CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LƯ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Tổng quan về cán bộ, công chức và cán bộ công, chức cấp xã. Khái niệm cán bộ, công chức Khái niệm cán bộ Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, tỉnh, Tỉnh trực thuộc trung ương (sau đây gọi là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, Tỉnh thuộc tỉnh (sau đây gọi là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Khái niệm công chức Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lư của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lư đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật.
SV: Hoàng Thế Anh 5 Lớp: QTNL 53A Chuyên đề thực tập GVHD: PGS. Nguyễn Nam Phương Khái niệm, hệ thống các chức danh cán bộ, công chức cấp xã Khái niệm cấp xã Khái niệm cấp xã là một khái niệm ra đời khá lâu. Do vậy có rất nhiều quan niệm khác nhau về cấp xã. Dưới đây, tôi xin đưa ra một vài khái niệm về cấp xã theo quan điểm hành chính.
Theo từ điển Bách khoa toàn thư thì đơn vị hành chính cấp xã là tên gọi chung của các đơn vị hành chính thuộc cấp thấp nhất ở khu vực nông thôn, ngoại thành, ngoại thị của Việt Nam. Thuật ngữ đơn vị hành chính cấp xã đôi khi được dùng để chỉ toàn bộ cấp đơn vị hành chính thấp nhất của Việt Nam, nghĩa là bao gồm cả xã phường, thị trấn. Dưới góc độ quản lư hành chính thì hệ thống hành chính của nhà nước ta hiện nay chia làm bốn cấp hoàn chỉnh: Trung ương, tỉnh, huyện, xã. Trong đó cấp xã là cấp thấp nhất trong hệ thống hoàn chỉnh đó, nó là tên gọi chung của chính quyền xã - phường - thị trấn.
Khái niệm cán bộ cấp xã Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước Khái niệm công chức cấp xã Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Về cơ cấu tổ chức bộ máy cấp xã, gồm Đảng ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân (HĐND&UBND) và 05 đoàn thể, gồm: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (UBMTTQ), Hội Liên hiệp Phụ SV: Hoàng Thế Anh 6 Lớp: QTNL 53A Chuyên đề thực tập GVHD: PGS. Nguyễn Nam Phương nữ (HLHPN), Hội nông dân (HND), Hội cựu chiến binh (HCCB), Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (ĐTNCSHCM). Các chức vụ cán bộ cấp xã (quy định tại điểm a.
khoản 1, Nghị định số 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 về chức danh, số lượng, một số chế độ, chính sách đối với cán bộ, cán bộ ở xã phường thị trấn và những người hoạt động không chuyên trách) , bao gồm: + Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy; + Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân; + Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân; + Chủ tịch Ủy ban mặt trận tổ quốc Việt Nam; + Bí thư Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh; + Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ; + Chủ tịch Hội Nông dân; + Chủ tịch Hội Cựu chiến binh. - Các chức danh công chức cấp xã: + Trưởng Công an; + Chỉ huy trưởng quân sự; + Văn phòng- Thống kê; + Địa chính -xây dựng - đô thị- môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc Địa chính-nông nghiệp- xây dựng- môi trường (đối với xã). + Tài chính - Kế toán; + Tư pháp - Hộ tịch + Văn hóa - Xã hội. SV: Hoàng Thế Anh 7 Lớp: QTNL 53A Chuyên đề thực tập GVHD: PGS.
Nguyễn Nam Phương - Về cơ cấu chức danh cán bộ, công chức trong bộ máy cấp xã: Khối Đảng gồm 02 chức danh: Bí thư, Phó Bí thư. Khối Nhà nước: + Hội đồng nhân dân cấp xã, gồm 2 chức danh: Chủ tịch HĐND, Phó Chủ tịch HĐND. Trong đó một số xã Bí thư hoặc Phó Bí thư Đảng ủy kiêm Chủ tịch HĐND. + Ủy ban nhân dân cấp xã, gồm có: Bộ phận lãnh đạo UBND cấp xã, gồm: Chủ tịch UBND, Phó Chủ tịch UBND (theo quy định của Chính phủ xã trên 8.000 dân, xã biên giới, phường, thị trấn được bố trí 02 Phó Chủ tịch UBND, các xã còn lại bố trí 01 Phó Chủ tịch UBND).
Bộ phận công chức chuyên môn: Có 7 chức danh công chức, gồm: Trưởng Công an, Chỉ huy trưởng quân sự, Văn phòng - Thống kê, Tư pháp - Hộ tịch, Địa chính - xây dựng - đô thị - môi trường, Tài chính - Kế toán, Văn hóa - Xã hội. Bình quân mỗi chức danh bố trí từ 01 đến 02 công chức thực hiện công việc theo lĩnh vực quy định quản lư nhà nước ở địa phương. Khối Đoàn thể: gồm 05 Trưởng đoàn thể (Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh). Vai trò của cán bộ, công chức cấp xã Cán bộ, công chức cấp xã là một bộ phận không thể thiếu trong đội ngũ cán bộ, công chức của nước ta.
Mọi hoạt động của chính quyền cơ sở đều do công chức cấp xã thực hiện. Vai trò của đội ngũ CBCC cấp xã thể hiện: Là nguồn nhân lực quan trọng có vai trò quyết định trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước, đưa các chính sách và thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước trở thành thực tiễn và tiếp thu nguyện vọng của nhân dân, nắm bắt được những yêu cầu của thực SV: Hoàng Thế Anh 8 Lớp: QTNL 53A Chuyên đề thực tập GVHD: PGS. Nguyễn Nam Phương tiễn của cuộc sống để phản ánh kịp thời với cấp trên, là một trong những nguồn lực quan trọng trong việc thực hiện công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đội ngũ CBCC cấp xã có vị trí, vai trò quyết định trong việc triển khai tổ chức thực hiện thắng lợi các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước tại cơ sở.
Thông qua họ mà ư Đảng, lòng dân tạo thành một khối thống nhất, làm cho Đảng, Nhà nước “ăn sâu, bám rễ” trong quần chúng nhân dân, củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng và Nhà nước. Như vậy, chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật có đi vào cuộc sống, trở thành hiện thực sinh động hay không, tùy thuộc phần lớn vào sự tuyên truyền và tổ chức vận động nhân dân của đội ngũ CBCC cấp xã. CBCC cấp xã là một bộ phận trong đội ngũ cán bộ công chức nhà nước có số lượng lớn và vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nước nói chung và chính quyền cấp cơ sở nói riêng. Bởi vì họ là những người trực tiếp gắn bó với địa phương, am hiểu tâm tư, nguyện vọng của người dân địa phương, đồng thời là người đại diện cho nhân dân trong việc cung cấp thông tin cho các cán bộ lãnh đạo để đưa ra quyết định quản lư khoa học, đúng đắn.
CBCC cấp xã cũng là những người trực tiếp hòa giải những xung đột, mâu thuẫn tranh chấp trong nội bộ nhân dân, hiện thực hóa quyền làm chủ cơ sở của nhân dân. Vì vậy, trình độ và phẩm chất của đội ngũ này có ảnh hưởng rất lớn đến sự vận hành liên tục và hiệu quả của bộ máy nhà nước. Và thực tế cũng chứng minh: Nơi nào quan tâm đầy đủ và làm tốt công tác cán bộ, có đội ngũ cán bộ cơ sở vững mạnh thì nơi ấy tình hình chính trị xã hội ổn định, kinh tế văn hóa phát triển, quốc phòng, an ninh được giữ vững, mọi chủ trương chính sách của Đảng được triển khai có hiệu quả. Ngược lại, ở đâu đội ngũ CBCC cấp xã không được quan tâm, để xảy ra tình trạng tham nhũng, của quyền, hách dịch thì nơi đó tình hình địa phương gặp nhiều SV: Hoàng Thế Anh 9 Lớp: QTNL 53A Chuyên đề thực tập GVHD: PGS.
Nguyễn Nam Phương khó khăn, phức tạp, dễ bị kẻ xấu lợi dụng. CBCC cấp xã là nhân tố quan trọng góp phần xây dựng hệ thống chính trị cấp xã, là trung tâm đoàn kết, tập hợp mọi tiềm năng, nguồn lực của địa phương, động viên mọi tầng lớp nhân dân ra sức thi đua hoàn thành thắng lợi các mục tiêu về kinh tế- xã hội, thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị của cơ sở Tiêu chuẩn cán bộ, công chức cấp xã Cán bộ, công chức cấp xã phải đáp ứng những tiêu chuẩn chung sau: - Có tinh thần yêu nước sâu sắc, kiên định với mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có năng lực tổ chức vận động nhân dân thực hiện có kết quả đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước. Điều này thể hiện thông qua các kết quả đạt được của hoạt động thực thi chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc phát triển nông thôn mới, xây dựng đời sống văn hóa và thực hiện các mục tiêu phát triển về kinh tế, xã hội. - Cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, công tâm thạo việc, tận tụy với dân.
Không tham nhũng và kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng. Có ư thức tổ chức kỷ luật trong công tác. Điều này thể hiện ở thực tế quá trình làm việc, công tác của các cán bộ, công chức cấp xã tại địa phương.