MỞ ĐẦU Bảo đảm cung cấp dịch vụ hành chính công là một chức năng quan trọng của nhà nƣớc. Trong bối cảnh công nghệ thông tin (CNTT) đang phát triển hết sức mạnh mẽ, thâm nhập vào mọi mặt của đời sống xã hội, nhu cầu về cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến có hiệu quả là một nhiệm vụ quan trọng cần phải tập trung giải quyết đƣợc đặt ra nhƣ một ƣu tiên quan trọng trong chiến lƣợc phát triển kinh tế, xã hội bền vững và vì con ngƣời. Để có thể giải quyết nhiệm vụ xây dựng dịch vụ công trực tuyến một cách hiệu quả, phù hợp với mục tiêu xây dựng Chính phủ điện tử của Việt Nam và xu hƣớng phát triển cần phải có nghiên cứu và đánh giá một cách nghiêm túc và toàn diện các mặt kinh nghiệm, lý luận và thực tiễn triển khai liên quan tới hoạt động cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến. Trong luận văn này, thực trạng xây dựng dịch vụ hành chính công trực tuyến gắn với nỗ lực phát triển chính phủ điện tử của một số nƣớc trên thế giới sẽ đƣợc làm rõ.
Cùng với đó, thông tin về thực trạng hạ tầng CNTT, cải cách hành chính gắn với ứng dụng CNTT tại một số cơ quan nhà nƣớc đƣợc thu thập, cho phép việc phân loại, đánh giá nhu cầu phát triển dịch vụ hành chính công trực tuyến phục vụ ngƣời dân, doanh nghiệp đƣợc thực hiện. Căn cứ trên thông tin bài học kinh nghiệm và các đánh giá thực trạng, các yêu cầu chung về hệ thống thông tin để đảm bảo tính khả thi, phù hợp và giảm thiểu chi phí khi xây dựng dịch vụ hành chính công trực tuyến đƣợc xác định. Kết quả cuối cùng của đề tài là đề xuất mô hình dịch vụ hành chính công trực tuyến phù hợp với thực tế xây dựng Chính phủ điện tử tại Việt Nam. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 CHƢƠNG I: DỊCH VỤ HÀNH CHÍNH CÔNG ĐIỆN TỬ 1.
Khái niệm Chính phủ điện tử 1. Sự hình thành và khái niệm Chính phủ điện tử Khởi đầu với quá trình cải cách hành chính đƣợc diễn vào những năm 70 của Thế kỷ trƣớc trong các nƣớc phát triển nhƣ Mỹ, Anh, tiếp theo là quá trình chính phủ các nƣớc đã ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin vào trong hoạt động của các cơ quan chính phủ vào những năm 90, đi cùng đó là sự phát triển mạnh mẽ của mạng máy tính, Internet, tỷ lệ cao ngƣời sử dụng máy tính cá nhân, đã ra đời khái niệm chính phủ điện tử. Một trong những nƣớc đầu tiên đã đƣa ra giải pháp phát triển chính phủ điện tử là Chính phủ Mỹ vào tháng 9/1993. Ngày nay, Chính phủ điện tử (e-government) đã phát triển mạnh mẽ, thúc đẩy phát triển và ngày càng đƣợc các nƣớc coi nhƣ một giải pháp hữu hiệu để tăng hiệu quả làm việc của các cơ quan chính phủ, phục vụ ngƣời dân và doanh nghiệp tốt hơn trên cơ sở cung cấp thông tin, dịch vụ trực tuyến, cải tiến quy trình làm việc của chính phủ.
Đã có rất nhiều tổ chức và chính phủ đƣa ra khái niệm “chính phủ điện tử” (e- government). Tuy nhiên, hiện không có một định nghĩa thống nhất về Chính phủ điện tử, hay nói cách khác hiện không có một hình thức Chính phủ điện tử đƣợc áp dụng giống nhau cho các nƣớc. Các tổ chức khác nhau đƣa ra những khái niệm về Chính phủ điện tử của riêng mình. Liên Hợp Quốc đƣa ra khái niệm: Chính phủ điện tử là chính phủ ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông để biến đổi hình thức các hoạt động, cách quan hệ bên trong và bên ngoài của chính phủ.
Chính phủ điện tử theo cách hiểu của Ngân hàng thế giới là: Chính phủ điện tử là việc các cơ quan chính phủ sử dụng công nghệ thông tin (như các mạng diện rộng, Internet, và sử dụng công nghệ di động) có khả năng biến đổi những quan hệ với người dân, các doanh nghiệp, và các tổ chức khác của chính phủ. Những công nghệ đó có thể phục vụ những mục đích khác nhau: cung cấp dịch vụ chính phủ đến người dân tốt hơn, cải thiện những tương tác với doanh nghiệp và giới công nghiệp, tăng quyền cho người dân thông qua truy nhập đến thông tin, hoặc quản lý nhà nước hiệu quả hơn.2 Mô hình tƣơng tác của chính phủ điện tử Việc cung cấp thông tin, dịch vụ trực tuyến, các tƣơng tác của chính phủ điện tử đƣợc xác định trong mô hình chính phủ điện tử gồm các lĩnh vực sau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 - Chính phủ và ngƣời dân (G2C). - Chính phủ và các doanh nghiệp (G2B). - Giữa các cơ quan chính phủ các cấp với nhau và trong các cơ quan chính phủ (G2G); và - Giữa các cơ quan chính phủ với các cán bộ, công chức (G2G).
Đôi khi ngƣời ta cũng phân nhỏ các lĩnh vực trên thành: G2C (Chính phủ và ngƣời dân) và C2G (Ngƣời dân và Chính phủ), G2B và B2G, G2G, G2E và E2G. Chính phủ và người dân (G2C): Nhóm các dịch vụ của chính phủ đến ngƣời dân bao gồm việc phổ biến thông tin đến ngƣời dân, các dịch vụ cơ bản cho ngƣời dân, và các dịch vụ ngƣời dân thực hiện cho các cơ quan chính phủ. - Các thông tin phổ biến đến ngƣời dân là các thông tin về các cơ quan chính phủ, thông tin về các qui định, chính sách, luật pháp, … giúp cho ngƣời dân hiểu biết tốt hơn về cơ quan chính phủ và công việc của cơ quan, cũng nhƣ trợ giúp họ thực hiện tốt các dịch vụ hành chính. - Các dịch vụ mà chính phủ thƣờng cung cấp cho ngƣời dân là: Làm giấy khai sinh/khai tử/hôn nhân, làm mới hoặc gia hạn các loại giấy phép (lái xe, đăng ký quyền sở hữu nhà ở, …) , cũng nhƣ các dịch vụ trợ giúp ngƣời dân trong giáo dục, bảo vệ sức khỏe và chữa bệnh, thƣ viện, … - Các dịch vụ mà ngƣời dân thƣờng thực hiện cho các cơ quan chính phủ là: khai thuế thu nhập, nộp tiền phạt, thay đổi nơi ở, … Tiến tới ngƣời dân tham gia vào các công việc của các cơ quan chính phủ trong việc xây dựng chính sách, ra các quyết định, bầu cử trực tuyến, … Dịch vụ cho ngƣời dân hƣớng đến có thể đƣợc thực hiện trực tuyến, 24 giờ trong ngày, 7 ngày trong tuần, tất cả 365 ngày trong năm.
Các hình thức thực hiện dịch vụ ngày càng phải đƣợc cải thiện và tiến tới thực hiện ở bất cứ đâu thuận lợi cho ngƣời dân. Chính phủ và các doanh nghiệp (G2B) Có rất nhiều dịch vụ khác nhau giữa Chính phủ và các doanh nghiệp, bao gồm việc cung cấp thông tin, các dịch vụ của các cơ quan chính phủ cho doanh nghiệp và các dịch vụ mà các doanh nghiệp phải thực hiện đối với chính phủ. - Các cơ quan chính phủ cung cấp thông tin cho các doanh nghiệp, phổ biến các qui định, các chính sách, các lệnh, các bản ghi nhớ, … của các cơ quan chính phủ cho các doanh nghiệp. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 - Các dịch vụ chính phủ thực hiện cho các doanh nghiệp thƣờng là: làm mới và gia hạn các loại giấy phép, các chứng nhận, thanh tra và kiểm tra, … - Các dịch vụ các doanh nghiệp thực hiện cho các cơ quan chính phủ là: nộp thuế, cung cấp thông tin thống kê kinh doanh, cung cấp thông tin và tham gia vào đấu thầu-mua bán trực tuyến, … Cả chính phủ và các doanh nghiệp cải thiện dần mối quan hệ giữa khu vực nhà nƣớc và khu vực tƣ nhân, thiết lập mối quan hệ trợ giúp nhà nƣớc-tƣ nhân trong Chính phủ điện tử.
Cũng nhƣ Dịch vụ cho ngƣời dân, dịch vụ cho các doanh nghiệp tiến tới thực hiện trực tuyến, tiến tới đƣợc thực hiện 24 giờ trong ngày, 7 ngày trong tuần, tất cả 365 ngày trong năm. Các hình thức thực hiện dịch vụ ngày càng phải đƣợc cải thiện và tiến tới thực hiện ở bất cứ đâu thuận lợi cho doanh nghiệp. Giữa các cơ quan chính phủ (G2G) Các dịch vụ này có hai mức: ở mức trong nƣớc hoặc địa phƣơng và ở mức quốc tế. - Các dịch vụ tƣơng tác giữa chính quyền trung ƣơng và chính quyền địa phƣơng ở các tỉnh, thành phố.
- Các dịch vụ tƣơng tác giữa các bộ, ban, ngành và các tổ chức của chính phủ, cũng nhƣ giữa các cơ quan thuộc chính quyền địa phƣơng. - Mở rộng hơn, các dịch vụ thực hiện các giao dịch giữa các chính phủ, và đƣợc sử dụng nhƣ công cụ trong mối quan hệ quốc tế và ngoại giao. Chính phủ đến các công chức (G2E) Các cán bộ công chức chính phủ cũng là những ngƣời dân trong xã hội, nên các dịch vụ cung cấp cho ngƣời dân (G2C) cũng thực hiện cho các công chức nhà nƣớc, ngoài ra các cơ quan chính phủ còn cung cấp các dịch vụ chỉ dành cho các cán bộ công chức chính phủ, nhƣ cung cấp việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, học từ xa (e- learning), quản lý tri thức, cung cấp các thông tin về bảo hiểm, hƣu, mất sức, … Một cách tổng quan, chúng ta có thể thấy lợi ích của Chính phủ điện tử nhƣ sau: - Nhìn từ phía các cơ quan chính phủ: làm tăng hiệu quả làm việc của các cơ quan chính phủ, chính phủ trở nên minh bạch hơn. - Nhìn từ phía ngƣời dân, doanh nghiệp: Ngƣời dân và doanh nghiệp đƣợc các cơ quan chính phủ cung cấp thông tin, cung cấp dịch vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn bằng việc cung cấp thông tin, dịch vụ một cách trực tuyến.
Một cách cụ thể, ngƣời dân và doanh nghiệp ngày càng ít phải đến trực tiếp các cơ quan chính phủ. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 - Ngƣời dân trở thành trung tâm trong quá trình các cơ quan chính phủ cung cấp thông tin và dịch vụ. Nhờ các công cụ của thông tin và truyền thông, cơ quan chính phủ nhanh chóng thu lƣợm đƣợc ý kiến của ngƣời dân và giúp ngƣời dân tham gia dễ dàng hơn trong quá trình ra quyết định của chính phủ. Dịch vụ hành chính công điện tử Dịch vụ hành chính công là những dịch vụ liên quan đến hoạt động thực thi pháp luật, không nhằm mục tiêu lợi nhuận, do cơ quan nhà nƣớc (hoặc tổ chức, doanh nghiệp đƣợc ủy quyền) có thẩm quyền cấp cho tổ chức, cá nhân dƣới hình thức các loại giấy tờ có giá trị pháp lý trong các lĩnh vực mà cơ quan nhà nƣớc đó quản lý.