Chương 1 11 ra ở đây là tài liệu tham khảo cho việc xác định cụ thể các thang đo chất lượng dịch vụ trong lĩnh vực NH.3 Sự hài lòng của khách hàng 1.1 Khái niệm Khi nói đến chất lượng dịch vụ, sẽ có nhiều ý kiến cho rằng đó cũng chính là mức độ thỏa mãn của khách hàng. Tuy nhiên cũng sẽ có nhiều quan điểm khách đánh giá về sự thỏa mãn của khách hàng. Bechelet định nghĩa về sự thỏa mãn của khách hàng là một phản ứng mang tính cảm xúc của khách hàng đáp lại bằng kinh nghiệm của họ với một sản phẩmhay dịch vụ. Còn Philip Kotler cũng cho rằng sự thỏa mãn là mức độ của trạng thái cảm giác của một người bắt nguồn từ việc so sánh kết quả thu được từ sản phẩm với những kỳ vọng của người đó.
Nói một cách đơn giản thì sự hài lòng của khách hàng chính là sự phản hồi tình cảm của khách hàng với nhà cung ứng dịch vụ trên cơ sở so sánh sự khác biệt giữa những gì họ nhận được so với những mong đợi trước đó của khách hàng đó (theo Hoàng Xuân Bích Loan, 2008). Theo đó, sự thỏa mãn sẽ có 3 mức cấp độ sau: Nếu mức độ nhận được của khách hàng nhỏ hơn kỳ vọng thì khách hàng sẽ cảm thấy không hài lòng. Nếu mức độ nhận được của khách hàng bằng với kỳ vọng thì khách hàng hài lòng. Và nếu mức độ nhận được của khách hàng lớn hơn kỳ vọng thì khách hàng sẽ cảm thấy thích thú.
Qua đó, có thể thấy rằng sự thỏa mãn của khách hàng và chất lượng dịch vụ là hai khái niệm tách rời nhau. Sự thỏa mãn của khách hàng là một khái niệm tổng quát nói lên sự hài lòng của họ khi tiêu dùng một dịch vụ, còn nói đến chất lượng dịch vụ là quan tâm đến các thành phần cụ thể của dịch vụ. dù có nhiều định nghĩa khác nhau nhưng định nghĩa về sự hài lòng của khách hàng luôn gắn liền với những yếu tố sau: Tình cảm hay thái độ của nhà cung cấp dịch vụ. Chương 1 12 Mong đợi của khách hàng vể khả năng đáp ứng nhu cầu từ nhà cung cấp.
Kết quả thực hiện dịch vụ. Ý định sẵn sàng tiếp tục sử dụng dịch vụ.2 Phân loại: sự hài lòng gồm có: (theo Hoàng Xuân Bích Loan, 2008) 1.1 Hài lòng tích cực Đây là sự hài lòng mang tính tích cực và được phản hồi thông qua nhu cầu sử dụng ngày một tăng lên đối với nhà cung cấp dịch vụ. Đối với những khách hàng có sự hài lòng tích cực, họ và nhà cung cấp dịch vụ sẽ có mối quan hệ tốt đẹp, tín nhiệm lẫn nhau và cảm thấy hài lòng khi giao dịch. Hơn thế, họ cũng hi vọng nhà cung cấp dịch vụ sẽ có đủ khả năng đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của mình.
Chính vì vậy, đây là nhóm khách hàng dễ trở thành khách hàng trung thành miễn là họ nhận thấy doanh nghiệp có nhiều cải thiện trong việc cung cấp dịch vụ cho họ. Yếu tố tích cực còn thể hiện ở chỗ chính những yêu cầu không ngừng tăng lên của khách hàng mà nhà cung cấp dịch vụ càng nỗ lực cải tiến chất lượng dịch vụ ngày càng trở nên hoàn thiện hơn.2 Hài lòng ổn định Đối với những khách hàng có sự hài lòng ổn định họ sẽ thấy thoải mái và hài lòng với những gì đang diễn ra và không muốn có sự thay đổi trong cách cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp. Vì vậy, những khách hàng này tỏ ra dễ chịu, có sự tin tưởng cao đối với doanh nghiệp và rất sẵn lòng tiếp tục sử dụng dịch vụ của doanh nghiệp.3 Hài lòng thụ động Những khách hàng có sự hài lòng thụ động ít tin tưởng vào doanh nghiệp và họ cho rằng rất khó để doanh nghiệp cải thiện được chất lượng dịch vụ và thay đổi theo yêu cầu của mình. Họ cảm thấy hài lòng không phải vì doanh nghiệp thỏa mãn hoàn toàn nhu cẩu của họ mà vì họ nghĩ rằng sẽ không thể nào yêu cầu doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cải thiện tốt hơn được nữa.
Vì vậy họ sẽ không tích cực đóng góp ý kiến hay tỏ ra thờ ơ với những nỗ lực cải tiến của doanh nghiệp.3 Các nhân tố quyết định sự hài lòng của khách hàng 1.1 Chất lượng dịch vụ Như đã trình bày ở phần 1.2 Giá cả dịch vụ Giá cả là hình thức biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hóa và dịch vụ được xác định dựa trên giá trị sử dụng và cảm nhận của khách hàng về sản phẩm, dịch vụ mà mình sử dụng. Khách hàng không nhất thiết phải mua sản phẩm, dịch vụ có chất lượng cao nhất mà họ sẽ mua những sản phẩm, dịch vụ đem lại cho họ sự hài lòng nhiều nhất. Chính vì vậy những nhân tố như cảm nhận của khách hàng về giá cả và chi phí (chi phí sử dụng) không ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ nhưng sẽ tác động đến sự hài lòng của khách hàng. Trong nhiều nghiên cứu trước đây về sự hài lòng của khách hàng, tác động của yếu tố giá cả ít được chú ý đến.
Tuy nhiên do sự cạnh tranh mạnh mẽ của thị trường dẫn tới các thay đổi trong nhận định của khách hàng về sản phẩm dịch vụ mà các nhà nghiên cứu đã xác định rằng giá cả và sự hài lòng của khách hàng có mối quan hệ mật thiết với nhau. Do đó nếu bỏ qua nhân tố này thì việc nghiên cứu về sự hài lòng của khách hàng sẽ thiếu tính chính xác. Khi mua sản phẩm hay dịch vụ thì khách hàng phải trả một chi phí nào đó để đổi lại giá trị sử dụng mà mình cần. Như vậy chi phí đó được gọi là giá cả cần đánh đổi để có được gía trị mong muốn từ sản phẩm hay dịch vụ.
Khi khách hàng cảm nhận được chất lượng dịch vụ có được nhiều hơn so với chi phí sử dụng thì giá cả được xem là cạnh tranh lúc đó khách hàng sẽ cảm thấy hài lòng. Và ngược lại khách hàng sẽ tỏ ra không hài lòng khi họ cảm thấy những gì họ đã bỏ ra nhiều hơn những gì họ nhận được và giá cả trong trường hợp này sẽ có tác động tiêu cực tới sự hài lòng của khách hàng. Đây là mối tương quan giữa gía cả, giá trị và giá cả cảm nhận. Tuy nhiên chính giá cả cảm nhận mới là nhân tố tác động đến sự hài lòng của khách hàng.
Có thể lượng giá cả bỏ ra sẽ nhiều hơn so với giá trị nhận được nhưng khách hàng cảm thấy đó là Chương 1 14 hợp lý thì họ vẫn sẽ hài lòng chấp nhận. Trong các nghiên cứu trước đấy về giá cả cảm nhận và sự hài lòng của khách hàng đã chỉ ra rằng hai yếu tố này có tác động qua lại lẫn nhau tùy vào độ nhạy cảm của khách hàng đối với giá cả cũng như mối quan hệ giữa người sử dụng dịch vụ với nhà cung cấp dịch vụ. Để đánh giá tác động của nhân tố giá cả tới sự hài lòng của khách hàng được chính xác hơn ta cần xem xét đầy đủ hơn ở ba khía cạnh: Giá so với chất lượng Giá so với các đối thủ cạnh tranh Giá so với sự mong đợi của khách hàng. Vì vậy, khi chúng ta xem xét các tác động về giá đến sự hài lòng của khách hàng, chúng ta cần phải nhận thức một cách chính xác và đầy đủ hơn giá ở đây bao gồm chi phí bỏ ra và chi phí cơ hội để có được sản phẩm, dịch vụ.
Tính cạnh tranh của giá được cảm nhận chính là yếu tố giá cả. Nếu khách hàng cảm nhận được tính cạnh tranh của giá cả càng cao thì khách hàng sẽ càng hài lòng và ngược lại.3 Việc duy trì khách hàng Ngoài việc làm tăng sự hài lòng của khách hàng, các ngân hàng còn phải thiết lập các mối quan hệ bền vững lâu dài để duy trì các khách hàng lâu năm và trung thành của mình. Các ngân hàng có thể kiếm được các khách hàng mới trong thời gian ngắn và họ cũng có thể mất đi số khách hàng tương tự hay thậm chí nhiều hơn. Vì thế câu hỏi đặt ra làm thế nào vẫn duy trì được các khách hàng cũ bên cạnh đó tìm kiếm thêm được các khách hàng mới.
Một khi các khách hàng đã không còn cảm thấy hài lòng với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ và có ý định muốn rời bỏ doanh nghiệp đó sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới dòng tiền cũng như lợi nhuận của doanh nghiệp. Vì vậy, bên cạnh việc tập trung mở kế hoạch mở rộng các khách hàng mới, các NH cần phải duy trì công việc quan trọng là giữ gìn và chăm sóc khách hàng cũ. Muốn duy trì được khách hàng cũ và có được Chương 1 15 khách mới các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phải chú trọng làm hài lòng khách hàng. Sự hài lòng của khách hàng càng cao thì họ càng trung thành.4 Mối quan hệ giữa chất lượng dịch vụ và sự thỏa mãn của khách hàng Từ những phân tích trên ta rút ra được kết luận về mối quan hệ giữa chất lượng dịch vụ và sự thỏa mãn của khách hàng: Chất lượng dịch vụ và sự thỏa mãn của khách hàng là hai khái niệm phân biệt nhưng có quan hệ gần với nhau.
Trong đó chất lượng dịch vụ là khái niệm khách quan mang tính nhận thức còn sự hài lòng là sự kết hợp của các thành phần chủ quan dựa vào cảm giác và cảm xúc. Một số nhà nghiên cứu như Parasuraman, Zeithaml, Berry, Bitner, Bolton ủng hộ quan điểm sự hài lòng của khách hàng dẫn đến chất lượng dịch vụ. Họ cho rằng chất lượng dịch vụ là sự đánh giá tổng thể dài hạn trong khi sự hài lòng khách hàng chỉ là sự đánh giá một giao dịch cụ thể. Mặt khác, các nhà nghiên cứu khác như Cronin, Taylor, Oliver lại cho rằng chất lượng dịch vụ là tiền đề cho sự hài lòng khách hàng.
Hiện vẫn chưa có câu trả lời cho quan điểm nào đúng vì cả hai quan điểm của các nhà nghiên cứu đều có cơ sở lý luận và những nghiên cứu chứng minh của họ.5 Mô hình nghiên cứu các nhân tố tác động đến sự hài lòng của KH 1.1 Mô hình đo lường chất lượng dịch vụ Có nhiều lý thuyết khách nhau trên thế giới nhằm mục đích định nghĩa và đo lường chất lượng dịch vụ. Trong đó, Lehtinen cho rằng chất lượng dịch vụ được đánh giá trên hai mặt là: quá trình cung cấp dịch vụ, kết quả của dịch vụ.