Chương 1 CHẤT LƯỢNG SINH HOẠT CHI BỘ Ở KHU CHẾ XUẤT, KHU CÔNG NGHIỆP - NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. KHU CHẾ XUẤT, KHU CÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1. Khái niệm khu chế xuất, khu công nghiệp Các doanh nghiệp ngoài quốc doanh phần lớn tập trung ở các khu chế xuất, khu công nghiệp. Theo Luật đầu tư 1996 và Quy chế Khu chế xuất, khu công nghiệp ban hành kèm theo Nghị định số 36/CP ngày 24 tháng 4 năm 1997, khu công nghiệp là khu chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, do Chính phủ hoặc Thủ tướng chính phủ quyết định thành lập.
Khu công nghiệp phải có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống. Hiện nay, các khu công nghiệp có vị trí đặc biệt quan trọng trong sự phát triển của các nước khối ASEAN, vì nó vừa kích thích xu hướng sản xuất hướng ra xuất khẩu, vừa động viên phát triển sản xuất thay thế hàng nhập khẩu và chế biến nguyên liệu thô trong nước, tạo việc làm mới. Khu chế xuất là loại đặc khu kinh tế có diện tích tương đối nhỏ, có hàng rào phân cách về địa lý trong một quốc gia, không có dân cư sinh sống nhằm thu hút các doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng xuất khẩu và các dịch vụ cho sản xuất hàng xuất khẩu. Khu chế xuất được hưởng nhiều ưu đãi, nhất là ưu đãi về thuế và thủ tục hải quan, song đòi hỏi phải xuất khẩu gần như toàn bộ sản phẩm.
Đối với nước ta, khu chế xuất là khu công nghiệp chuyên sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu, có ranh giới địa lý xác định, không có cư dân sinh sống, do Chính phủ hoặc Thủ tướng chính phủ quyết định thành lập. Điều hành, quản lý hoạt động chung của khu công nghiệp, khu 10 chế xuất thường do một ban quản lý các khu chế xuất, khu công nghiệp chịu trách nhiệm. Đặc điểm các khu chế xuất, khu công nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, lực lượng lao động ở doanh nghiệp ngoài quốc doanh đang tăng lên rất nhanh, chiếm số lượng ngày càng lớn. Những năm gần đây, do nhận thức được sự cần thiết và vai trò của tổ chức đảng trong doanh nghiệp nên không ít chủ doanh nghiệp ngoài quốc doanh đã đồng ý thành lập tổ chức cơ sở đảng trong doanh nghiệp của mình; về phần mình tổ chức đảng thường xuyên quan tâm củng cố, phát triển ngày càng nhiều công nhân ưu tú vào Đảng, góp phần phát huy vai trò tiên phong của đảng viên trong sản xuất, kinh doanh, đem lại lợi ích cho doanh nghiệp, Nhà nước và người lao động.
Khu chế xuất, khu công nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian qua đã tăng nhanh về số lượng doanh nghiệp với quy mô ngày càng lớn, góp phần vào tăng trưởng công nghiệp, đẩy mạnh sản xuất tăng nguồn hàng xuất khẩu, từng bước phát triển theo quy hoạch, đẩy nhanh tốc độ đô thị hóa. Thành phố Hồ Chí Minh có 15 khu chế xuất, khu công nghiệp với tổng diện tích quy hoạch 3.560 ha và 1 khu công nghệ cao. Trong đó, 12 khu chế xuất, khu công nghiệp hiện hữu đang hoạt động, 2 khu công công nghiệp đang triển khai hạ tầng (khu công nghiệp Phong Phú và Tân Phú Trung) và 1 khu công nghiệp đang làm quy hoạch (khu công nghiệp Phú Hữu). Từ năm 2006 đến năm 2010 tổng vốn đầu tư đạt 2.
Tổng vốn đầu tư nước ngoài thu hút đạt 1.124,66 triệu USD, chiếm 18% vốn đầu tư nước ngoài của Thành phố trong lĩnh vực công nghiệp; Vốn đầu tư nước ngoài bình quân là 2,83 triệu USD/dự án; tổng vốn đầu tư trong nước đạt thu hút đạt 1.227,46 triệu USD, vốn đầu tư trong nước bình quân là 4,45 triệu USD/dự án. 11 Tính đến ngày 30 tháng 6 năm 2010, tại các khu chế xuất, khu công nghiệp thành phố có 1.023 dự án đầu tư còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư đăng ký là 5,48 tỷ USD. Trong đó, đầu tư nước ngoài 480 dự án (chiếm 41,35%) vốn đầu tư đăng ký là 2,95 tỷ USD; 723 dự án đầu tư trong nước (chiếm 58,65%) với vốn đầu tư đăng ký là 2,53 tỷ USD. Tổng diện tích đất cho thuê lũy kế đạt 1.609 ha đất thương phẩm được phép cho thuê của 13 khu chế xuất, khu công nghiệp đang hoạt động, đạt tỷ lệ lấp đầy 74%.
Xuất khẩu tại các khu chế xuất, khu công nghiệp thành phố tăng 13%/năm, riêng năm 2009 kim ngạch xuất khẩu ước đạt 2.700 triệu USD, giảm 13% so với năm 2008, do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế thế giới. Tổng kim ngạch xuất khẩu trong 5 năm (2006 - 2009) ước đạt 10.820 triệu USD, chiếm 13% kim ngạch xuất khẩu của thành phố. Tuy nhiên, nếu so với giá trị hàng hóa nhập khẩu phục vụ sản xuất thì trong 5 năm qua tại các khu chế xuất, khu công nghiệp thành phố liên tục xuất siêu đạt 1.855 triệu USD, tạo ra nguồn ngoại tệ khá lớn cho thành phố, góp phần làm gia tăng GDP thành phố. Tình hình thu hút đầu tư tại Khu Nam Thành phố được duy trì khá tốt, các chỉ tiêu về thu hút đầu tư nhìn chung đều đạt, vượt kế hoạch đề ra.
Tổng vốn đầu tư thu hút thực hiện trên địa bàn Khu Nam Thành phố 5 năm là 813,423 triệu USD. Đến cuối năm 2009 có 144 dựa án đầu tư nước ngoài được cấp phép và giấy chứng nhận đầu tư, với tổng số vốn đăng ký đạt 2.781,41 triệu USD, riêng các dự án của công ty liên doanh Phú Mỹ Hưng có tổng số vốn đăng ký đạt 1. Tổng số vốn đầu tư nước ngoài trực tiếp thực hiện đạt 506 triệu USD, lũy kế đến ngày 07/6/2010 tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện ước đạt 977 triệu USD. Về thu hút đầu tư trong nước: Tổng vốn đầu tư trong nước 5 năm đăng 12 ký ước đạt 9.331,13 tỷ VNĐ (tương đương 492,408 triệu USD), ước thực hiện đạt 5.825,67 tỷ VNĐ (tương đương 307,423 triệu USD), lũy kế đến ngày 07/6/2010 tổng số vốn đầu tư trong nước đạt 19.850,13 tỷ VNĐ, ước thực hiện đạt 9.
Khu chế xuất, khu công nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh thu hút ngày càng nhiều công nhân. Số lượng công nhân, tăng nhanh đáng kể trong những năm qua, đặc biệt là công nhân từ các tỉnh khác nhập cư vào Thành phố, đặt ra cho Chính quyền thành phố hàng loạt vấn đề về quản lý xã hội. Hiện nay có gần 250.000 người lao động tại các khu chế xuất, khu công nghiệp và 13.000 lao động đang làm việt tại Khu công nghệ cao. Nhìn chung, đời sống vật chất và tinh thần của công nhân được cải thiện, nâng lên đáng kể.
Ở một số doanh nghiệp, cùng với việc phát triển mở rộng sản xuất, doanh thu, lợi nhuận tăng cao, chủ doanh nghiệp đã quan tâm đến việc tăng thu nhập, xây dựng nhà ở và các công trình công cộng phục vụ nhu cầu sinh hoạt văn hóa tinh thần của công nhân. Tuy nhiên, vẫn còn một số giới chủ đề cao lợi ích cá nhân, lợi ích kinh tế và lợi ích trước mắt, sùng bái đồng tiền, dùng mọi thủ đoạn lách luật, vi phạm pháp luật Việt Nam, sẵn sàng chà đạp lên nhân phẩm, danh dự của công nhân, thậm chí bất chấp sự có mặt của các tổ chức chính trị - xã hội. Một bộ phân công nhân chỉ quan tâm đến tiền lương, thu nhập và dùng mọi cách kể cả bất hợp pháp để có nhiều tiền. Những giá trị chính trị - tinh thần như ý thức chính trị, giai cấp, tình cảm dân tộc, thậm chí danh dự bản thân, nhiều khi không được người lao động quan tâm một cách thỏa đáng.
Họ không muốn tham gia các tổ chức chính trị - xã hội, hoặc có tham gia chỉ là hình thức; họ chỉ quan tâm đến lợi ích trước mắt, không quan tâm đến lợi ích lâu dài, lợi ích của giai cấp công nhân. Sự phát triển của các khu chế xuất, khu công nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh góp phần tạo điều kiện cho công nhân tham gia vào quá trình phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, từ đó phát sinh khả năng 13 phân hóa giàu nghèo, phân cực tiền lương, thu nhập giữa các bộ phận công nhân ở các ngày càng gia tăng. Kinh tế thị trường đòi hỏi nâng cao năng lực cạnh tranh, mà vấn đề quyết định của nó là sự sáng tạo ra “cái mới” có chất lượng cao hơn, thời gian đi tới người tiêu dùng nhanh hơn.
Việc đổi mới công nghệ, đổi mới sản phẩm và sản xuất công nghệ trở thành ngành sản xuất chủ đạo, theo đó kinh tế tri thức xuất hiện là tất yếu. Điển hình như Khu Công nghệ cao tính đến năm 2010 đã cấp phép đầu tư 45 dự án với tổng vốn đầu tư 1,94 tỷ USD. Đã thu hút được 5 nhà đầu tư thuộc các tập đoàn công nghệ cao hàng đầu thế giới như: Intel, Jabil (Hoa Kỳ), Nidec (Nhật Bản), Sonion (Đan Mạch), Datalogic (Italy). Lĩnh vực đầu tư tập trung vào các ngành: công nghệ thông tin - viễn thông và vi điện tử, công nghệ sinh học, cơ khí chính xác - tự động hóa, đào tạo, dịch vụ công nghệ cao… Tổng doanh thu từ hoạt động sản xuất đạt 1.072 tỷ USD, trong đó giá trị xuất khẩu đạt 537 tỷ USD, nộp ngân sách 120 tỷ đồng/ năm.
Do đó, khi tham gia vào kinh tế tri thức, công nhân có điều kiện tiếp cận khoa học và công nghệ ngày càng sâu. Tuy nhiên, cũng từ đây phát sinh khoảng cách thu nhập giữa các bộ phận công nhân ngày càng gia tăng. Một bộ phận công nhân có thu nhập khá cao, có tích lũy, có cổ phiếu, song một bộ phận không nhỏ công nhân có thu nhập rất thấp. Bình quân thu nhập giữa người thu nhập cao nhất với người thu nhập thấp nhất hàng chục lần.
Bộ phận công nhân thu nhập cao thường là công nhân có trình độ chuyên môn tay nghề cao, công nhân làm cán bộ quản lý ở các doanh nghiệp có doanh thu lớn. Nhưng không ít công nhân sống ở mức nghèo, thậm chí không đủ trang trải cho nhu cầu tối thiểu của bản thân và gia đình. Công việc của họ rất bấp bênh, không có nhà ở, đôi khi lợi ích hợp pháp, chính đáng bị giới chủ xâm phạm. Khu chế xuất, khu công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh còn thiếu vắng những khu chế xuất, khu công nghiệp tập trung phát triển các ngành công nghiệp tiên tiến, hiện đại và có hàm lượng khoa học và công nghệ cao.