mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, bài nghiên cứu gồm có 3 phần: Phần I: Một số vấn đề lý luận về mô hình tố tụng hình sự Phần II: Mô hình tố tụng hình sự tại Việt Nam theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 Phần III: Những vấn đề pháp lý đặt ra trong việc hoàn thiện mô hình tố tụng hình sự Việt Nam Vì mặt những theo về lý tiễn Bộthực luật do Tốđó màđộng. tụng hoạt việc nghiên hình cứusẽđề sự 2015” tài “Mô mang tính hình tố tụng cấp thiết hình cả về mặtsự lý Việt luậnNam và cả NỘI DUNG PHẦN MỘT: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH TỐ TỤNG HÌNH SỰ A. Khái niệm “Mô hình tố tụng hình sự” a. Định nghĩa “mô hình tố tụng hình sự”: Mô hình tố tụng hình sự là một sản phẩm của khoa học pháp lý - vấn đề mang tính khái quát hóa cao, chứ không phải một vấn đề của luật thực định, vậy nên không thể tìm được một khái niệm nào về mô hình tố tụng hình sự được thể hiện trong các văn bản pháp lý một cách cụ thể và đồng nhất Để hoạt động tố tụng hình sự này có thể được diễn ra, các cá nhân tham gia vào quá trình này phải được xác định một phạm vi, mức độ địa vị pháp lý tố tụng nhất định, những chức năng, thẩm quyền của những cá nhân, tổ chức tham gia vào quá trình tố tụng Sau đó được diễn ra theo một trình tự, thủ tục chung một cách nghiêm ngặt, nhằm đảm bảo tất cả đều thực hiện theo một mục đích chung của tố tụng hình sự nói riêng và quá trình cải cách tư pháp nói chung.
Các yếu tố này chính là tổng thể xương sống của quá trình tố tụng hình sự và chúng tạo thành một hệ thống tố tụng hình sự thống nhất, nhất quán với nhau, và từ đó, dẫn đến một cách thức giải quyết chung cho quá trình giải quyết tất cả các vụ án hình sự1. 1 Đào Trí Úc, “Tổng quan về mô hình tố tụng hình sự Việt Nam: thực trạng và phương hướng hoàn thiện”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Hoàn thiện mô hình tố tụng hình sự Việt Nam đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp – kinh nghiệm CHLB Đức, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Quỹ Hợp tác Quốc tế về pháp luật CHLB Đức tổ chức ngày 9 – 10 tháng 6 năm 2011, Hà Nội. Truy cập tại: http://tks.vn/thong-tin-khoa-hoc/chi-tiet/79/32 Vì mặt những theo về lý tiễn Bộthực luật do Tốđó màđộng. tụng hoạt việc nghiên hình cứusẽđề sự 2015” tài “Mô mang tính hình tố tụng cấp thiết hình cả về mặtsự lý Việt luậnNam và cả Từ những phân tích trên, có thể dẫn đến một khái niệm mô hình tố tụng hình sự như sau: Mô hình tố tụng hình sự là một sản phẩm của khoa học pháp lý, để xác định các yếu tố như: mục tiêu, cách thức hoạt động, nguyên tắc hoạt động của tố tụng hình sự, đồng thời quy định chức năng, nhiệm vụ của các chủ thể tham gia vào quá trình giải quyết vụ án và trình tự thủ tục thực hiện quá trình này.
“Mô hình tố tụng hình sự chính là một sự khái quát hóa cao nhất những đặc trưng cơ bản của quá trình tố tụng hình sự”.2 Việc xây dựng được một mô hình tố tụng hình sự một cách khoa học và nhất quán sẽ là công cụ hữu hiệu để bảo đảm công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm được diễn ra có hiệu quả, bảo vệ được quyền và lợi ích của các cá nhân, tổ chức bị thiết hại do tội phạm đó gây ra, xây dựng được một xã hội công bằng. Dù có xây dựng mô hình nào, tranh tụng hay thẩm vấn thì cơ bản sẽ đều nhằm xây dựng những mục tiêu trên chỉ có điều, mục tiêu nào sẽ được nhấn mạnh hơn là tùy thuộc vào sự điều chỉnh của từng mô hình. Bên cạnh đó, có một vấn đề đặt ra là ở các quốc gia khác nhau sẽ có những cách thức xác định các yếu tố của quá trình tố tụng hình sự khác nhau. Bởi những vấn đề về kinh tế - chính trị - xã hội ở mỗi quốc gia sẽ có những đặc điểm riêng biệt mà căn cứ vào đó mới có thể xây dựng được các yếu tố căn bản nhất để tạo ra một quá trình tố tụng hình sự phù hợp với hệ thống tư pháp của quốc gia đó.
Từ đó, khi phân tích và đánh giá các mô hình trên, để so sánh được chúng với nhau, người ta mới tạo nên được bộ tiêu chí giúp quá trình phân biệt được dễ 2 Nguyễn Hà Thanh, “Đổi mới mô hình tố tụng hình sự tại Việt Nam, một số kiến giải cụ thể”, Trang thông tin điện tử Nội chính Trung Ương, 2014. Truy cập tại link: http://noichinh.vn/nghien-cuu-trao-doi/201402/doi-moi-mo-hinh- to-tung-hinh-su-tai-viet-nam-mot-so-kien-giai-cu-the-293772/ Vì mặt những theo về lý tiễn Bộthực luật do Tốđó màđộng. tụng hoạt việc nghiên hình cứusẽđề sự 2015” tài “Mô mang tính hình tố tụng cấp thiết hình cả về mặtsự lý Việt luậnNam và cả dàng hơn, bao gồm: mục đích (mục tiêu) và cách thức giải quyết vụ án hình sự; đối tượng tham gia tố tụng hình sự; nguyên tắc và các giai đoạn tố tụng. Đặc điểm cấu trúc của mô hình tố tụng hình sự: i.
Mục tiêu, chức năng của tố tụng hình sự Mục tiêu của mô hình tố tụng hình sự là một yếu tố quan trọng, mang tính chất quyết định cách thức giải quyết vụ án hình sự cũng như các hoạt động khác của hoạt động tố tụng hình sự. Mục tiêu là cái đích cuối cùng mà hệ thống pháp luật đó muốn đạt được sau quá trình giải quyết bất kỳ một vụ án hình sự nào xảy ra trong thực tiễn. Nói rằng mục tiêu là một yếu tố quan trọng là bởi nó là nhân tố chi phối những vấn đề khác trong tố tụng hình sự. Nếu không đặt ra được một mục tiêu chung, rất có thể, mỗi một hoạt động trong một giai đoạn của tố tụng hình sự sẽ được thực hiện theo những cách rất khác nhau nhằm đạt được mục tiêu của từng giai đoạn và khi không tạo được ra sự nhất quán cần có, kết quả xử lý các vụ án hình sự sẽ gây ra những sai lầm nhất định, ảnh hưởng đến chính lợi ích của các cá nhân, tổ chức và của chính nền tư pháp của quốc gia.
Đồng thời, chính từ mục tiêu này, người ta đề ra được cách thức hoạt động của hệ thống pháp luật tố tụng hình sự để đạt được đúng những mục tiêu đã đề ra. Hầu hết các nước có luật Tố tụng hình sự, họ không trực tiếp đề cập đến mục đích của tố tụng hình sự trong luật mà cố gắng hiện thực hóa những mục đích này thông qua các nguyên tắc hoặc quy định chi tiết được đề ra trong Luật Tố tụng hình sự và cũng thông qua việc thực thi luật. (sách các mô hình TT trên TG) Bởi vậy, càng có thể khẳng định lại một lần nữa, mục tiêu là một yếu tố mang tính chất quyết định cách thức hoạt động hay những nguyên tắc giải quyết một vụ án hình sự. Vì mặt những theo về lý tiễn Bộthực luật do Tốđó màđộng.
tụng hoạt việc nghiên hình cứusẽđề sự 2015” tài “Mô mang tính hình tố tụng cấp thiết hình cả về mặtsự lý Việt luậnNam và cả ii. Giai đoạn tố tụng Giai đoạn Tố tụng hình sự là các bước của quá trình tố tụng hình sự mà mỗi bước tương ứng với một chức năng nhất định trong hoạt động tư pháp hình sự do các chủ thể tham gia vào quá trình tố tụng hình sự thực hiện nhằm đáp ứng những quy định của Luật định ra. Địa vị pháp lý của các chủ thể tham gia tố tụng hình sự Chủ thể tham gia tố tụng đó là các cơ quan, người tham gia các quan hệ tố tụng3. Quan hệ tố tụng là các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự, do pháp luật tố tụng hình sự điều chỉnh.
Các nguyên tắc của tố tụng hình sự Nguyên tắc được hiểu với nghĩa là tư tưởng chỉ đạo, quy tắc cơ bản của một hoạt động nào đó. Đào Trí Úc quan niệm: “Nguyên tắc của Luật Tố tụng hình sự là những tư tưởng và quan điểm chủ đạo được thể chế hóa bằng pháp luật, có ý nghĩa quyết định đối với việc xác định và thực hiện các hoạt động Tố tụng hình sự và các quan hệ Tố tụng hình sự, đối với các hình thức và phương pháp thực hiện các hoạt động và quan hệ đó.” 4 Như đã đề cập, tố tụng hình sự phải được triển khai trên những định hướng khác nhau mà tập trung và nổi bật nhất là hai định hướng: phục vụ, bảo vệ lợi ích công và thỏa mãn, tôn trọng và bảo đảm lợi ích của các bên tố tụng. Để đảm bảo 3 Tổng quan về vị trí tố tụng, quyên và nghĩa vụ của các chủ thể, mối quan hệ giữa Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra trong Tố tụng hình sự Việt Nam, thực trạng và xu hướng hoàn thiện, Trang thông tin khoa học Đại học Kiểm sát. Truy cập tại link: http://tks.vn/thong-tin-khoa-hoc/chi-tiet/119/680 4 PGS.
Nguyễn Ngọc Chí chủ biên (2014), “Giáo trình Luật Tố tụng Hình sự Việt Nam”, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội. Vì mặt những theo về lý tiễn Bộthực luật do Tốđó màđộng. tụng hoạt việc nghiên hình cứusẽđề sự 2015” tài “Mô mang tính hình tố tụng cấp thiết hình cả về mặtsự lý Việt luậnNam và cả mục đích đó, tố tụng hình sự phải thực hiện các chức năng tương ứng: chức năng công tố và chức năng tranh tụng. Những chức năng kể trên được thực hiện thông qua các nguyên tắc đặc trưng của chúng.
Phân loại mô hình tố tụng hình sự trên thế giới Có rất nhiều cách phân loại mô hình tố tụng, tuy vậy, nhóm nghiên cứu lựa chọn phân loại mô hình tố tụng hình sự dựa trên các tiêu chí là mục tiêu của mô hình tố tụng, các giai đoạn tố tụng, chủ thể tố tụng và nguyên tắc của mô hình tố tụng. Mô hình tố tụng thẩm vấn: i. Mục tiêu: Mục tiêu của mô hình này nghiêng về lợi ích công (bảo vệ hệ thống công quyền) thì đó mô hình TTHS thẩm vấn. Tố tụng thẩm vấn đặt nặng cho mình mục tiêu tìm kiếm sự việc có thực, hay làm sáng tỏ sự thật trong các vụ án hình sự.
Qua đó, nhằm trừng trị kẻ phạm tội, bảo vệ quyền lợi của xã hội, quyền lợi của Nhà nước.