CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ KINH DOANH TẠI NHTM 1. Tổng quan về cho vay đối với hộ kinh doanh 1. Khái niệm và đặc điểm của hộ kinh doanh Khái niệm HKD xuất hiện lần đầu tiên trong Nghị định số 88/2006/NĐ-CP ngày 29/08/2006 của Chính phủ về đăng ký kinh doanh. Đến nay đã được sửa đổi, bổ sung một số điều trong Nghị định 01/2021/NĐ-CP ngày 04/01/2021 của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp và được định nghĩa như sau: “Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ.
Trường hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh thì ủy quyền cho một thành viên làm đại diện hộ kinh doanh. Cá nhân đăng ký hộ kinh doanh, người được các thành viên hộ gia đình ủy quyền làm đại diện hộ kinh doanh là chủ hộ kinh doanh.”(Điều 79 khoản 1) Hộ kinh doanh có những đặc điểm pháp lý sau: - HKD không có tư cách pháp nhân bởi HKD không có tổ chức rõ ràng, không tách biệt về tài sản giữa chủ sở hữu và của chính HKD đó. - HKD chủ yếu hoạt động sản xuất trên quy mô nhỏ, có sức lao động, có các điều kiện về đất đai. Quy mô sản xuất và cơ sở vật chất của HKD tùy thuộc vào hình thức sinh hoạt ở mỗi địa phương, mỗi vùng.
Có sự khác biệt đó một phần là do mỗi vùng, mỗi khu vực có những đặc điểm riêng về điều kiện địa lý, khí hậu nhưng phần lớn là do sự khác biệt về tiềm năng kinh tế giữa các vùng cũng như khả năng sản xuất của bản thân các HKD. - Bên cạnh đó, trình độ của HKD còn thấp thể hiện qua nhiều mặt như trình độ sản xuất, tổ chức kinh tế,. Kỹ năng quản lý của HKD phần lớn dựa vào kinh nghiệm được tích lũy trong cuộc sống nên việc tổ chức sản xuất còn mang tính truyền thống và tự phát, thường bị tác động bởi tình cảm, các phong tục tập quán cũng như nếp sinh hoạt trong cuộc sống hàng ngày. Khoa học kỹ thuật cũng chưa được các HKD áp dụng nhiều trong hoạt động sản xuất.
Vũ Phương Huyền 2021 6 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân Hàng - Cá nhân hoặc các thành viên trong HKD chịu trách nhiệm hoàn toàn về các hoạt động kinh doanh của mình (trách nhiệm vô hạn). Hay nói cách khác, khi phát sinh các khoản nợ, cá nhân hoặc các thành viên phải chịu trách nhiệm trả hết nợ bằng toàn bộ tài sản của mình kể cả tài sản không đưa vào kinh doanh, không phụ thuộc vào việc họ đang thực hiện hay đã chấm dứt thực hiện hoạt động kinh doanh. - Cuối cùng, nguồn vốn của HKD bị hạn chế. Khi dòng vốn từ các hoạt động chính sách của Nhà nước bị hạn chế ở số lượng cũng như thời gian cấp vốn thì HKD không thể tự gọi vốn từ bên ngoài.
Đó là một điểm yếu lớn của HKD trong quá trình hội nhập kinh tế thị trường. Khái niệm và đặc điểm cho vay đối với hộ kinh doanh Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó ngân hàng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Cho vay là hoạt động sinh lời lớn nhất nhưng cũng mang lại rủi ro cao nhất cho ngân hàng thương mại. Hoạt động cho vay phải an toàn và hiệu quả thì ngân hàng mới tồn tại và phát triển vững chắc được.
Cho vay đối với HKD được hiểu là việc các ngân hàng sử dụng nguồn vốn huy động được để cho vay với các HKD trên địa bàn nông thôn để phục vụ nhu cầu SXKD như mua bán hàng hóa, sản xuất hàng hóa, nuôi trồng, đánh bắt hải sản,. trong một thời gian nhất định có hoàn trả cả gốc lẫn lãi. Ngân hàng và HKD căn cứ vào chu kỳ SXKD, khả năng thu hồi nợ và nguồn vốn vay của NHTM để thỏa thuận thời hạn cho vay. Cho vay đối với HKD bao gồm những đặc điểm sau: Thứ nhất, đối tượng cho vay: Là cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình kinh doanh.
Thứ hai, quy mô các khoản vay: Cho vay đối với HKD nhằm đáp ứng nhu cho hoạt động sản xuất với quy mô nhỏ, thời gian ngắn và các khoản vay tương đối nhỏ. Tuy nhiên, số lượng các khoản vay lại rất lớn do đối tượng cho vay là các HKD nhiều. Vũ Phương Huyền 2021 7 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân Hàng Thứ ba, lãi suất cho vay: Chi phí cho các HKD cao do quy mô khoản vay thường ở mức vừa và nhỏ. Vì vậy, lãi suất cho vay của HKD thường cao hơn lãi suất cho vay đối với doanh nghiệp.
Thứ tư, rủi ro tín dụng: Rủi ro tín dụng trong cho vay đối với HKD thường cao vì ngân hàng gặp khó khăn trong hoạt động kiểm tra, giám sát sau khi cho vay đối HKD. Vai trò cho vay đối với hộ kinh doanh của NHTM Trong nền kinh tế hàng hóa, các loại hình kinh tế không thể tiến hành sản xuất mà không có vốn đầu tư. Vì vậy, sự trợ giúp từ nguồn vốn của ngân hàng tới các HKD giúp họ có đủ vốn để duy trì sản xuất là rất quan trọng. Nhờ có sự hỗ trợ về vốn, các HKD có thể sử dụng có hiệu quả các nguồn lực có sẵn như lao động, tài nguyên để tạo sản phẩm cho xã hội, hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý.
Vì vậy cho vay của ngân hàng có vai trò rất quan trọng trong phát triển HKD. Thứ nhất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn: Muốn sử dụng vốn vay của ngân hàng, HKD phải có phương án khả thi giúp cho việc SXKD có hiệu quả hơn để có khả năng trả nợ cho ngân hàng cùng với sự giám sát, kiểm tra thường xuyên của ngân hàng về việc sử dụng vốn của khách hàng. Khi sử dụng vốn vay của ngân hàng, HKD cần tuân thủ đúng các nguyên tắc như vốn vay phải được sử dụng như đã cam kết trong hợp đồng cho vay và phải hoàn trả đúng thời hạn cả gốc và lãi như đã cam kết. Thứ hai, thực hiện tốt chức năng là cầu nối giữa tiết kiệm và đầu tư: Thực tế cho thấy, nền kinh tế hiện nay thường xuyên có những nguồn vốn bằng tiền nhàn rỗi.
Mặt khác, một số các tổ chức cũng như HKD lại xuất hiện hiện tượng thiếu vốn tạm thời hay muốn đầu tư nhưng lại không đủ tiền vốn. Do đó mà việc cho vay của ngân hàng được coi là một công cụ giúp giải quyết mâu thuẫn về cung cầu vốn tiền tệ. Thứ ba, góp phần giải quyết việc làm cho người lao động: Hiện nay việc làm là vấn đề cấp bách cần được giải quyết đối với toàn xã hội. Việc cho vay của ngân Vũ Phương Huyền 2021 8 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân Hàng hàng sẽ là công cụ giúp các HKD tự vươn lên để mở rộng sản xuất thu hút sức lao động và tạo việc làm cho những lực lượng lao động dư thừa ở nông thôn.
Thứ tư, góp phần nâng cao trình độ khoa học công nghệ của các HKD: Đối với các hộ kinh doanh có trang thiết bị kém, công nghệ lạc hậu sẽ làm trì trệ việc SXKD. Do đó, việc đáp ứng vốn của ngân hàng sẽ giúp các HKD có thể tiếp cận các dây chuyền sản xuất hiện đại giúp nâng cao chất lượng của sản phẩm, nâng cao năng lực cạnh tranh để tiếp cận với thị trường và từng bước điều tiết sản xuất hàng hóa cho phù hợp với tín hiệu thị trường đưa ra. Thứ năm, tạo điều kiện phát huy các ngành nghề truyền thống, ngành nghề mới: Việt Nam là một nước có nhiều làng nghề truyền thống, nhưng chưa được quan tâm và đầu tư đúng mức. Phát huy được làng nghề truyền thống cũng chính là phát huy được nội lực của kinh tế HKD và hoạt động cho vay của ngân hàng sẽ là công cụ tài trợ cho các ngành nghề đó.
Do đó, nó được coi là đòn bẩy kinh tế kích thích các ngành nghề kinh tế trong HKD phát triển, tạo tiền đề để lôi cuốn các ngành nghề này phát triển một cách nhịp nhàng và đồng bộ. Phân loại cho vay đối với hộ kinh doanh a, Căn cứ vào biện pháp bảo đảm tiền vay + Cho vay bảo đảm bằng tài sản: là khoản vay được bảo đảm bằng tài sản của chính khách hàng vay vốn hoặc của người thứ ba. Tài sản bảo đảm có thể là sổ tiết kiệm, hàng hóa, máy móc thiết bị, bất động sản,. + Cho vay không có tài sản bảo đảm: là cho vay dựa trên uy tín của khách hàng.
Khách hàng có uy tín và khả năng trả nợ tốt sẽ được ngân hàng lựa chọn cho vay. Tuy nhiên mức độ rủi ro với cách cho vay này là rất lớn, do vậy ngân hàng thường hạn chế cho vay theo hình thức này đối với các HKD. b, Căn cứ vào phương thức hoàn trả + Cho vay trả góp: Là khoản cho vay ngắn hoặc trung hạn được thanh toán từ hai lần liên tiếp trở lên. Khoản vay được trả làm nhiều lần theo thỏa thuận giữa ngân hàng và khách hàng để tài trợ cho các dự án kinh doanh, mua sắm các tài sản lưu động khác, mở rộng quy mô của HKD,.
Vũ Phương Huyền 2021 9 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân Hàng + Cho vay trả một lần khi đến hạn: Là khoản cho vay ngắn hạn của HKD có chu kỳ kinh doanh dài nhằm đáp ứng nhu cầu tiền mặt tức thời và được thanh toán một lần khi khoản vay đáo hạn. c, Căn cứ vào thời hạn cho vay + Cho vay ngắn hạn: Là loại hình cho vay nhằm bổ sung vốn lưu động của HKD trong thời hạn dưới 1 năm. + Cho vay trung hạn: Là loại hình cho vay từ 1 – 5 năm. Mục đích của khoản vay này là đầu tư vào tài sản cố định, mở rộng kinh doanh,.
+ Cho vay dài hạn: là loại hình cho vay trên 5 năm với mục đích là tài trợ đầu tư vào các dự án. d, Căn cứ vào ngành nghề kinh doanh + Cho vay nông – lâm – thủy hải sản + Cho vay kinh doanh thương mại dịch vụ + Cho vay kinh doanh tiểu thủ công nghiệp + Cho vay các ngành khác 1.