LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa Ng©n hµng - Tµi chÝnh Ch¬ng 1 thÈm ®Þnh tµi chÝnh dù ¸n trong ho¹t ®éng cho vay cña NHTM - nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n 1. Sù cÇn thiÕt thÈm ®Þnh tµi chÝnh dù ¸n trong ho¹t ®éng cho vay cña NHTM 1. Ho¹t ®éng cho vay cña NHTM 1. Ho¹t ®éng c¬ b¶n cña NHTM trong nÒn kinh tÕ NHTM lµ mét doanh nghiÖp ®Æc biÖt, ho¹t ®éng vµ kinh doanh trªn lÜnh vùc tiÒn tÖ vµ tÝn dông, kh«ng trùc tiÕp s¶n xuÊt ra cña c¶i vËt chÊt nh c¸c doanh nghiÖp thuéc lÜnh vùc s¶n xuÊt - kinh doanh nhng t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, lu th«ng vµ ph©n phèi s¶n phÈm x· héi b»ng c¸ch cung øng vèn tÝn dông, vèn ®Çu t cho c¸c doanh nghiÖp, tæ chøc kinh tÕ më réng kinh doanh, gãp phÇn t¨ng nhanh tèc ®é ph¸t triÓn kinh tÕ.
Theo ®Þnh nghÜa ë ViÖt Nam, ph¸p lÖnh Ng©n hµng, HTX tÝn dông vµ c«ng ty tµi chÝnh ngµy 24/05/1990 (§iÒu I, Kho¶n 1): "Ng©n hµng th¬ng m¹i lµ mét tæ chøc kinh doanh tiÒn tÖ mµ ho¹t ®éng chñ yÕu vµ thêng xuyªn lµ nhËn tiÒn göi cña kh¸ch díi nh÷ng h×nh thøc kh¸c nhau víi tr¸ch nhiÖm hoµn tr¶ vµ sö dông sè tiÒn ®ã ®Ó cho vay, ®Ó chiÕt khÊu vµ ®Ó lµm ph¬ng tiÖn thanh to¸n". Nh vËy, NHTM sÏ tiÕn hµnh ho¹t ®éng huy ®éng nh÷ng nguån vèn t¹m thêi nhµn rçi cña c¸c tæ chøc c¸ nh©n chuyÓn ®Õn nh÷ng ngêi cã nhu cÇu vÒ vèn cho ®Çu t s¶n xuÊt. Hay Ng©n hµng lµ mét doanh nghiÖp cung cÊp dÞch vô cho c«ng chóng vµ doanh nghiÖp. Thµnh c«ng cña Ng©n hµng phô thuéc vµo n¨ng lùc x¸c ®Þnh c¸c dÞch vô tµi chÝnh mµ x· héi cã nhu cÇu, thùc hiÖn c¸c dÞch vô ®ã mét c¸ch cã hiÖu qu¶.
C¸c NHTM ngµy nay cung cÊp rÊt nhiÒu c¸c lo¹i h×nh dÞch vô tµi chÝnh kh¸c nhau, bao gåm c¸c ho¹t ®éng cung cÊp dÞch vô mang tÝnh chÊt truyÒn thèng (dÞch vô trao ®æi tiÒn tÖ, cung cÊp c¸c dÞch vô uû th¸c,…), vµ c¸c dÞch vô míi (cho vay tiªu dïng, t vÊn tµi chÝnh, qu¶n lý tiÒn mÆt,…). Cã thÓ xem xÐt s¬ qua vÒ mét sè ho¹t ®éng c¬ b¶n cña mét NHTM nh sau. Ho¹t ®éng huy ®éng vèn Huy ®éng vèn lµ ho¹t ®éng t¹o vèn cho Ng©n hµng th¬ng m¹i, nã ®ãng vai trß quan träng, ¶nh hëng NguyÔn ThÞ Thanh Thuû 1 Líp TCDN 41D LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa Ng©n hµng - Tµi chÝnh tíi chÊt lîng ho¹t ®éng cña ng©n hµng. Ho¹t ®éng huy ®éng vèn cña mét Ng©n hµng th¬ng m¹i bao gåm: NhËn tiÒn göi, ph¸t hµnh c¸c giÊy tê cã gi¸ ra c«ng chóng, vay tõ c¸c tæ chøc kh¸c, tù tµi trî b»ng vèn chñ së h÷u cña ng©n hµng.
Tuy nhiªn, díi bÊt kú h×nh thøc huy ®éng nµo th× Ng©n hµng th¬ng m¹i ®Òu ph¶i tr¶ mét chÝ phÝ nhÊt ®Þnh, ®ã lµ chÝ phÝ huy ®éng vèn hay cßn gäi lµ chi phÝ ®Çu vµo cña ng©n hµng. C¸c chi phÝ nµy ®îc bï ®¾p th«ng qua viÖc cho vay vµ ®Çu t cña ng©n hµng. Ho¹t ®éng cho vay vµ ®Çu t Ho¹t ®éng cho vay vµ ®Çu t lµ ho¹t ®éng mang l¹i thu nhËp chñ yÕu cho Ng©n hµng. Th«ng qua ho¹t ®éng nµy Ng©n hµng cã thÓ bï ®¾p ®îc c¸c chi phÝ cho viÖc huy ®éng vèn.
Trong ®ã, ho¹t ®éng cho vay chiÕm vÞ trÝ quan träng h¬n c¶, Ng©n hµng cã kh¶ n¨ng ®èi diÖn víi rñi ro mÊt kh¶ n¨ng thanh to¸n lµ rÊt lín, quyÕt ®Þnh sù tån t¹i cña mäi ng©n hµng. Cã nhiÒu h×nh thøc ph©n lo¹i mét kho¶n vay cña Ng©n hµng th ¬ng m¹i: theo gi¸ trÞ thêi gian cã vay ng¾n h¹n, trung h¹n vµ dµi h¹n; theo ®èi tîng kh¸ch hµng cã doanh nghiÖp, c¸ nh©n, chÝnh phñ,… Ho¹t ®éng trung gian Còng nh ®· nãi ë trªn, nÕu mét tæ chøc nµo ®ã chØ thùc hiÖn 2 nghiÖp vô huy ®éng vèn vµ sö dung vèn th× kh«ng thÓ coi lµ mét ng©n hµng ®îc. V× vËy c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i muèn ®îc hiÓu theo ®óng nghÜa cña nã th× cßn thùc hiÖn c¶ nghiÖp vô trung gian thanh to¸n theo yªu cÇu cña kh¸ch hµng nh chuyÓn tiÒn, thanh to¸n kh«ng dïng tiÒn mÆt, cung cÊp dÞch vô… NghiÖp vô nµy kh«ng nh÷ng mang l¹i thu nhËp cho Ng©n hµng (Ng©n hµng thùc hiÖn theo sù uû nhiÖm cña kh¸ch hµng ®îc hëng tiÒn hoa hång) mµ cßn gãp phÇn thóc ®Èy hç trî c¸c nghiÖp vô nãi trªn Ng©n hµng cÇn ph¶i héi ®ñ c¶ ba ho¹t ®éng trªn. NÕu thiÕu 1 th× kh«ng thÓ coi lµ ng©n hµng ® îc.
V× vËy, ba ho¹t ®éng nµy lµ mét thÓ thèng nhÊt cã quan hÖ mËt thiÕt víi nhau, coi nhÑ ho¹t ®éng nµo th× ®Òu lµm cho ng©n hµng kh«ng ph¸t huy ®îc hÕt søc m¹nh tæng hîp. NguyÔn ThÞ Thanh Thuû 2 Líp TCDN 41D LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa Ng©n hµng - Tµi chÝnh Tãm l¹i, cã thÓ ®Þnh nghÜa NHTM nh sau: NHTM lµ mét tæ chøc kinh tÕ ®îc thùc hiÖn toµn bé ho¹t ®éng kinh doanh tiÒn tÖ vµ tÝn dông víi néi dung thêng xuyªn lµ nhËn tiÒn göi, sö dông tiÒn göi ®ã ®Ó cÊp tÝn dông vµ cung øng c¸c dÞch vô thanh to¸n vµ c¸c ho¹t ®éng kinh doanh kh¸c cã liªn quan. Ho¹t ®éng cho vay cña NHTM Cho vay ®îc coi lµ ho¹t ®éng sinh lêi cao, ®ång thêi nã còng lµ ho¹t ®éng kinh doanh chñ chèt cña NHTM ®Ó t¹o ra lîi nhuËn. Kho¶n môc cho vay chiÕm qu¸ nöa gi¸ trÞ tæng tµi s¶n vµ t¹o ra tõ 1/2 ®Õn 2/3 nguån thu nhËp cña Ng©n hµng.
Hay Ng©n hµng lµ tæ chøc cho vay chñ yÕu ®èi víi c¸c doanh nghiÖp, c¸ nh©n, hé gia ®×nh vµ mét phÇn ®èi víi Nhµ níc (thµnh phè, tØnh…). V× vËy, cã thÓ nãi NHTM hç trî cho sù ph¸t triÓn cña céng ®ång th«ng qua viÖc cung cÊp tÝn dông, ®¸p øng nhu cÇu tµi chÝnh cña x· héi víi mét møc l·i suÊt hîp lý. Cho vay lµ chøc n¨ng kinh tÕ c¬ b¶n hµng ®Çu cña c¸c Ng©n hµng. Ngµy nay, nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn kÐo theo nhu cÇu vÒ tÝn dông cña kh¸ch hµng rÊt ®a d¹ng vµ phong phó.
§Ó ®¸p øng ®îc nh÷ng ®ßi hái cña thùc tiÔn, c¸c NHTM ®· cung cÊp nhiÒu lo¹i h×nh tÝn dông kh¸c nhau. Tuú vµo c¸c c¨n cø mµ tÝn dông cã thÓ ph©n thµnh c¸c lo¹i sau - C¨n cø vµo môc ®Ých vay vèn cã thÓ kÓ ®Õn c¸c kho¶n tÝn dông nh sau: Cho vay kinh doanh, cho vay tiªu dïng vµ c¸c kho¶n cho vay kh¸c. - C¨n cø vµo l·i suÊt, th× cã c¸c lo¹i h×nh nh sau: Cho vay víi l·i suÊt th¶ næi, cho vay víi l·i suÊt cè ®Þnh vµ cho vay víi l·i suÊt u ®·i. - C¨n cø vµo tÝnh chÊt b¶o ®¶m, cã c¸c lo¹i tÝn dông: Cho vay cã b¶o ®¶m vµ cho vay kh«ng cã b¶o ®¶m.
- C¨n cø vµo thêi gian vay cña kh¸ch hµng (®©y lµ mét tiªu thøc ph©n lo¹i rÊt quan träng) th× cã thÓ kÓ ®Õn hai lo¹i h×nh tÝn dông: tÝn dông ng¾n h¹n, tÝn dông trung vµ dµi h¹n. Cho vay ng¾n h¹n: lµ nh÷ng kho¶n cho vay cã thêi gian tõ mét n¨m trë xuèng. Cho vay trung vµ dµi h¹n: Lµ kho¶n cho vay cã thêi gian trªn mét n¨m, ®îc tiÕn hµnh chñ yÕu trªn c¸c NguyÔn ThÞ Thanh Thuû 3 Líp TCDN 41D LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa Ng©n hµng - Tµi chÝnh dù ¸n ®Çu t víi thêi gian thu håi vèn chËm. Ho¹t ®éng cho vay mang l¹i cho ng©n hµng rÊt nhiÒu rñi ro tiÒm Èn, ®Æc biÖt lµ cho vay trung vµ dµi h¹n theo dù ¸n.
Tuy nhiªn, ngµy nay, c¸c ng©n hµng ngµy cµng trë nªn n¨ng ®éng trong viÖc tµi trî cho c¸c doanh nghiÖp mua s¾m trang thiÕt bÞ, x©y dùng, c¶i tiÕn kÜ thuËt, mua c«ng nghÖ… ®Æc biÖt lµ trong c¸c ngµnh c«ng nghÖ cao. Víi sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña khoa häc vµ c«ng nghÖ, ®Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn nhu cÇu vèn trung vµ dµi h¹n ngµy cµng cao. Vµ trong ®ã th× l¹i ph¶i nãi ®Õn cho vay theo c¸c dù ¸n. Khi kh¸ch hµng cã kÕ ho¹ch mua s¾m, x©y dùng tµi s¶n cè ®Þnh…nh»m thùc hiÖn dù ¸n nhÊt ®Þnh, cã thÓ xin vay ng©n hµng.
Mét trong nh÷ng yªu cÇu cña ng©n hµng lµ ngêi vay ph¶i x©y dùng dù ¸n, thÓ hiÖn môc ®Ých, kÕ ho¹ch ®Çu t còng nh qu¸ tr×nh thùc hiÖn dù ¸n (s¶n xuÊt kinh doanh). ThÈm ®Þnh dù ¸n lµ ®iÒu kiÖn ®Ó ng©n hµng quyÕt ®Þnh phÇn vèn cho vay vµ x¸c ®Þnh kh¶ n¨ng hoµn tr¶ cña doanh nghiÖp. §Æc ®iÓm cña lo¹i h×nh nµy lµ cã sè vèn cho vay lín, thêi gian cho vay dµi, chÞu nhiÒu biÕn ®éng vµ do ®ã cã ®é rñi ro cao. Vµ còng do ®Æc ®iÓm nµy mµ ng©n hµng th êng ®ßi hái ph¶i cã b¶o l·nh, theo ®ã ng©n hµng cã thÓ thu håi kho¶n vay tõ tæ chøc b¶o l·nh khi kh¸ch hµng kh«ng cã ®ñ kh¶ n¨ng tr¶ nî.
§ång thêi viÖc cho vay ®ßi hái sù tham gia cña mét sè tæ chøc tµi chÝnh kh¸c nh»m chia sÎ rñi ro. Tuy nhiªn trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng, c¹nh tranh gi÷a c¸c ng©n hµng vµ c¸c tæ chøc tÝn dông kh¸c ngµy cµng gay g¾t. V× thÕ, ®Ó Ng©n hµng th¾ng trong cuéc c¹nh tranh giµnh kh¸ch hµng nµy, ng©n hµng sÏ ph¶i tÝnh ®Õn biÖn ph¸p cho vay mµ kh«ng cÇn b¶o l·nh. Nhng ®©y lµ mét vÊn ®Ò rÊt khã kh¨n vµ nan gi¶i.
VËy ®Ó ng©n hµng võa t¨ng ®îc kh¶ n¨ng c¹nh tranh mµ vÉn b¶o ®¶m cho kho¶n thu nhËp xøng ®¸ng vµ b¶o ®¶m an toµn vèn th× ng©n hµng ph¶i cã nh÷ng dù ¸n tèt. Ngµy nay, trong qu¶n trÞ ho¹t ®éng Ng©n hµng th¬ng m¹i, c¸c ng©n hµng ®Òu chó träng tíi viÖc lµm gi¶m thiÓu c¸c rñi ro cã thÓ x¶y ra víi c¸c dù ¸n cho vay ®Çu t. Qu¸ tr×nh cho vay cña mét dù ¸n thêng gåm nhiÒu kh©u: tõ thÈm ®Þnh, xÐt duyÖt, quyÕt ®Þnh cho vay tíi kiÓm tra sö dông vèn vay vµ theo dâi, xö lý thu håi nî sau khi cho vay. Trong ®ã, c¸c Ng©n hµng th - ¬ng m¹i thêng xem giai ®o¹n tríc khi cho vay - giai ®o¹n ph©n tÝch tÝn dông, thÈm ®Þnh dù ¸n - lµ quan träng nhÊt.
KÕt qña cña kh©u nµy sÏ mang tÝnh quyÕt ®Þnh ®èi víi mét kho¶n cho vay. §Æc biÖt, thÈm ®Þnh dù ¸n chÝnh lµ kh©u mµ ng©n hµng ph¶i quan t©m hµng ®Çu ®Ó ®¶m b¶o tr¸nh ®îc c¸c rñi ro cña mét kho¶n cho NguyÔn ThÞ Thanh Thuû 4 Líp TCDN 41D LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa Ng©n hµng - Tµi chÝnh vay, t¹o sù an toµn vµ lµnh m¹nh trong ho¹t ®éng cña ng©n hµng. C¸c vÊn ®Ò vÒ dù ¸n vµ thÈm ®Þnh tµi chÝnh dù ¸n 1. C¸c vÊn ®Ò vÒ dù ¸n Tríc hÕt, chóng ta ph¶i hiÓu kh¸i niÖm vÒ ®Çu t.