CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Hoạt động cho vay của Ngân hàng Thương mại 1. Khái quát về Ngân hàng thương mại Ngân hàng đầu tiên xuất hiện trên thế giới cách đây khoảng hơn 2000 năm, đa số các ngân hàng này xuất hiện tại Hy Lạp. Họ là những người đổi tiền, ngồi ở bàn hoặc cửa hiệu nhỏ trong trung tâm thương mại, giúp các nhà du lịch đến thành phố đổi ngoại tệ lấy bản tệ và chiết khấu thương phiếu giúp các nhà buôn có vốn kinh doanh.
NHTM đã hình thành tồn tại và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hóa. Sự phát triển của hệ thống NHTM có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hóa,ngược lại kinh tế hàng hóa phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nền kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành định chế tài chính không thể thiếu được. Cho đến thời điểm hiện nay có rất nhiều khái niệm về NHTM: Ở Mỹ, Ngân hàng thương mại là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính. Đạo luật ngân hàng của Pháp (1941) cũng đã định nghĩa: “Ngân hàng thương mại là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác, hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính”.
Theo điều 4 – Giải thích từ ngữ - Luật các tổ chức tín dụng việt Nam năm 2010 (số 47/2010/QH12) Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật này. Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính 4 sách, ngân hàng hợp tác xã. Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận. Hoạt động cơ bản nhất của NHTM là huy động vốn và cho cá nhân, tổ chức… có nhu cầu vay vốn đầu tư hay tiêu dùng.
Ngoài ra cung cấp một số dịch vụ tài chính khác như: tư vấn tài chính, quản lý tiền tệ, ủy thác…. Các hoạt động chủ yếu của ngân hàng TM: Hoạt động huy động vốn Tạo vốn cho NHTM, có vai trò to lớn quyết định tới hoạt động và phát triển của ngân hàng, là yếu tố tiền đề để ngân hàng thực hiện kinh doanh. NHTM được huy động vốn dưới các hình thức sau: nhận tiền gửi, phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và giấy tờ có giá khác, vay vốn từ các tổ chức tín dụng khác, vay ngắn hạn ngân hàng nhà nước và các hình thức huy động vốn khác theo quy định của ngân hàng nhà nước. Mọi hình thức huy động vốn, ngân hàng đều phải trả chi phí (chi phí đầu vào).
Hoạt động tín dụng NHTM cấp tín dụng cho tổ chức, cá nhân dưới hình thức cho vay, chiết khấu thương phiếu và giấy tờ có giá khác, bảo lãnh, cho thuê tài chính và các hình thức khác tùy theo quy định của ngân hàng nhà nước. Trong đó hoạt động cho vay là hoạt động quan trọng và chiếm tỷ trọng lớn nhất. (hoạt động cho vay được xem xét chi tiết tại nội dung tiếp theo của luận văn) Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ Bằng việc mở tài khoản tại ngân hàng, việc thanh toán của các doanh nghiệp sẽ trở lên đơn giản hơn rất nhiều. Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ của NHTM bao gồm: Cung cấp các phương tiện thanh toán, dịch vụ thanh toán trong nước cho khách, dịch vụ thu hộ và chi hộ, tham gia hệ thống thanh toán quốc tế….
Cả ba hoạt động trên của ngân hàng có mối quan hệ mật thiết và tương hỗ 5 với nhau, không nên xem nhẹ hay coi trọng quá hoạt động nào. Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, nhu cầu khách hàng ngày càng đa dạng. Do đó, danh mục dịch vụ mà ngân hàng thương mại cung cấp cũng ngày càng phong phú hơn. Ví như, dịch vụ tư vấn tài chính, đầu tư và ủy thác đầu tư, các dịch vụ ngân hàng điện tử….
Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động cho vay Cho vay là chức năng kinh tế hàng đầu của ngân hàng. Ngân hàng thương mại là tổ chức cho vay chủ yếu đối với doanh nghiệp, cá nhân và một phần đối với chính phủ. Hoạt động cho vay có mối quan hệ mật thiết với tình hình phát triển kinh tế tại khu vực ngân hàng phục vụ, bởi vì cho vay thúc đẩy sự tăng trưởng của doanh nghiệp, tạo ra sức sống cho nền kinh tế.
Hoạt động cho vay luôn là hoạt động cơ bản, chiếm tỷ trọng lớn trong toàn bộ hoạt động của ngân hàng.Tại đa số các ngân hàng, hoạt động cho vay chiếm quá nửa giá trị tổng tài sản và tạo ra từ 1/2 đến 2/3 nguồn thu của ngân hàng. Ngày nay, hoạt động cho vay của NHTM ngày càng phát triển và có nhiều hình thức cho vay. Trong đó, hoạt động cho vay theo dự án luôn giữ vị trí là một trong những nghiệp vụ cốt lõi của NHTM. Nguồn vốn sử dụng trong cho vay đầu tư dự án cũng chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong cơ cấu cho vay của các NHTM, bởi với một nền kinh tế ngày càng phát triển thì nhu cầu đầu tư cho phát triển sản xuất kinh doanh , dịch vụ hay đầu tư phục vụ đời sống ngày càng tăng cao.
Điều này đã và đang đặt ra một thách thức không nhỏ về sự an toàn và hiệu quả của nguồn vốn cho vay theo dự án đối với các NHTM. Các DA thường có thời gian kéo dài, vốn đầu tư lớn nên rủi ro đối với việc tài trợ vốn của ngân hàng cũng là rất cao. Do vậy, thẩm định tài chính dự án là một trong những khâu quan trọng nhất trong quy trình cho vay theo dự án, quyết định chất lượng hoạt động tài trợ vốn cho DA của mỗi NHTM. Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng). Cho vay theo dự án là việc Ngân hàng cho vay nhằm đáp ứng các nhu cầu hình thành tài sản cố định/bất động sản của Khách hàng như đầu tư mới; đầu tư mở rộng công suất; đầu tư đổi mới công nghệ hoạt động sản xuất kinh doanh. Thông thường, các khoản cho vay đầu tư dự án được trả dần từ nguồn khấu hao và lợi nhuận của chính dự án cho vay. Cho vay theo dự án mang lại lợi nhuận lớn cho các ngân hàng, tuy nhiên lại có mức độ rủi ro cao nhất.
Hoạt động cho vay của ngân hàng có một số đặc điểm chính sau: - Tính pháp lý: hoạt động cho vay thực hiện căn cứ vào hợp đồng tín dụng (bản cam kết này có đầy đủ tính pháp lý), tại đó quyền lợi và nghĩa vụ của khách hàng và ngân hàng chi vay - Đảm bảo quy trình cho vay, thu nợ. Thông thường quy trình này gồm 5 bước: lập hồ sơ đề nghị vay, phân tích tín dụng, quyết định cho vay, giải ngân, giám sát thu nợ và thanh lý hợp đồng. - Tính chuyển nhượng quyền sử dụng vốn: chuyển nhượng giữa khách hàng và ngân hàng, khách hàng cần trả phí cho việc sử dụng vốn – phí này được gọi là lãi suất vay, khách hàng cần trả hết toàn bộ lãi và gốc khi hợp đồng tín dụng kết thúc. - Tài sản đảm bảo: tùy vào đánh giá, xếp hạng khách hàng của ngân hàng thì khoản vay đó có tài sản đảm bảo hoặc không có.
Các hình thức cho vay - Căn cứ vào thời hạn cho vay: Thời hạn cho vay là khoảng thời gian được tính từ khi khách hàng bắt đầu nhận vốn vay cho đến thời điểm trả hết nợ gốc và lãi vốn vay được thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng giữa tổ chức tín dụng và khách hàng. + Cho Vay ngắn hạn: là khoản vay có thời hạn tối đa 12 tháng. Chủ yếu bổ sung thiếu hụt trong vốn lưu động hoặc cho vay tiêu dùng cá nhân. + Cho Vay trung hạn: khoản vay có thời hạn cho vay trên 12 tháng tới 60 tháng.
+ Cho Vay dài hạn: là các khoản vay có thời hạn cho vay từ trên 60 tháng trở 7 lên. Cho vay trung và dài hạn thường được dùng để cung cấp, mua sắm tài sản cố định, cải tiền và đổi mới kỹ thuật, mở rộng sản xuất, đầu tư xây dựng nhà xưởng, cơ sở hạ tầng. - Căn cứ vào tính chất đảm bảo tiền vay: cho vay có bảo đảm và không có bảo đảm + Cho vay có bảo đảm: là loại vay dựa trên cơ sở các bảo đảm cho tiền vay như nhà xưởng, máy móc thiết bị, hàng hóa,… hình thức này được áp dụng phổ biến cho phần lớn các nhu cầu vay vốn của người vay. Các tài sản bảo đảm sẽ giúp ngân hàng giảm bớt các rủi ro mất mát trong trường hợp người vay không muốn hoặc không trả nợ vay khi đáo hạn + Cho vay không có tài sản đảm bảo: là loại cho vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng vay vốn để quyết định cho vay.
Hình thức cho vay này chỉ áp dụng đối với một số ít người vay có quan hệ thường xuyên có uy tín với ngân hàng, tình hình tài chính lành mạnh và có khả năng phát triển trong tương lai. - Căn cứ vào mục đích vay của tín dụng: + Cho vay phục vụ sản xuất kinh doanh, mục đích là tài trợ cho hoạt đông sản xuất ở các lĩnh vực công thương, nông nghiệp. + Cho vay tiêu dùng cá nhân, mục đích giúp người tiêu dùng có tài chính để trang trải nhu cầu nhà ở, phương tiện đi lại. - Căn cứ vào xuất xứ tín dụng: +Cho vay Trực tiếp: cấp vốn trực tiếp cho người vay và người vay hoàn trả trực tiếp cho ngân hàng.