện tử là một trong các loại hình báo chí ứng dụng rất nhiều công nghệ khoa học và kĩ thuật hiện đại, nó hoạt động được nhờ các phương tiện kĩ thuật tiên tiến, số hóa,các dịch vụ và các phần mềm ứng dụng. Đây là loại hình báo chí có sự kết hợp nhiều tính năng nên tuy ra đời muộn nhưng ngày càng trở nên phổ biến cả trong nước và trên thế giới.
Chỉ với một chiếc máy tính có kết nối mạng, người sử dụng có thể nghe, nói, đọc, viết trên đó.Thang Đức Thắng, Tổng biên tập Vnexpress.net có nhận xét: “ Báo mạng điện tử là báo của thời đại mới. Độc giả của báo cơ bản là những người có trình độ, có hiểu biết và cần lượng thông tin tối đa trong lượng con chữ tối thiểu”. Sự ưu việt của báo mạng điện tử so với các loai hình báo chí khác nên đã thu hút được rất nhiều công chúng đem lại nhiều giá trị lớn cho xã hội, cho người dân. Sự ra đời và phát triển của báo mạng điện tử đã tạo ra bước ngoặt lớn trong làng báo chí Việt Nam nói riêng và báo chí thế giới nói chung.
Mỗi loại hình báo chí đều có những đặc trưng riêng, và báo mạng điện tử cũng vậy. Nếu như phát thanh sử dụng âm thanh tiếng động dể lôi cuốn thính giả, truyền hình sử dụng hình ảnh đầy màu sắc thì báo mạng điện tử có khả năng đa phương tiện, tính tức thời và phi định kì, tính tương tác, khả năng lưu trữ và tìm kiếm thông tin rất lớn hữu ích cho rất nhiều người. Theo cuốn “ Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ bản”, trên thế giới và ở Việt Nam đang tồn tại nhiều cách gọi khác nhau đối với loại hình báo này: Báo điện tử (Electronic Journal), báo điện tử (Online Newspaprer), báo mạng (Cyber Newpaper), báo chí Internet Newspaper và báo mạng điện tử. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Báo điện tử là khái niệm thông dụng nhất ở nước ta, gắn liền với tên gọi của nhiều báo mạng điện tử thuộc cơ quan báo in.
Trong nghị định 55/2001/NĐ- CP ngày 23/8/2001 của Chính phủ về Quản lý và cung cấp dịch vụ Internet, điều 12 có ghi: “Dịch vụ thông tin trên Internet là một loại hình dịch vụ ứng dụng Internet, bao gồm dịch vụ phát hành báo chí (báo in, báo hình, báo điện tử) phát hành xuất bản phẩm trên Internet và dịch vụ cung cấp các loại hình điện tử khác nhau trên Internet. Trong điều 3, Chương 1 của Luật số 12/1999/QH10 ngày 12/6/1999 về Sửa đổi bổ sung một số điều của Luật báo chí được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 28/12/1989 cũng có ghi thuật ngữ: “Báo điện tử (được thực hiện trên mạng thông tin máy tính) bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài” để chỉ loại hình báo chí này. Sau này, khái niệm báo mạng điện tử được hiểu là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web và phát hành trên mạng Internet. Theo Bách khoa toàn thư mở: Báo điện tử hay báo mạng là loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức một trang web và phát hành dựa trên nền tảng Internet.
Báo mạng điện tử được xuất bản bởi tòa soạn điện tử, còn người đọc báo dựa trên máy tính, điện thoại di động, máy tính bảng.có kết nối Internet. Khác với báo in, tin tức trên báo điện tử được cập nhật thường xuyên, tin ngắn và thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Nó cũng khác so với trang thông tin điện tử về tần suất cập nhật. Báo điện tử cho phép mọi người trên khắp thế giới tiếp cận tin tức nhanh chóng không phụ thuộc vào không gian và thời gian, sự phát triển của Báo điện tử đã làm thay đổi thói quen đọc tin và ít nhiều có ảnh hưởng đến việc phát triển báo giấy truyền thống.
17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Đặc điểm * Tính phi định kỳ Có thể nói, mỗi một loại hình báo chí đều mang trong mình những đặc điểm mang tính chất đặc thù để phân biệt giữa các loại hình với nhau. Và báo mạng điện tử cũng vậy. Là loại hình báo chí có lịch sử ra đời muộn nhất nhưng lại có những bước tiến mạnh mẽ, rõ rệt nhất. Đây là loại hình có khả năng tích hợp được tất cả các loại hình khác như âm thanh, hình ảnh của truyền hình, phát thanh, ngôn ngữ viết của báo in… Một đặc điểm nổi trội dễ dàng để so sánh báo mạng điện tử với các loại hình báo chí khác đó chính là tính phi định kì.
So với các loại hình báo chí khác, tính phi định kì của báo mạng điện tử được thể hiện rõ rệt nhất. Thông tin trên các trang báo mạng điện tử luôn được cập nhật liên tục. Ở bất cứ nơi đâu, ở bất cứ thời điểm nào chỉ cần có sự kiện xảy ra là có sự cập nhật thông tin. Sản xuất thông tin ở các trang báo mạng điện tử không giống như ở các loại hình báo chí khác đôi khi nó không đi theo một trình tự nào cả.
Phóng viên, cộng tác viên có mặt ở hiện trường viết bài và đẩy lên các trang báo mạng là xong. Đôi khi quy trình sản xuất thông tin chỉ có vậy. Nhưng đối với truyền hình, khi có sự kiện, phóng viên đến hiện trường, quay phim, chụp ảnh, về dựng, viết lời bình, rồi đợi sự xét duyệt mới được đăng tải trên báo chí. Hay đối với báo in, quy trình sản xuất thông tin cũng khá phức tạp.
Tính phi định kì của báo mạng điện tử là ở đó. Thông tin đến công chúng một cách nhanh chóng đó là điều mà báo mạng điện tử luôn tự hào. Những thông tin diễn ra trên mọi miền đất nước các loại hình báo chí khác chưa kịp thông tin thì nhiệm vụ đó các trang báo mạng điện tử có thể đảm nhiệm tốt. Với quy trình sản xuất thông tin gọn, nó có thể đáp ứng được nhu cầu về mặt thông tin ngày càng cao của công chúng.
Thông tin trên các trang báo mạng mang tính đa dạng cao, phản ánh đầy đủ các sự 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kiện diễn ra trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội chính vì vậy lượng thông tin mà công chúng có thể tiếp nhận được thông qua các trang báo mạng là vô cùng phong phú. Tính phi định kì của báo mạng điện tử đã đáp ứng được nhu cầu thông tin ngày càng cao cuả công chúng. Những thông tin mới nhất diễn ra trong đời sống xã hội luôn được cập nhật nhanh chóng bởi vậy thông tin đến với công chúng cũng nhanh hơn so với các loại hình báo chí khác. Sự ra đời của báo mạng điện tử cùng sự cạnh tranh mà nó mang lại là một nguồn động lực to lớn thúc đẩy sự phát triển của các loại hình báo chí khác.
* Tính đa phương tiện Với sự hậu thuẫn của khoa học kỹ thuật, so với các loại hình báo chí xuất hiện trước đây như báo in, phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử có những đặc điểm chiếm ưu thế vượt trội như khả năng đa phương tiện, tính tương tác, tính thời sự của thông tin. Nhờ có sự hỗ trợ của công nghệ internet, báo điện tử có khả năng tích hợp được ưu thế của các loại hình báo chí khác như tính văn bản và khả năng lưu trữ dưới dạng văn bản của báo in, hình ảnh động và âm thanh của truyền hình, âm thanh của phát thanh. Nó cũng khắc phục được tính đơn điệu và tính của báo in cũng như hạn chế trong trật tự tuyến tính thời gian phát sóng của phát thanh và truyền hình. Trên báo điện tử, công chúng có thể đọc, nghe và xem.
Các yếu tố chữ viết, đồ họa, video clip được sử dụng linh hoạt tạo ra nhiều cổng thông tin để công chúng tiếp cận dễ dàng. Chính sự tích hợp này làm cho báo điện tử thực sự phong phú, da dạng, sinh động và hấp dẫn trong cách truyền tải thông tin. Trong một bình diện nào đó, ta có thể coi báo chí điện tử là một loại báo chí tổng hợp của cả báo in, phát thanh và truyền hình. Một trang báo điện tử có thể cung cấp cho người dùng một bài báo viết, một bức ảnh như trên báo 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com in, một seri ảnh động (nhiều bức ảnh lần lượt thay thế nhau để cho người xem); một đoạn nhạc, một bài báo được chuyển tải qua một giọng đọc; một đoạn phim hoại hình, phim phóng sự truyền hình.