chương 1 còn trình bày ý nghĩa bài nghiên cứu, ưu điểm của bài nghiên cứu. Để hiểu rõ hơn về khái niệm, định nghĩa đa dạng hóa thu nhập và lợi nhuận của ngân hàng thì chương 2 sẽ làm rõ những vấn đề này. 8 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP VÀ LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.1 Lý thuyết về thu nhập và đa dạng hóa thu nhập ngân hàng thương mại 2.1 Khái niệm thu nhập và đa dạng hóa thu nhập ngân hàng thương mại 2.1 Khái niệm thu nhập ngân hàng thương mại “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định nhằm mục tiêu lợi nhuận” (theo Luật các tổ chức tín dụng 47/2010/QH12, 2010). Hoạt động ngân hàng thương mại là việc kinh doanh và cung ứng một số nghiệp vụ sau: nhận tiền gửi, cung cấp tín dụng, cung cấp dịch vụ thanh toán qua tài khoản.
Từ hoạt động kinh doanh tìm kiếm lợi nhuận có thể phân chia nguồn thu nhập của ngân hàng thành hai phần thu nhập: thu nhập lãi thuần và thu nhập ngoài lãi thuần. Khái niệm thu nhập lãi được sử dụng trong bài là thu nhập lãi thuần (là thu nhập lãi thuần đã được trừ chi phí lãi). Tương tự thu nhập ngoài lãi thuần được sử dụng trong bài gọi tắt là thu nhập ngoài lãi (là thu nhập ngoài lãi thuần đã trừ chi phí ngoài lãi). Thu từ lãi: là khoản thu lãi từ hoạt động cho vay, thu lãi từ khoản tiền gửi tại các tổ chức tín dụng khác và thu đầu tư chứng khoán nợ (thu từ lãi trái phiếu đầu tư).2 Chi phí lãi: là chi phí khoản tiền gửi của khách hàng, chi phí vay từ tổ chức tín dụng khác.3 Thu nhập lãi thuần (gọi tắt là thu nhập lãi): là phần thu nhập lãi thuần được tính bằng thu từ lãi trừ chi phí lãi4.
Thu nhập ngoài lãi thuần (gọi tắt thu nhập ngoài lãi): bao gồm lãi/(lỗ) thuần từ hoạt động dịch vụ, lãi/(lỗ) thuần từ hoạt động kinh doanh ngoại hối, lãi/(lỗ) thuần từ mua bán chứng khoán kinh doanh, lãi/(lỗ) thuần từ mua bán chứng khoán đầu tư, lãi/(lỗ) thuần từ hoạt động khác và thu nhập từ góp vốn mua cổ phần.147 5 Theo thông tư 49/2014/TT-NHNN sửa đổi bổ sung thông tư 16/2007/TT-NHNN, mẫu số B02/TCTD-HN. 9 Thu nhập ngoài lãi thuần từ hoạt động đầu tư (gọi tắt là thu nhập từ hoạt động đầu tư): là tổng các khoản: lãi/(lỗ) thuần từ mua bán chứng khoán kinh doanh, lãi/(lỗ) thuần từ mua bán chứng khoán đầu tư, thu nhập từ góp vốn mua cổ phần. Thu nhập ngoài lãi thuần từ hoạt động dịch vụ (gọi tắt là thu nhập từ hoạt động dịch vụ): là lãi/(lỗ) thuần từ hoạt động cung cấp dịch vụ, hoa hồng từ các dịch vụ nhận ủy thác, mở LC, bảo lãnh tín dụng, lệ phí cấp tín dụng… Thu nhập ngoài lãi thuần khác: bao gồm tổng lãi/(lỗ) thuần từ hoạt động kinh doanh ngoại hối và lãi/(lỗ) thuần từ hoạt động khác.2 Khái niệm về đa dạng hóa thu nhập ngân hàng Đa dạng hóa Các mô hình lý thuyết đa dạng hóa danh mục đầu tư được phát triển bởi Markowitz và Jame6. Quy tắc quy chuẩn cho việc đa dạng hóa làm giảm thiểu rủi ro danh mục được áp dụng cho tài sản hay danh mục đầu tư có rủi ro.
Đa dạng hóa danh mục có thể mang lại lợi nhuận cho danh mục nhưng mức độ đa dạng hóa có thể làm giảm rủi ro thì phụ thuộc vào sự tương quan giữa các khoản đầu tư trong danh mục. Nếu lợi nhuận các khoản đầu tư không tương quan cùng chiều khi rủi ro xảy ra thì đa dạng hóa danh mục có thể loại bỏ rủi ro hoặc giảm rủi ro danh mục. Đa dạng hóa thu nhập ngân hàng Theo phân loại của Mercieca và cộng sự (2007), đa dạng hóa trong ngân hàng có ba xu hướng: đa dạng các sản phẩm tài chính và dịch vụ, đa dạng về địa lý, sự kết hợp đa dạng hóa về địa lý và kinh doanh. Đa dạng hóa thu nhập trong ngân hàng dẫn đến gia tăng thu nhập ngoài lãi trong tổng thu nhập thuần của ngân hàng.
Trong bài nghiên cứu đa dạng hóa thu nhập ngân hàng là đa dạng hóa sản phẩm tài chính và dịch vụ nhằm gia tăng nguồn thu nhập ngoài lãi. Đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng được thể hiện qua sự thay đổi tỉ lệ của thu nhập ngoài lãi trong tổng thu nhập của ngân hàng. Sự thay đổi này có được khi ngân hàng chủ động gia tăng các nguồn thu nhập ngoài lãi (thu từ phí dịch vụ, hoa hồng và 6 Lý thuyết đa dạng hóa danh mục đầu tư của Markowitz H. được trích trong bài viết Levy H.668 10 thu nhập hoạt động đầu tư khác).
Chiến lược có tỉ trọng thu nhập từ lãi cao trong tổng thu nhập của ngân hàng gọi là chiến lược tập trung nguồn thu nhập, ngược lại chiến lược có thu nhập được đóng góp từ thu nhập ngoài lãi và thu nhập lãi gọi là chiến lược đa dạng hóa thu nhập. Hoạt động đa dạng hóa thu nhập ngân hàng là hoạt động chuyển từ mảng kinh doanh truyền thống (hoạt động tín dụng) sang mảng kinh doanh phi truyền thống (phí dịch vụ, hoa hồng, hoạt động kinh doanh khác) theo Rose & Hudgins (2008). Đa dạng hóa thu nhập là gia tăng nguồn thu nhập ngoài lãi. Để gia tăng nguồn thu nhập ngoài lãi thì ngân hàng phát triển nhiều sản phẩm dịch vụ phi tín dụng.
Như vậy đa dạng hóa thu nhập ngân hàng có thể thực hiện nhiều phương pháp sau: Cung cấp nhiều sản phẩm dịch vụ phi tín dụng nhằm đáp ứng như cầu về tài chính tiền tệ của khách hàng nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp mang lại lợi nhuận từ hoạt động dịch vụ. Phát triển dịch vụ phi tín dụng là cung cấp nhiều dịch vụ phi tín dụng và đồng thời mở rộng thị phần, đối tượng khách hàng. Bên cạnh đó kết hợp kinh doanh với sản phẩm dịch vụ tín dụng truyền thống. Nâng cao chất lượng dịch vụ phi tín dụng thông qua hiện đại hóa công nghệ, nâng cao trình độ cán bộ nhằm thỏa mãn nhu cầu khách hàng.
Kết quả dịch vụ phi tín dụng ngày càng hiện đại, tiện ích, nhanh chóng, chính xác từ đó gia tăng nguồn thu nhập dịch vụ. Đa dạng hóa hoạt động đầu tư: hoạt động kinh doanh ngoại hối, mua bán chứng khoán kinh doanh, chứng khoán đầu từ, góp vốn mua cổ phần nhằm góp phần gia tăng lợi nhuận ngân hàng. Bên cạnh đó không ngừng hiện đại máy móc, hệ thống công nghệ thông tin nhằm giúp ích hoạt động đầu tư.2 Vai trò gia đa dạng hóa thu nhập ngân hàng thương mại Xu hướng đa dạng hóa thu nhập đã được ngân hàng trên thế giới thực hiện từ cuối thế kỷ trước. Nguyên nhân của xu hướng này là do hoạt động tín dụng tiềm ẩn nhiều rủi ro nên đa dạng hóa thu nhập nhằm giúp ngân hàng giảm rủi ro và duy trì ổn định lợi nhuận trong môi trường kinh doanh khó khăn.
Gia tăng đa dạng hóa thu nhập 11 có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển và hội nhập quốc tế của ngân hàng thương mại. Vai trò đa dạng hóa thu nhập đối với ngân hàng thương mại Khi đa dạng hóa thu nhập ngân hàng có thêm sản phẩm dịch vụ thu hút và mở rộng nhiều khách hàng từ đó tăng thu nhập ngoài lãi. Hoạt động kinh doanh của ngân hàng sẽ thuận lợi hơn khi có nhiều mối quan hệ với khách hàng. Đồng thời sản phẩm dịch vụ hiện đại, công nghệ đòi hỏi ngân hàng thiết lập mối quan hệ hợp tác với tổ chức trong và ngoài nước.
Khi sản phẩm dịch vụ làm thỏa mãn nhu cầu khách hàng từ đó ngân hàng có thể gia tăng uy tín, thương hiệu và vị thế của ngân hàng trên thị trường trong nước và quốc tế. Đa dạng hóa thu nhập có vai trò phân tán rủi ro nhằm hạn chế tổn thất lợi nhuận cho ngân hàng. Do hoạt động tín dụng rất nhạy cảm với lãi suất và biến động vĩ mô nền kinh tế. Trong khi hoạt động phi tín dụng có ít rủi ro hơn hoạt động tín dụng và mang lại thu nhập ổn định cho ngân hàng.
Vai trò đa dạng hóa thu nhập ngân hàng đối với nền kinh tế Đa dạng hóa thu nhập giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và tìm kiếm lợi nhuận. Khi ngân hàng hoạt động ổn định và bền vững sẽ tác động tổng thể đến các lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế, công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, dịch vụ. Đa dạng hóa thu nhập sẽ là động lực tạo ra nhiều sản phẩm dịch vụ liên kết với đối tác trong nước và ngoài nước. Điều này thúc đẩy nền kinh tế quốc gia nhanh chóng hội nhập vào nền kinh tế thế giới.
Vai trò đa dạng hóa thu nhập ngân hàng đối với khách hàng của ngân hàng Khi ngân hàng đa dạng hóa thu nhập bằng cách đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ sẽ giúp ích cho khách hàng tiết kiệm thời gian, chi phí trong đời sống và hoạt động sản xuất kinh doanh. Chính đa dạng hóa thu nhập đã mang lại sự cải tiến và nâng cao hàm lượng công nghệ dịch vụ ngân hàng. Sản phẩm ngân hàng ngày càng hiện đại về công nghệ nên đòi hỏi khách hàng phải có am hiểu nhất định về dịch vụ ngân hàng. Từ đó giúp khách 12 hàng sử dụng dịch vụ ngân hàng được mở rộng kiến thức và bắt nhịp xu hướng sử dụng dịch vụ ngân hàng của các nước trên thế giới.3 Lý thuyết đa dạng hóa thu nhập và lợi nhuận ngân hàng thương mại Nhóm lý thuyết theo quan điểm: Hoạt động đa dạng hóa thu nhập mang lại hiệu quả hoạt động cho ngân hàng thể hiện tăng thu nhập.
Đa dạng hóa thu nhập làm giảm sự phụ thuộc của ngân hàng vào nguồn thu nhập từ hoạt động tín dụng truyền thống. Điều này góp phần làm cho nguồn thu nhập của ngân hàng ít biến động khi hoạt động tín dụng trên thị trường khó khăn. Smith và cộng sự (2003) tìm được bằng chứng về tính ổn định của nguồn thu nhập ngoài lãi. Các nguồn thu nhập phi truyền thống này góp phần làm ổn định thu nhập của ngân hàng.
Ủng hộ cho quan điểm của đa dạng hóa thu nhập mang lại lợi ích cho lợi nhuận ngân hàng còn có nghiên cứu của Chiorazzo và cộng sự (2008). Nhóm tác giả lý giải rằng các ngân hàng có quy mô nhỏ sẽ có ưu thế hơn khi đa dạng hóa thu nhập. Do phần thu nhập ngoài lãi chiếm tỉ trọng nhỏ trong tổng thu nhập nên việc gia tăng thu nhập ngoài lãi làm tăng hiệu quả tài chính.