CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại hoạt động cho vay của NHTM 1. Khái niệm hoạt động cho vay của NHTM Ngân hàng thương mại là tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất – đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán – và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế. Trong đó, hoạt động cho vay, còn gọi là tín dụng là một trong những hoạt động quan trọng nhất của NHTM.
Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia: Cho vay là việc một bên (bên cho vay) cung cấp nguồn tài chính cho đối tượng khác (bên đi vay) trong đó bên đi vay sẽ hoàn trả tài chính cho bên cho vay trong một thời hạn thỏa thuận và thường kèm theo lãi suất. Do hoạt động này làm phát sinh một khoản nợ nên bên cho vay còn gọi là chủ nợ, bên đi vay gọi là con nợ. Do đó, Tín dụng phản ánh mối quan hệ giữa hai bên - Một bên là người cho vay, và một bên là người đi vay. Quan hệ giữa hai bên ràng buộc bởi cơ chế tín dụng, thỏa thuận thời gian cho vay, lãi suất phải trả,.
1 Tại Việt Nam, hoạt động cho vay được định nghĩa như sau: Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và một thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Đặc điểm của hoạt động cho vay của NHTM Hoạt động theo nguyên tắc thương mại và thị trường Nguyên tắc thương mại và thị trường chính là nguyên tắc cơ bản trong hoạt động cho vay của NHTM. Nguyên tắc thương mại chính là sự hợp tác trên nền tảng việc đối thoại, minh bạch, tôn trọng lẫn nhau để các bên đều đạt được lợi ích. Nguyên tắc thị trường là việc hoạt động cho vay phải phù hợp với điều kiện thị 1 wikipedia.org/wiki/Tín_dụng.
Luan van 5 trường hiện tại, mọi quan hệ kinh tế đều chịu ảnh hưởng bởi quy luật thị trường theo quan hệ cung – cầu, và hoạt động cho vay của NHTM cũng vậy. Tùy vào từng điều kiện thị trường như qui mô, lĩnh vực, mục đích…sử dụng nguồn vốn của người đi vay mà các NHTM đưa ra các chính sách cho vay phù hợp (phương thức, lãi suất cho vay…). Việc thực hiện hoạt động cho vay theo nguyên tắc thương mại và thị trường giúp cho nguồn vốn được luân chuyển trong nền kinh tế, phát huy năng lực sản xuất kinh doanh đồng thời đảm bảo lợi ích của các cả người đi vay và người cho vay. Hoạt động của ngân hàng luôn tính tới hiệu quả NHTM là một tổ chức kinh tế hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận.
Do đó hoạt động cho vay của NH luôn phải tính tới hiệu quả. Hiệu quả hoạt động cho vay thể hiện ở danh mục đầu tư hiệu quả, đem lại nguồn thu cao nhất cho NH đồng thời vẫn bảo toàn và phát triển nguồn vốn. Đó là sự hợp lý trong cơ cấu tín dụng, đầu tư, cơ cấu khách hàng, tăng trưởng tín dụng luôn đảm bảo an toàn, hiệu quả, trong giới hạn tín dụng cho phép. Cùng với đó là việc đảm bảo, giữ chỉ tiêu nợ quá hạn, nợ xấu ở mức hợp lý.
Phạm vi hoạt động rộng và đa dạng Bên cạnh hoạt động huy động vốn thì cho vay chính là hoạt động quan trọng nhất của NHTM. Hoạt động cho vay rất đa dạng , theo đối tượng vay có thể là cá nhân, hộ gia đình hay tổ chức kinh tế, trong mỗi đối tượng vay như vậy còn có thể xác định theo những tiêu thức cụ thể khác nhau như đối với khách hàng DN về qui mô có cho vay DNVVNhay DN lớn, về lĩnh vực hoạt động có DN sản xuất, chế biến, thương mại, nông nghiệp, xây dựng mua bán bất động sản…hay về mục đích vay vốn có vay đầu tư dự án, vay mở rộng qui mô sản suất kinh doanh…Rõ ràng, hoạt động cho vay của NHTM rất rộng lớn và đa dạng, nó bao gồm tất cả các đối tượng, lĩnh vực… có nhu cầu sử dụng vốn vay trong nền kinh tế. Hoạt động cho vay tuân thủ theo qui định nghiêm ngặt và các cơ chế đặc biệt Hoạt động cho vay là hoạt động chính của NH, hoạt động đa dạng trên phạm vi rộng, do đó hoạt động này cần có sự giám sát chặt chẽ. Cho vay phải tuân thủ theo những qui định nghiêm ngặt của NHTM cũng như NHNN về quy trình cho vay, Luan van 6 các điều kiện, nguyên tắc cho vay như TSBĐ, Dự trữ bắt buộc, tăng trưởng tín dụng theo từng chính sách của thể của Nhà nước.
Để hoạt động cho vay của NHTM đạt hiệu quả cao thì hoạt động này cũng cần phải tuân thủ cơ chế đặc biệt với 3 vòng: Vòng 1: Qui định về đa dạng hóa danh mục đầu tư của NH Không tập trung vốn cho một số KH mà cho nhiều người vay, nhiều NHTM cùng tài trợ cho một KH hoặc NH phân tán rủi ro theo từng ngành nghề hoạt động kinh doanh theo xu thế phát triển và mức độ tăng tưởng của từng ngành. Những hoạt động này sẽ giúp NH phân tán rủi ro. Theo thông tư 13/2014/TT-NHNN, tổng dư nợ cho vay của NHTM đối với một KH không được vượt quá 15% vốn tự có của NH và đối với một nhóm KH có liên quan không được cho vay vượt quá 50% vốn từ có của NH. Đa dạng hóa danh mục đầu tư chính là 1 trong những biện pháp hiệu quả nhất để hạn chế rủi ro tín dụng.
Vòng 2: Điều khoản về “van an toàn” Các NHTM khi cho vay đều chịu sự quản lý, giám sát nghiêm ngặt của NHNN. Việc NHNN tái cấp vốn cho các NHTM thông qua việc sử dụng các qui định về tái chiết khấu thương phiếu chính là van an toàn trong hoạt động tín dụng của NH. Vòng 3: Qui định các NHTM theo dõi, giám sát hoạt động của chính mình thông qua yêu cầu lập Báo cáo tài chính theo định kỳ quý, năm Việc qui định các NHTM theo dõi giám sát hoạt động của chính mình thông qua việc lập Báo cáo để các NH nắm bắt được tình hình hoạt động, tình hình sử dụng nguồn vốn của mình, hiểu rõ được những thuận lợi và khó khăn đang gặp phải khi tiến hành cho vay như dư nợ, nợ quá hạn, nợ xấu để từ đó NHTM đưa ra các biện pháp kịp thời nhằm điều chỉnh và đạt được hiệu quả cao trong hoạt động cho vay. Phân loại cho vay của NHTM Có nhiều loại cho vay khác nhau tùy theo các tiêu thức nghiên cứu.
Theo thời hạn cho vay Cho vay ngắn hạn là loại cho vay có thời hạn không quá 12 tháng. Mục đích của loại cho vay này nhằm tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản ngắn hạn hoặc đáp ứng nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của KH. Cho vay trung hạn là loại cho vay có thời hạn từ trên 1 đến 5 năm. Mục Luan van 7 đích của loại cho vay này nhằm tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản cố định.
Cho vay dài hạn là loại cho vay có thời hạn trên 5 năm, nhằm mục đích tài trợ đầu tư vào các dự án đầu tư dài hạn. Theo tính chất bảo đảm tiền vay Cho vay có bảo đảm là loại cho vay dựa trên cơ sở các bảo đảm cho tiền vay như nhà xưởng, máy móc thiết bị, hàng hóa. Hình thức này được áp dụng phổ biến cho phần lớn các nhu cầu vay vốn của người vay. Các tài sản bảo đảm giúp NH giảm bớt rủi ro, mất mát trong trường hợp người vay không muốn hoặc không thể trả nợ vay khi đáo hạn.
Cho vay không có bảo đảm là loại cho vay chỉ dựa vào uy tín của KH vay vốn để quyết định cho vay. Hình thức cho vay này chỉ áp dụng đối với KH vay có quan hệ thường xuyên, có uy tín với NH, tình hình tài chính lành mạnh và có khả năng phát triển trong tương lai. Theo mục đích cho vay Cho vay phục vụ sản xuất kinh doanh. Mục đích của loại cho vay này nhằm tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh ở các lĩnh vực công thương nghiệp, nông nghiệp.
Cho vay tiêu dùng cá nhân là loại cho vay nhằm mục đích giúp người tiêu dùng có nguồn tài chính để trang trải nhu cầu về nhà ở, đồ dùng gia đình, phương tiện đi lại. Theo đối tượng trả nợ vay Cho vay trực tiếp là việc NH cấp vốn trực tiếp cho người có nhu cầu, đồng thời người đi vay trực tiếp hoàn trả nợ vay cho NH. Cho vay gián tiếp là khoản cho vay được thực hiện thông qua việc mua lại các khế ước hoặc chứng từ nợ đã phát sinh và còn trong thời hạn thanh toán. Các NHTM cho vay gián tiếp theo các loại sau: chiết khấu chứng từ, cho vay trả góp, mua các khoản nợ DN (factoring).
Ngoài các loại cho vay trên đây, NH còn thực hiện các nghiệp vụ bảo lãnh cho KH bằng uy tín của mình. Đối với nghiệp vụ này NH không phải cung cấp tiền, nhưng khi người được bảo lãnh không thực hiện được nghĩa vụ theo hợp đồng thì NH phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán thay. Theo khách hàng vay vốn Luan van 8 Cho vay DN lớnlà việc NH thực hiện cấp vốn cho các DN lớn, trong đó DN lớn là những DN thường có quy mô vững chãi, có thể đứng vững và hoạt động tốt trong điều kiện nền kinh tế ổn định, có độ an toàn cao, có bề dày kinh nghiệm, có uy tín trên thị trường và có mức tăng trưởng đều đặn. Cho vay DNVVNlà hình thức cho vay mà theo dó NHTM cho DNVVN sử dụng một khoản tiền để dùng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi Cho vay khách hàng cá nhân là hình thức cấp tín dụng, theo đó ngân hàng giao cho đối tượng khách hàng cá nhân một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận, với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi.
Hoạt động cho vay DNVVN của NHTM 1.