Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Mối quan hệ giữa Đảng với Nhân dân là mối quan hệ đặc biệt, quyết định bản chất của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong thể chế chính trị của Việt Nam, Đảng và Nhân dân là hai chủ thể trung tâm, trong đó Nhân dân là nền tảng, đối tượng phục vụ của Đảng, Đảng sinh ra từ Nhân dân, tồn tại để phục vụ lợi ích của Nhân dân. Do tầm quan trọng của mối quan hệ giữa Đảng với Nhân dân trong nền chính trị Việt Nam, việc nghiên cứu mối quan hệ này đã nhận được sự quan tâm đặc biệt của giới nghiên cứu trong nước và quốc tế.
Tình hình nghiên cứu về đảng chính trị, đảng lãnh đạo, đảng cầm quyền, Đảng Cộng sản, Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhân dân Đến nay, đã có khá nhiều học giả trong nước và quốc tế nghiên cứu về đảng chính trị, Đảng Cộng sản, Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhân dân. Mỗi nhà khoa học triển khai ý tưởng của mình lại lựa chọn cách tiếp cận riêng biệt, tạo ra nhiều hướng nghiên cứu khác nhau, trong đó những công trình tiêu biểu có thể kể đến là: Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về đảng chính trị. Trong đó đóng vai trò đặc biệt quan trọng là các công trình: - Nguyễn Xuân Tế, Đặng Đình Thành: Vai trò các đảng chính trị nói chung, đảng cầm quyền nói riêng đối với nhà nước trong chủ nghĩa tư bản hiện đại (Qua khảo sát một số mô hình tiêu biểu), Tạp chí Khoa học Pháp lý (1), năm 2003. Các tác giả đã phân tích vị trí vai trò của đảng chính trị, đảng cầm quyền trong hệ thống chính trị tư bản.
Ngoài ra, các tác giả đã phân tích một số điều kiện để một đảng chính trị trở thành đảng cầm quyền ở các nước TBCN, cụ thể là: Có tổ chức, hệ tư tưởng, phương tiện tuyên truyền đủ mạnh; bảo đảm số ứng cử viên là thành viên của đảng thắng cử tham gia vào cơ quan nhà nước; tuyển chọn và bố trí nhân sự vào bộ máy cơ quan quyền lực nhà nước; xây đựng chủ trương, cương lĩnh, chính sách của đảng đúng đắn, phù hợp và thỏa mãn nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân. - Lương Văn Kế: Đảng chính trị Phương Tây và Cộng hòa Liên bang Đức (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2009). Đây là cuốn chuyên khảo nghiên cứu 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khá sâu về quan niệm đảng chính trị; sự ra đời của đảng chính trị và đặc biệt là Đảng chính trị ở Cộng hòa liên bang Đức. - Alan Ware: Political Parties and Party Systems (Oxford University Press, 1996).
Cuốn sách phân tích các đảng phái chính trị và các hệ thống đảng phái chính trị trên thế giới dưới góc nhìn so sánh. Mục đích cơ bản của cuốn sách này là giải thích nguyên nhân dẫn tới sự khác biệt giữa các đảng chính trị trong mỗi quốc gia và từ quốc gia này đến quốc gia khác. Ngoài ra, tác giả còn cung cấp những kiến thức về các hoạt động chính trị của các đảng phái chính trị thuộc năm quốc gia tiêu biểu: Anh, Pháp, Đức, Nhật Bản, và Hoa Kỳ. - Pancbianco: Political Parties: Organization and Power (Cambridge University Press, 1998).
Cuốn sách viết về các đảng phái chính trị và các vấn đề liên quan tới tổ chức của đảng và quyền lực của đảng. Cuốn sách cũng đề cập tới một định luật khá nổi tiếng trong khoa học chính trị, đó là “luật sắt của chế độ đầu sỏ” (iron law of oligarchy). Luật này cho rằng theo thời gian tất cả các tổ chức đảng chính trị sẽ phát triển thành một cấu trúc quyền lực theo thứ bậc với một tầng lớp lãnh đạo nhỏ đứng đầu. Tuy nhiên, cuốn sách cũng chỉ ra rằng các nhà lãnh đạo chỉ có thể hành động và hoạt động dựa trên việc đáp ứng các mong đợi của các thành viên.
Vì thế, mối quan hệ như vậy còn là mối quan hệ dựa trên sự thương lượng. - Richard Gunther, José Ramón Montero, Juan J.Linz: Political Parties Old Concepts and New Challenges (Oxford University Press, 2009). Trong cuốn sách, các tác giả đã giới thiệu tổng thể nhiều tài liệu về các đảng phái chính trị. Cuốn sách đưa ra hệ thống những khái niệm, phương pháp phân tích, đánh giá các đảng phái trong các hoàn cảnh mới.
Ngoài ra, cuốn sách còn phê phán những cách phân tích yếu kém, không có chiều sâu của dữ liệu khảo sát và những quan điểm liên quan đến vấn đề thái độ chống đảng của công dân. Cuốn sách cũng phân tích hệ thống bầu cử, cũng như sự áp dụng sai của mô hình đảng chuẩn như đảng toàn trị. Hơn nữa, tác giả nghiên cứu các mô hình đảng và các quy tắc, phương thức để các mô hình ấy xử lý thích đáng với những thử thách mới trong sự thay đổi nhanh chóng của chính trị, xã hội và công nghệ môi trường. - Lara Natalini (2010), The Role of Political Parties at the Local Government Level, Asia Policy Brief, South Africa.
Trong cuốn sách tác giả đã làm rõ vai trò của các đảng chính trị trong hệ thống chính trị, đặc biệt là cấp cơ sở. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ hai, các công trình nghiên cứu về Đảng lãnh đạo, Đảng cầm quyền, Đảng Cộng sản, Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhân dân. Trong đó phải kể đến các công trình: - Nguyễn Trọng Phúc, Mạch Quang Thắng, Trịnh Nhu: Một số kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2001). Cuốn sách đã trình bày những kinh nghiệm thực tế khi giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị, giữ vững được định hướng xã hội chủ nghĩa và đáp ứng được nguyện vọng, lợi ích và cuộc sống của Nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
- Lê Văn Lý, Mạch Quang Thắng, Đặng Đình Phú: Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong điều kiện Đảng cầm quyền (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002). Cuốn sách đã phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong điều kiện Đảng cầm quyền. Nhóm tác giả đã đề cập đến việc Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo, bổ sung, phát triển học thuyết Mác-Lênin về Đảng Cộng sản cầm quyền. - Phạm Quang Định, Phạm Bá Toàn, Nguyễn Đức Hùng: Đổi mới, chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng (NXB Quân đội Nhân dân, Hà Nội, 2006).
Cuốn sách tập trung phân tích một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc đổi mới và chỉnh đốn Đảng; phân tích thực trạng và những vấn đề đặt ra hiện nay trong việc đổi mới chỉnh đốn Đảng, từ đó đề ra các giải pháp nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, đảm bảo những lợi ích thiết thực của Nhân dân. - Nguyễn Hữu Tri: Kiện toàn và đổi mới tổ chức bộ máy của Đảng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006). Đây là cuốn sách được nghiên cứu có hệ thống những vấn đề cơ bản có liên quan đến kiện toàn tổ chức bộ máy của Đảng, đặc biệt đi sâu phân tích thực trạng hệ thống tổ chức bộ máy của Đảng từ khi thực hiện đường lối đổi mới (năm 1986) đến nay. Từ đó, cuốn sách nêu lên những kiến nghị cụ thể với mong muốn được góp một tiếng nói vào vấn đề quan trọng đang được toàn Đảng, toàn dân quan tâm - vấn đề kiện toàn, đổi mới tổ chức trong đó có đào tạo đội ngũ cán bộ lãnh đạo của Đảng.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Đỗ Ngọc Ninh, Nguyễn Văn Giang: Tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn hiện nay (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2008). Các tác giả đã nêu và phân tích những vấn đề chủ yếu về bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản nói chung và của Đảng Cộng sản Việt Nam nói riêng. Trong đó, làm rõ quan niệm, vai trò và tiêu chí đánh giá bản chất giai cấp công nhân của Đảng. Từ việc phân tích thực trạng, bản chất giai cấp công nhân của Đảng từ năm 1986 đến nay, bối cảnh trong nước và quốc tế, các tác giả đã đề xuất phương hướng, giải pháp chủ yếu để tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
- Nguyễn Văn Giang, Ngô Huy Tiếp, Đỗ Ngọc Ninh: Đảng lãnh đạo xây dựng giai cấp công nhân trong giai đoạn hiện nay (NXB Chính trị Quốc gia, năm 2009). Cuốn sách trình bày thực trạng Đảng lãnh đạo trong giai đoạn hiện nay tại một số nơi như: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh. Qua đó, cuốn sách cũng đưa ra những phương hướng, đồng thời đề xuất một số giải pháp chủ yếu tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với xây dựng giai cấp công nhân, làm nền tảng cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay. - Đảng Cộng sản Việt Nam: Đảng Cộng sản Việt Nam - 80 năm xây dựng và phát triển (NXB Chính trị Quốc gia, Hà nội 2010).
Cuốn sách bao gồm các bài viết của một số đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước qua các thời kỳ và một số nhà khoa học thuộc những lĩnh vực khác nhau. Các bài viết trong cuốn sách phân tích khá rõ về quá trình ra đời, lãnh đạo, đấu tranh giành chính quyền và tiến hành các cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân của Đảng Cộng sản Việt Nam. Cuốn sách cũng phân tích khá rõ về quá trình lãnh đạo cách mạng XHCN và tiến hành công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế của Đảng Cộng sản Việt Nam. Bên cạnh đó các bài viết trong cuốn sách cũng điểm lại các mốc lịch sử khi Đảng Cộng sản Việt Nam tham gia các phong trào cách mạng của thế giới.
- Nguyễn Văn Huyên: Đảng Cộng sản cầm quyền: Nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng, (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2011).