phần Mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và tổng quan về tín dụng ngân hàng Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng chất lƣợng tín dụng tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần công thƣơng Việt Nam chi nhánh Phú Tài Chƣơng 4: Giải pháp nâng cao chất lƣợng tín dụng Ngân hàng thƣơng mại cổ phần công thƣơng Việt Nam chi nhánh Phú Tài 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1Tổng quan nghiên cứu 1.1 Tình hình nghiên cứu trước đây Nhìn chung, có nhiều các tạp chí, bài nghiên cứu khoa học, hội thảo, luận văn, luận án… tập trung nghiên cứu về vấn đề hoạt động tín dụng của ngân hàng thƣơng mại. Các nghiên cứu sau khi nghiên cứu về mặt lý luận đã đƣa ra đƣợc những đóng góp quan trọng xây dựng khung lý luận về lý thuyết hoạt động tín dụng của ngân hàng thƣơng mại. - Nguyễn Thị Thu Đông, 2012. “Nâng cao chất lượng tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam trong quá trình hội nhập”.
Luận án tiến sĩ, Trƣờng đại học Kinh tế Quốc dân. Luận án đã giới thiệu đƣợc các mô hình đánh giá chất lƣợng tín dụng của khách hàng nhƣ mô hình chỉ số tín dụng đại diện là Altman; mô hình phân nhóm và phân lớp, mô hình Logistic. Tác giả cũng đã xây dựng đƣợc mô hinh định lƣợng để phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến việc đánh giá, xếp loại khách hàng tại ngân hàng thƣơng mại cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam – chi nhánh Đà Nẵng. Đƣa ra các giải pháp mang tính áp dụng cao trong tƣơng lai đối với ngân hàng thƣơng mại cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam.
- Lê Đức Thọ, 2005.“ Hoạt động tín dụng của hệ thống Ngân hàng thương mại nhà nước ở nước ta hiện nay”. Luận án tiến sĩ, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Luận án đã hệ thống hóa những vấn đề cơ bản trong hoạt động tín dụng tại ngân hàng thƣơng mại, phân tích làm rõ vai trò của hoạt động tín dụng của ngân hàng thƣơng mại đối với nền kinh tế. Đƣa ra phân tích toàn diện về những hạn chế, khó khăn trong hoạt động tín dụng của hệ thống ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc và đề ra các khuyến nghị nhƣ cải cách tổ chức bộ máy, nâng cấp công nghệ , đào tạo nguồn nhân lực và phát huy vai trò chủ đạo và chủ lực của ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc.“Giải pháp nhằm mở rộng hoạt động tín dụng của 5 Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”.
Luận án tiến sĩ, Trƣờng Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Luận án đã hệ thống hóa các lý luận cơ bản về hoạt động tín dụng ngân hàng thƣơng mại, đƣa ra những yêu cầu cần thiết để mở rộng hoạt động tín dụng. Đánh giá và trình bày một cách khoa học về thực trạng hoạt động tín dụng của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam tại thành phố Hồ Chí Minh Trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp cụ thể góp phần mở rộng hoạt động tín dụng đối với Ngân hàng nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. - Ngô Thị Yến, 2012.“Chất lượng tín dụng tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn - chi nhánh Thái Nguyên”.
Luận văn thạc sỹ, Trƣờng Đại học Kinh tế - ĐH QGHN. Luận văn đã hệ thống hóa những lý luận cơ bản về tín dụng tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam chi nhánh Thái Nguyên. Phân tích và đánh giá đƣợc chất lƣợng tín dụng tại ngân hàng để từ đó đề xuất ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng tín dụng tại nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam chi nhánh Thái Nguyên. - Lê Bá Minh Long, 2011.“Nâng cao chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Phương Đông”.
Luận văn thạc sỹ, Đại học Kinh tế Thành Phố Hồ Chí Minh. Luận văn tập trung chủ yếu vào nhóm khách hàng cụ thể, nhóm khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Luận văn đã hệ thống hóa những lý luận về vai trò tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thƣơng mại cổ phần Phƣơng Đông. Đánh giá chất lƣợng tín dụng tập trung vào một nhóm khách hàng trên theo các chỉ tiêu định tính và đánh giá các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng tín dụng của ngân hàng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ.
- Nguyễn Thị Phƣơng Thùy, 2012. “Chất lượng tín dụng ngắn hạn tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn chi nhánh Quốc Oai”. Luận văn thạc sỹ, Trƣờng Đại học Kinh tế - ĐH QGHN. Luận văn đã xác định mục tiêu nghiên cứu là chất lƣợng tín dụng ngắn hạn tại ngân hàng.
Luận văn đã đánh giá đƣợc thực trạng chất lƣợng tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam chi nhánh 6 Quốc Oai, tập trung chủ yếu vào hoạt động tín dụng ngắn hạn. Đƣa ra đƣợc các vấn đề còn tồn tại và nguyên nhân và đề xuất các giải pháp cho hoạt động tín dụng ngắn hạn tại chi nhánh Quốc Oai.2 Khoảng trống nghiên cứu Các đề tài về nghiên cứu về hoạt động tín dụng và chất lƣợng tín dụng ngân hàng đều đƣa ra những lý thuyết đầy đủ về hoạt động tín dụng và chất lƣợng tín dụng tại ngân hàng thƣơng mại. Cùng với đó là xây dựng đƣợc hệ thống các chỉ tiêu đánh giá chất lƣợng tín dụng của ngân hàng thƣơng mại. Các đề tài đã đƣa ra những lý luận thực tế và sâu sắc về các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng tín dụng của ngân hàng thƣơng mại.
Một số luận văn, luận án đã xây dựng đƣợc một mô hình định lƣợng về các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng tín dụng hay mô hình đánh giá xếp hạng tín dụng tại ngân hàng thƣơng mại để từ đó nâng cao chất lƣợng, hiệu quả hoạt động tín dụng tại ngân hàng thƣơng mại. Các giải pháp đƣợc đƣa ra có tính thực tế cao và phù hợp với từng chi nhánh, địa bàn nghiên cứu. Tuy nhiên, mỗi một ngân hàng thƣơng mại hay một chi nhánh đều có những đặc thù và đặc điểm riêng biệt phù hợp với từng địa bàn hoạt động, nên các giải pháp đƣa ra không thể áp dụng một cách đồng nhất. Do đó, tác giả muốn nghiên cứu, đánh giá về chất lƣợng hoạt động tín dụng tại một chi nhánh cụ thể, từ các đặc điểm của chi nhánh đƣa ra đƣợc các giải pháp hữu hiệu nhất đối với chi nhánh đang đƣợc nghiên cứu.2 Cơ sở lý luận về tín dụng ngân hàng 1.1 Khái niệm về tín dụng ngân hàng Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm tín dụng ngân hàng, từ cách tiếp cận đơn giản: “Tín dụng ngân hàng là quan hệ chuyển nhƣợng quyền sử dụng vốn từ ngân hàng cho khách hàng trong một thời hạn nhất định với một khoản chi phí nhất định” (Nguyễn Minh Kiều, 2005, trang 54).
Đến cách tiếp cận phức tạp hơn: “Tín dụng trên cơ sở tiếp cận theo chức năng hoạt động của ngân hàng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa bên cho vay (ngân hàng và các định chế tài chính khác) và bên đi vay, trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay sử dụng 7 trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán” (Hồ Diệu, 2000, trang 19). Trong luận văn, tác giả tập trung nghiên cứu hoạt động tín dụng ngân hàng trên phƣơng diện hoạt động cho vay. Đây cũng là hoạt động chính và chủ yếu trong các hoạt động tín dụng của ngân hàng. Nhƣ vậy, đứng trên góc độ của nhà quản lý ngân hàng thì : Tín dụng ngân hàng là quan hệ vay mƣợn giữa ngân hàng với các cá nhân, doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế xã hội và các tổ chức tín dụng khác theo nguyên tắc hoàn trả.
Từ khái niệm nêu trên, có thể thấy một quan hệ tín dụng bao gồm các đặc trƣng sau: - Tín dụng ngân hàng dựa trên cơ sở tin tƣởng giữa ngƣời đi vay (khách hàng) và ngƣời cho vay (ngân hàng). Điều kiện tiên quyết để thiết lập quan hệ tín dụng. Ngƣời cho vay – ngân hàng tin tƣởng rằng vốn sẽ đƣợc hoàn trả đầy đủ khi đến hạn. Ngƣời đi vay cũng tin vào khả năng phát huy hiệu quả của vốn vay.
Sự gặp gỡ giữa ngƣời đi vay và ngƣời cho vay về lòng tin tƣởng là điều hiện hình thành quan hệ tín dụng. Cơ sở của sự tin tƣởng này có thể do uy tín của ngƣời đi vay, do giá trị tài sản thế chấp và do sự bảo lãnh của một bên thứ ba. - Tín dụng ngân hàng là sự chuyển nhƣợng tạm thời một lƣợng giá trị ngƣời cho vay cho một ngƣời khác – ngƣời đi vay, đƣợc sử dụng trong một thời gian nhất định với cam kết hoàn trả cả gốc lẫn lãi. Đối tƣợng của sự chuyển nhƣợng là sự chuyển nhƣợng tiền tệ.
Tính chất tạm thời của sự chuyển nhƣợng đề cập đến thời gian sử dụng lƣợng giá trị đó. Nó là kết quả của sự thỏa thuận giữa ngân hàng và khách hàng, hai bên mà tham gia vào quá trình chuyển nhƣợng để đảm bảo sự phù hợp giữa thời gian nhàn rồi và thời gian cần sử dụng lƣợng giá trị đó. Sự thiếu phù hợp của thời gian chuyển nhƣợng có thể ảnh hƣởng đến quyền lợi tài chính và hoạt động kinh doanh của cả hai bên, dẫn đến 8 nguy cơ phá vỡ quan hệ tín dụng. Thực chất trong tín dụng ngân hàng chỉ có sự chuyển nhƣợng quyền sử dụng lƣợng giá trị tạm thời nhàn rỗi trong khoảng thời gian nhất định mà không có sự thay đổi quyền sở hữu đối với lƣợng giá trị đó.2 Phân loại tín dụng ngân hàng Hoạt động tín dụng ngân hàng đƣợc thực hiện dƣới nhiều hình thức, đƣợc nhìn nhận dƣới nhiều góc độ khác nhau theo các tiêu phân loại khác nhau.
Trên thực tế, tín dụng ngân hàng thƣờng đƣợc phân chia theo các tiêu thức sau: - Phân loại theo thời gian cấp tín dụng + Tín dụng có kỳ hạn: Là khoản tín dụng có thời hạn xác định về ngày trả nợ. Tín dụng có kỳ hạn, tín dụng ngắn hạn, tín dụng trung hạn và dài hạn.