Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA KIỂM TRA HOẠT ĐỘNG SƯ PHẠM GIÁO VIÊN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Do những lợi ích lớn lao của quản lí, từ những năm 50 của thế kỷ 20 cho đến nay đã xuất hiện hàng loạt công trình, giáo trình, tài liệu với nhiều cách tiếp cận khác nhau để giải thích về bản chất, về lý luận và các kỹ thuật làm cơ sở cho thực hành công tác quản lí nói chung, công tác thanh tra, kiểm tra trong quản lí nói riêng. Có thể kể đến các ấn phẩm của các tác giả nước ngoài như: “Những vấn đề cốt yếu của quản lí” của Harold Koontz, Cyril O’donnel và Heinz Weihrich, “Education administration – Theary research and practice” của Wayne K Hoy và Cecil G Miskel, “Training in management skills” của Phillip L.
Trong các ấn phẩm này, các tác giả đề cập tới kiểm tra như là một chức năng quản lí của bất kỳ cơ quan, tổ chức nào. Hoạt động kiểm tra nội bộ ở trường học được gọi theo nhiều cách khác nhau (D. Nelson, 2015) và được nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, có điểm chung là quy trình kiểm tra nội bộ trường học được thực hiện hoàn toàn bởi nhân viên của nhà trường, được thành lập thành một nhóm đánh giá chuyên biệt.
Những nhóm kiểm tra này thường bao gồm các giáo viên và các thành viên thuộc ban quản lí của nhà trường. Các nghiên cứu về hoạt động kiểm tra nội bộ trường học của một số nước cũng chỉ ra rằng: - Các thành viên chuyên trách trong nhóm đánh giá nội bộ của nhà trường chịu trách nhiệm hoàn toàn về kết quả kiểm tra và quá trình kiểm tra nội bộ ở trường học; 9 - Đánh giá nội bộ trường học có tác động tích cực đến hoạt động của trường học, gia tăng hiệu quả học tập của học sinh và nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên, những ảnh hưởng tích cực này phụ thuộc nhiều vào quy định và cơ chế quản lí của từng trường; - Các nghiên cứu ở các nước Bắc Âu như: Đan Mạch, Anh, Phần Lan, Xcốt-len và Thụy Điển chỉ ra rằng: giáo viên tin là việc đánh giá, kiểm tra nội bộ có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến quá trình giảng dạy của họ cũng như chất lượng học tập của học sinh và kiểm tra nội bộ đem lại nhiều lợi ích hơn các biện pháp đánh giá từ bên ngoài. Một số công trình và báo cáo nghiên cứu liên quan đến kiểm tra nội bộ trong quản lí chất lượng giáo dục tại Mauritius (Hà Lan) thông qua các quyết định của hiệu trưởng về quy định nhằm cải thiện môi trường giáo dục tại Hà Lan của tác giả Ah-Teck, J. (2014- Tạp chí Educational Administration, 52(6), 833 -849) thì kết quả nghiên cứu cho thấy việc quản lí chất lượng kiểm tra nội bộ rất quan trọng và nó còn quan trọng hơn khi các hiệu trưởng sử dụng kết quả đó trong các quyết định của mình trong quá trình quản lí nhà trường.
Tác giả người Mỹ Davies, D. (2001) trong nghiên cứu“đánh giá kiểm tra nội bộ” (local education authority), đề cập về các nhân tố tác động đến việc đưa ra quyết định thực hiện kiểm tra nội bộ trường học của các trường học ở Mỹ. Kết quả chỉ ra rằng lãnh đạo trường học có vai trò quan trọng trong việc đưa ra quyết định thực hiện kiểm tra nội bộ, trong đó lãnh đạo quản lí tốt sẽ duy trì hoạt động kiểm tra nội bộ và hướng tới tầm nhìn rõ ràng về sự phát triển của giáo dục. Ngoài ra, Hall, C.
(2007), nghiên cứu về ảnh hưởng của kiểm tra nội bộ trường học đến quan điểm của giáo viên tại Anh quốc về công tác giảng dạy của bản thân cho thấy nhận thức của giáo viên và hiểu biết của họ về quy trình tự đánh giá chất lượng khi ngành giáo dục Anh đưa ra chính sách yêu cầu các trường thực hiện công tác kiểm tra nội bộ trường học, đồng thời xem xét mối liên hệ giữa 10 người kiểm tra và giáo viên thay đổi thế nào kể từ khi chính sách có hiệu lực. Kết quả cho thấy giáo viên và ban lãnh đạo trường học hưởng ứng và thực hiện tốt công tác kiểm tra nội bộ trường học, không những thế kiểm tra nội bộ trường học được giáo viên sử dụng như một công cụ, biện pháp trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy của bản thân. Tương tự tại Mỹ các tác giả Mc. (2012) nghiên cứu “kiểm tra tính hiệu quả của mô hình kiểm tra nội bộ trường học” (school effectiveness and school improvement) tại 7 trường đa văn hóa, đa sắc tộc cho thấy hiệu quả của mô hình kiểm tra nội bộ trường học phục vụ việc dạy và học của các trường, qua đó nâng cao vai trò của hiệu trưởng cũng như nâng cao hoạt động quản lí đối với mô hình kiểm tra nội bộ trường học đã giúp cho việc quản lí nhà trường một cách có hiệu quả.
Từ đó có thể thấy kiểm tra nội bộ trường học được các nhà quản lí giáo dục ở các nước có nền giáo dục tiên tiến áp dụng và có hiệu quả rõ rệt, giúp nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên và hiệu quả học tập của học sinh, việc kiểm tra nội bộ trường học được giáo viên cho rằng quan trọng hơn và có tác động nhiều hơn đến hoạt động của trường so với những cuộc kiểm tra từ bên ngoài (thanh tra). đồng thời các nghiên cứu cũng cho thấy vai trò của hiệu trưởng trong việc quyết định, tổ chức kiểm tra nội bộ trường học tại các nước này. Nghiên cứu ở Việt Nam Trong nghiên cứu về lý luận QL nói chung và trong QLGD nói riêng, nhiều nhà nghiên cứu đã đề cập về công tác thanh tra, kiểm tra trong QL. Các tác giả như Nguyễn Ngọc Quang trong “Những khái niệm cơ bản về lý luận quản lí giáo dục”, Hà Sỹ Hồ trong cuốn: "Những bài giảng về quản lí trường học", Trần Kiểm với cuốn:“Khoa học quản lí giáo dục-Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, đã trình bày kiểm tra với ý nghĩa là một chức năng quản lí.
Trong chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường học hiện hành có 5 11 module gồm 19 chuyên đề. Chuyên đề 6: Thanh tra, kiểm tra trong giáo dục là một chuyên đề thuộc module 3 Quản lí hành chính nhà nước về giáo dục và đào tạo. Trong chuyên đề đã trình bày những vấn đề lý luận cơ bản về kiểm tra nội bộ trường học nói chung, kiểm tra hoạt động sư phạm của giáo viên nói riêng như nội dung, phương pháp, hình thức, qui trình kiểm tra. Về công tác kiểm tra trong giáo dục và quản lí giáo dục: Thì tác giả (Hà Sỹ Hồ, 1997) trong cuốn “Những bài giảng về quản lí trường học”, đã cho rằng: “Chức năng kiểm tra đặc biệt quan trọng vì quá trình quản lí đòi hỏi những thông tin, chính xác, kịp thời về thực trạng của đối tượng quản lí, về việc thực hiện các quyết định đã đề ra, tức là đòi hỏi những liên hệ chính xác, vững chắc giữa các phân hệ quản lí”.
Tác giả khẳng định: “Quản lí mà không kiểm tra thì quản lí sẽ ít hiệu quả và trở thành quản lí quan liêu” Tác giả (Hà Sỹ Hồ, 1997) cho rằng trong quản lí, chức năng kế hoạch quan trọng ở chỗ nó tạo cơ sở để thực hiện công việc, thì chức năng kiểm tra quan trọng ở chỗ nó làm cho người quản lí biết rõ công việc đã được thực hiện thực tế ra sao, có phù hợp với quyết định không, từ đó xác định được tính hiệu quả của các quyết định quản lí, giúp cho người quản lí thu nhận được những thông tin xác thực về phẩm chất, năng lực của người thực hiện để có kế hoạch bồi dưỡng, sử dụng tốt hơn. Ngoài ra, tác giả Thái Văn Thành, năm 2007 trong cuốn “Quản lí giáo dục và quản lí nhà trường” thì cho rằng: “Chức năng kiểm tra là chức năng cuối cùng của một quá trình quản lí, có vai trò giúp cho chủ thể quản lí biết được mọi người thực hiện các nhiệm vụ ở mức độ như thế nào, tốt, vừa, xấu, đồng thời cũng biết được những quyết định quản lí ban hành có phù hợp với thực tế hay không, trên những cơ sở đó điều chỉnh các hoạt động, giúp đỡ hay thúc đẩy các cá nhân, tập thể đạt được các mục tiêu đề ra. Như vậy, chức năng kiểm tra thể hiện rõ vai trò cung cấp thông tin và trợ giúp các cá nhân và đơn vị hoàn thành nhiệm vụ theo mục tiêu và kế hoạch đã xác định.” 12 Kế thừa những nghiên cứu lý luận này, đã có công trình nghiên cứu của (Nguyễn Thanh Tuấn, 2015) về chức năng kiểm tra trong quản lí giáo dục, về công tác thanh tra, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục, là cơ sở để tham khảo trong quá trình thực hiện đề tài; nghiên cứu lý luận, khảo sát thực trạng công tác quản lí kiểm tra hoạt động sư phạm giáo viên một số trường tiểu học của huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long, từ đó đề xuất một số giải pháp quản lí công tác này nhằm góp phần thực hiện thắng lợi những mục tiêu giáo dục trong giai đoạn mới. Theo thông tư số 09/2009/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về Ban hành quy chế thực hiện công khai đối với cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân: kiểm tra nội bộ trường học là hoạt động xem xét, đánh giá các mặt hoạt động giáo dục và điều kiện dạy và học; đánh giá kết quả, mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các thành viên và bộ phận trong nhà trường; phân tích nguyên nhân của các ưu điểm, nhược điểm đồng thời đề xuất các biện pháp phát huy ưu điểm, khắc phục những hạn chế, thiếu sót; nhằm mục đích phát triển sự nghiệp giáo dục nói chung, phát triển nhà trường, phát triển người giáo viên và học sinh nói riêng.