MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Việt Nam luôn coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực thúc đẩy cho sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh hội nhập Quốc tế. Sự phát triển của đất nước trong giai đoạn này sẽ tạo ra những cơ hội, đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với sự nghiệp giáo dục. Bên cạnh đó, thị trường lao động ở nước ta ngày càng phát triển và đòi hỏi ngày càng cao ở đội ngũ lao động về trình độ, khả năng sáng tạo, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng cộng tác làm viêc, tinh thần trách nhiệm….để có thể giải quyết các vấn đề phức hợp trong những tình huống thay đổi khi tham gia lao động.
Từ những yêu cầu đổi mới trên, giáo dục nói chung, dạy học Sinh học nói riêng cần phải có những đổi mới để phù hợp và đáp ứng được các yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội. Trên tinh thần Nghị quyết số 29 – NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đã định hướng “ Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí,đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI nhấn mạnh: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.
Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” Thêm vào đó, khi Việt Nam tham gia vào WTO đã xác định đây là cơ hội và thách thức đối với thị trường lao động tại Việt Nam. Việt Nam có nguồn nhân lực nhân lực dồi dào nhưng họ lại thiếu những kỹ năng quan trọng như; kỹ năng liên hệ 1 thông tin, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm.
ứng dụng kiến thức vào thực tiễn, khả năng thích nghi và hiểu rõ trách nhiệm của bản thân. Vì vậy, xã hội đã đặt ra những yêu cầu đổi mới với nền giáo dục là tập trung đào tạo năng lực cho người học. Sinh học lớp 11 là một môn khoa học nghiên cứu các cơ chế, quá trình sinh học xảy ra ở cấp độ cơ thể thực vật và động vật bao gồm: chuyển hóa vật chất và năng lượng, cảm ứng, sinh trưởng, phát triển và sinh sản. Mặt khác sinh học lớp 11 là cầu nối giữa phần sinh học tê bào của sinh học lớp 10 với sinh học trên cơ thể của sinh học lớp 12.
Vì vậy, học sinh không những phải hiểu biết về kiến thức mà còn phải thực hiện được những thao tác cơ bản trong phòng thí nghiệm, phối hợp những hành động quan sát, phân biệt, mô tả, giải thích… với nhau để hoàn thành nội dung thí nghiệm, thực hành và vận dụng vào thực tế. Sinh học 11 là môn khoa học có nhiều ứng dụng trong thực tế và có mục đích định hướng cho người học chọn nghề phù hợp với khả năng của mình nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn của xã hội về nguồn nhân lực có chất lượng cao trong điều kiện toàn cầu hóa và xã hội hóa tri thức. Tuy nhiên, tầm quan trọng của môn học này ở các trường trung học phổ thông hiện nay vẫn chưa được xã hội quan tâm đúng mức, một vài GV tại trường THPT Thủ Đức vẫn sử dụng quan điểm dạy học truyền thống, học sinh chưa thực sự được trải nghiệm kiến thức, giáo viên có sử dụng những phương pháp dạy học khác như đàm thoại, làm việc nhóm, nêu và giải quyết vấn đề nhưng không thường xuyên. Vì vậy, môn Sinh học lớp 11 chưa phát huy được vai trò và ý nghĩa đối với học sinh, học sinh thường ít chú ý, hứng thú với môn học và kết quả học tập chưa tương xứng với vai trò và vị trí của môn học.
Để khắc phục tình trạng đó và phát huy tính tích cực của HS, chúng ta cần có sự thay đổi của cả thầy và trò. GV cần đổi mới PPDH theo hướng tích cực, hình thức tổ chức dạy học phong phú giúp HS đào sâu kiến thức bằng chính nỗ lực trí tuệ của bản thân, làm chủ tư duy và khả năng sáng tạo của mình. Quan điểm tổ chức dạy học theo học tập qua dự án là quan điểm dạy học theo hướng tích cực, lấy hoạt động người học làm trung tâm. Trong suốt quá trình dạy học, 2 người dạy sẽ hướng người học đến mục tiêu của bài học nhưng gắn liền với thực tế.
Khi tham gia quan điểm học tập này, người học phải tự mình nghiên cứu, tự giải quyết các vấn đề để lĩnh hội được kiến thức và cho ra những kết quả thực tế. Tổ chức dạy học theo học tập qua dự án còn giúp người dạy rèn luyện cho người học các kỹ năng cần thiết của xã hội hiên nay như kỹ năng thu thập và xử lý thông tin, kỹ năng giao tiếp và cộng tác…. Tổ chức dạy học theo học tập qua dự án góp phần gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội, giúp người học nâng cao năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, rèn luyện tinh thần trách nhiệm và khả năng làm việc cộng tác. Xuất phát từ những yêu cầu trên của thực tiễn, người nghiên cứu mạnh dạn chọn đề tài: “Dạy học môn Sinh lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức theo định hướng học tập qua dự án” làm luận văn tốt nghiệp của mình.
Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu dạy học dựa trên học tập thông qua dự án, từ đó vận dụng vào tổ chức học tập thông qua dự án môn Sinh lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức. Đối tượng nghiên cứu Dạy học dựa trên học tập thông qua dự án trong trường THPT Tổ chức dạy học môn Sinh lớp 11 theo học tập qua dự án tại trường THPT Thủ Đức. Khách thể nghiên cứu Hoạt động dạy và học môn Sinh học 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức. Phạm vi nghiên cứu Trong phạm vi luận văn, dạy học theo học tập qua dự án được hiểu là một quan điểm dạy học dựa trên học tập trải nghiệm Khảo sát thực trạng đối 04 giáo viên dạy Sinh học lớp 11 và 317 học sinh lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức vào tháng 10 năm 2020.
Tổ chức thực nghiệm sư phạm với 2 dự án: Trồng rau bằng phương pháp thủy canh đơn giản tại nhà; Làm son dưỡng môi từ tinh dầu gấc tại trường trung học phổ 3 thông Thủ Đức với đối tượng học sinh thực nghiệm là lớp 11A9 và học sinh đối chứng là lớp 11A6 6. Nhiệm vụ nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu các nhiệm vụ sau: + Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học theo học tập qua dự án trong trường trung học phổ thông. + Đánh giá thực trạng dạy học môn Sinh học 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức dưới góc độ học tập qua dự án. + Vận dụng học tập qua dự án vào tổ chức dạy học môn Sinh học 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức.
Giả thuyết nghiên cứu Đặc điểm nội dung môn Sinh học lớp 11 phù hợp với dạy học theo học tập qua dự án, nên việc vận dụng dạy học theo học tập qua dự án vào môn Sinh học lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức sẽ giúp học sinh phát triển thái độ học tập tích cực, năng lực vận dụng, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả dạy học. Phương pháp nghiên cứu 8. Phương pháp nghiên cứu lý luận Tổng hợp, phân tích, so sánh các tài liệu liên quan đến đề tài: Các tài liệu môn Sinh học 11, các tài liệu đổi mới phương pháp dạy học, các tài liệu về dạy học theo học tập qua dự án, các bài báo khoa học hoặc các công trình nghiên cứu khoa học để chọn lọc và vận dụng vào đề tài. Phương pháp quan sát kết hợp phỏng vấn Phương pháp quan sát được sử dụng để quan sát các hoạt động dạy – học của GV và HS trong giờ môn Sinh học 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức theo phương pháp truyền thống.
Phương pháp quan sát được sử dụng để quan sát những hoạt động của học sinh trước và sau khi tham gia dự án, giúp GV đánh giá sự tiến bộ của HS. 4 Phương pháp phỏng vấn được sử dụng để phỏng vấn giáo viên (GV) và học sinh (HS) để tìm hiểu thực trạng, nhu cầu, nguyện vọng của GV và HS khi tham gia hoạt động dạy và học môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức. Phương pháp thực nghiệm sư phạm Trong quá trình thực nghiệm sư phạm, thông qua việc nghiên cứu nội dung môn học, người nghiên cứu tiến hành biên soạn kế hoạch bài dạy, chọn mẫu thực nghiệm, mẫu đối chứng và tổ chức giảng dạy các bài dạy đã được thiết kế theo quan điểm dạy học theo học tập qua dự án. Để giai đoạn kiểm tra được khách quan, người nghiên cứu đã xây dựng thang đo kết quả thực nghiệm, tiến hành kiểm tra, đánh giá kết quả thực nghiệm và sau đó xử lý số liệu thu được.
Phương pháp thực nghiệm sư phạm được sử dụng để giúp người nghiên cứu kiểm nghiệm giả thuyết khoa học, đánh giá hiệu quả và tính khả thi của việc sử dụng quan điểm tổ chức dạy học theo học tập qua dự án vào môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức. Phương pháp khảo sát Phương pháp khảo sát bằng các phiếu điều tra, phiếu thăm dò ý kiến để thu thập các thông tin từ phía HS nhằm tìm hiểu những nhận thức, thái độ và hành động của HS khi tham gia học môn Sinh học.