Nghiên Cứu Mạng Lưới Xã Hội Của Các Tiểu Thương Ở Chợ Cốc Lếu, Tỉnh Lào Cai

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu mạng lưới xã hội của tiểu thương tại chợ Cốc Lếu, tỉnh Lào Cai, khám phá các mối quan hệ và ảnh hưởng.

• Tác giả: Tạ Thị Tâm
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Chính
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Dân tộc học
• Đề tài: Mạng Lưới Xã Hội Của Tiểu Thương Tại Chợ Cốc Lếu, Lào Cai
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DẪN LUẬN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử vấn đề
• 1.2. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài
• 1.3. Nghiên cứu của các tác giả trong nước
• 1.4. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Các khái niệm cơ bản dùng trong luận văn
• 1.4.2. Lý thuyết nghiên cứu
• 1.4.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: VAI TRÒ ĐỊA - KINH TẾ CỦA CHỢ CỐC LẾU TRONG MẠNG LƯỚI CHỢ VÙNG BIÊN Ở LÀO CAI
• 2.1. Khái quát chung về địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Vị trí địa lý
• 2.3. Lịch sử hình thành
• 2.4. Thành phần tộc người
• 2.5. Bối cảnh kinh tế - xã hội của chợ Cốc Lếu
• 2.6. Sự hình thành và phát triển của hệ thống đường sắt ở Lào Cai
• 2.7. Sự phát triển của hệ thống du lịch ở Sa Pa
• 2.8. Sự hiện diện của người Hoa và các tiểu thương người Việt
• 2.9. Một số yếu tố kinh tế - xã hội khác tác động tới chợ vùng biên
• 2.10. Chợ Cốc Lếu ở vùng biên Lào Cai
• 2.11. Lịch sử hình thành
• 2.12. Cấu trúc của chợ Cốc Lếu
• 2.13. Cơ cấu hàng hóa
• 2.14. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MẠNG LƯỚI XÃ HỘI CỦA CÁC TIỂU THƯƠNG Ở CHỢ CỐC LẾU
• 3.1. Chợ Cốc Lếu trong mạng lưới chợ vùng biên
• 3.2. Chợ Cốc Lếu trong mối liên hệ với các chợ vùng biên
• 3.3. Liên hệ và trao đổi hàng hóa
• 3.4. Quan hệ mua và bán giữa chợ Cốc Lếu với các vùng
• 3.5. Quan hệ mua và bán giữa chợ Cốc Lếu với các địa phương trong tỉnh
• 3.6. Quan hệ mua và bán giữa chợ Cốc Lếu với các địa phương và dân tộc ở Trung Quốc
• 3.7. Quan hệ giữa những người bán hàng trong chợ
• 3.8. Nguồn gốc tiểu thương ở chợ Cốc Lếu
• 3.9. Quan hệ xã hội của người bán hàng
• 3.10. Quan hệ bạn hàng giữa các tiểu thương
• 3.11. Quan hệ với người bán hàng rong
• 3.12. Quan hệ giữa người mua và người bán
• 3.13. Về giá cả và sự lựa chọn
• 3.14. Đối với người đồng tộc
• 3.15. Đối với người dân tộc khác
• 3.16. Uy tín nghề nghiệp và quan hệ tộc người
• 3.17. Đối với người đồng tộc
• 3.18. Đối với người dân tộc khác
• 3.19. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN HỆ BUÔN BÁN XUYÊN BIÊN GIỚI VÀ MẠNG LƯỚI XÃ HỘI CỦA TIỂU THƯƠNG
• 4.1. Quan hệ xã hội của tiểu thương người Việt với người Hoa
• 4.2. Quan niệm của người Hoa trong kinh doanh
• 4.3. Quan hệ với người Hoa bán hàng ở chợ
• 4.4. Quan hệ với người Hoa bán hàng tại Hà Khẩu
• 4.5. Quan hệ của tiểu thương người Việt với các tộc người khác
• 4.6. Quan hệ của tiểu thương người Việt với bạn hàng và khách hàng từ Trung Quốc sang
• 4.7. Quan hệ của tiểu thương người Việt với khách du lịch từ Trung Quốc sang
• 4.8. Quan hệ giữa những người buôn bán nhỏ xuyên biên giới
• 4.9. Nguồn gốc hình thành các nhóm người buôn bán nhỏ xuyên biên giới
• 4.10. Nhu cầu liên kết của nhóm người buôn bán nhỏ trong bối cảnh thương mại vùng biên
• 4.11. Mối quan hệ của người buôn bán nhỏ với nhau
• 4.12. Mối quan hệ giữa người buôn bán nhỏ và bạn hàng Trung Quốc
• 4.13. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về mạng lưới xã hội của tiểu thương tại chợ Cốc Lếu

Chợ Cốc Lếu, nằm ở tỉnh Lào Cai, không chỉ là nơi giao thương hàng hóa mà còn là một phần quan trọng trong mạng lưới xã hội của các tiểu thương. Nơi đây là điểm giao thoa giữa các nền văn hóa và các tộc người khác nhau, tạo ra một không gian kinh tế sôi động. Mạng lưới này không chỉ giúp các tiểu thương kết nối với nhau mà còn mở rộng ra các mối quan hệ với khách hàng và đối tác từ các vùng khác, đặc biệt là từ Trung Quốc. Sự phát triển của mạng xã hội này đã góp phần không nhỏ vào việc nâng cao đời sống kinh tế của cư dân địa phương.

1.1. Đặc điểm của chợ Cốc Lếu trong mạng lưới xã hội

Chợ Cốc Lếu có vị trí địa lý thuận lợi, là nơi tập trung của nhiều tiểu thương từ các tộc người khác nhau. Điều này tạo ra một mạng lưới xã hội phong phú, nơi mà các mối quan hệ được xây dựng dựa trên sự tin tưởng và hợp tác. Các tiểu thương thường xuyên trao đổi hàng hóa và thông tin, giúp họ duy trì hoạt động kinh doanh hiệu quả.

1.2. Vai trò của mạng lưới xã hội trong kinh doanh

Mạng lưới xã hội không chỉ giúp các tiểu thương kết nối mà còn tạo ra cơ hội kinh doanh mới. Qua các mối quan hệ này, họ có thể tiếp cận với nguồn hàng phong phú và khách hàng tiềm năng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh kinh doanh online ngày càng phát triển.

II. Thách thức trong việc phát triển mạng lưới xã hội của tiểu thương

Mặc dù mạng lưới xã hội của tiểu thương tại chợ Cốc Lếu có nhiều tiềm năng, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Các vấn đề như cạnh tranh khốc liệt, sự thay đổi trong nhu cầu của khách hàng và các quy định pháp lý có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Đặc biệt, sự xuất hiện của thương mại điện tử đã tạo ra áp lực lớn đối với các tiểu thương truyền thống.

2.1. Cạnh tranh từ thương mại điện tử

Sự phát triển của thương mại điện tử đã làm thay đổi cách thức tiêu dùng của người dân. Các tiểu thương tại chợ Cốc Lếu cần phải thích ứng với xu hướng này để duy trì sức cạnh tranh. Việc không nắm bắt kịp thời xu hướng có thể dẫn đến việc mất khách hàng.

2.2. Quy định pháp lý và ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh

Các quy định pháp lý liên quan đến hoạt động buôn bán có thể gây khó khăn cho các tiểu thương. Việc tuân thủ các quy định này không chỉ tốn thời gian mà còn có thể làm giảm khả năng cạnh tranh của họ trong mạng lưới xã hội.

III. Phương pháp phát triển mạng lưới xã hội cho tiểu thương

Để phát triển mạng lưới xã hội của tiểu thương tại chợ Cốc Lếu, cần có những phương pháp hiệu quả. Việc tổ chức các buổi hội thảo, đào tạo kỹ năng kinh doanh và marketing sẽ giúp các tiểu thương nâng cao năng lực cạnh tranh. Bên cạnh đó, việc kết nối với các nền tảng kinh doanh online cũng là một giải pháp quan trọng.

3.1. Tổ chức hội thảo và đào tạo

Các buổi hội thảo về chiến lược marketing và kỹ năng kinh doanh sẽ giúp tiểu thương nâng cao kiến thức và kỹ năng. Điều này không chỉ giúp họ cải thiện hoạt động kinh doanh mà còn tạo ra cơ hội kết nối với nhau.

3.2. Kết nối với nền tảng kinh doanh online

Việc tham gia vào các nền tảng kinh doanh online sẽ giúp tiểu thương mở rộng thị trường và tiếp cận với khách hàng mới. Điều này không chỉ tăng doanh thu mà còn giúp họ xây dựng mạng xã hội vững mạnh hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại chợ Cốc Lếu

Nghiên cứu về mạng lưới xã hội của tiểu thương tại chợ Cốc Lếu đã chỉ ra rằng việc xây dựng các mối quan hệ xã hội vững mạnh có thể tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh. Các tiểu thương đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để phát triển mạng lưới của mình, từ việc tham gia các hội chợ đến việc sử dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng các phương pháp mới

Việc áp dụng các phương pháp mới đã giúp các tiểu thương tăng doanh thu và mở rộng thị trường. Họ đã có thể tiếp cận với nhiều khách hàng hơn và xây dựng được mạng lưới xã hội vững mạnh.

4.2. Tác động đến đời sống kinh tế của cư dân

Sự phát triển của mạng lưới xã hội không chỉ mang lại lợi ích cho các tiểu thương mà còn góp phần nâng cao đời sống kinh tế của cư dân địa phương. Điều này thể hiện rõ qua sự gia tăng thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống.

V. Kết luận và tương lai của mạng lưới xã hội tại chợ Cốc Lếu

Mạng lưới xã hội của tiểu thương tại chợ Cốc Lếu đang có những bước phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, cần có những chiến lược phù hợp. Việc kết hợp giữa truyền thống và hiện đại trong kinh doanh sẽ là chìa khóa cho sự thành công trong tương lai.

5.1. Chiến lược phát triển bền vững

Để phát triển bền vững, các tiểu thương cần xây dựng chiến lược kết hợp giữa kinh doanh online và các hoạt động truyền thống. Điều này sẽ giúp họ duy trì được khách hàng và mở rộng thị trường.

5.2. Tương lai của mạng lưới xã hội tại chợ Cốc Lếu

Mạng lưới xã hội tại chợ Cốc Lếu có tiềm năng phát triển lớn trong tương lai. Việc áp dụng công nghệ và cải tiến phương thức kinh doanh sẽ giúp các tiểu thương nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chợ Cốc Lếu, tỉnh Lào Cai, là một trong những trung tâm thương mại sầm uất nhất vùng biên giới Việt - Trung, đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới chợ vùng biên. Với dân số thành phố Lào Cai khoảng 101.200 người (năm 2010) và mật độ dân số 440 người/km², chợ Cốc Lếu không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng của cư dân địa phương mà còn là điểm giao thương hàng hóa đa dạng, thu hút khách du lịch trong và ngoài nước. Nghiên cứu tập trung vào mạng lưới xã hội (MLXH) của các tiểu thương tại chợ, nhằm làm rõ vai trò địa - kinh tế của chợ trong mạng lưới chợ vùng biên, tác động của các quan hệ xã hội đến hoạt động buôn bán nội vùng và xuyên biên giới.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chợ Cốc Lếu, thành phố Lào Cai, trong bối cảnh kinh tế - xã hội từ năm 1991 đến nay, giai đoạn mở cửa biên giới và phát triển kinh tế vùng biên. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích các mối quan hệ xã hội giữa tiểu thương, bạn hàng, khách hàng trong và ngoài nước, đồng thời đề xuất giải pháp phát huy vai trò của chợ trong phát triển kinh tế - xã hội vùng biên giới. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, nhà kinh tế và chính sách phát triển bền vững vùng biên giới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng các lý thuyết về mạng lưới xã hội (MLXH), vốn xã hội và tương tác xã hội để phân tích các mối quan hệ của tiểu thương tại chợ Cốc Lếu. MLXH được hiểu là cấu trúc xã hội gồm các cá nhân được kết nối bởi các mối quan hệ như tình bạn, quan hệ họ hàng, trao đổi tài chính, niềm tin và uy tín. Vốn xã hội được định nghĩa là tổng hợp các nguồn lực mà cá nhân hoặc nhóm tích lũy được thông qua mạng lưới quan hệ bền vững, giúp đạt được các mục tiêu kinh tế và xã hội.

Khái niệm guanxi (quan hệ) trong văn hóa Trung Quốc cũng được vận dụng để hiểu các mối quan hệ xã hội mang tính cá nhân, dựa trên sự tin tưởng, nghĩa vụ và sự có đi có lại. Lý thuyết tương tác xã hội và hành động xã hội giúp giải thích hành vi ứng xử của tiểu thương trong môi trường kinh tế - xã hội vùng biên giới, đặc biệt là các mối quan hệ bạn hàng, khách hàng và cộng đồng tộc người.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp chính là điền dã dân tộc học với các kỹ thuật: quan sát tham dự, phỏng vấn bán cấu trúc và phi cấu trúc, phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm, điều tra hồi cố và thu thập tài liệu thứ cấp. Mẫu nghiên cứu gồm 200 tiểu thương tại chợ Cốc Lếu, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện và có chủ đích nhằm đảm bảo đa dạng ngành hàng và thành phần dân tộc.

Thời gian nghiên cứu kéo dài nhiều tháng, với việc xây dựng mối quan hệ tin cậy với người buôn bán, tham gia sinh hoạt đời thường và tôn giáo của họ để thu thập dữ liệu chính xác và sâu sắc. Các số liệu thống kê từ Ban Quản lý chợ và các cơ quan địa phương cũng được sử dụng để đối chiếu và phân tích. Việc ghi chép nhật ký điền dã hàng ngày giúp lưu giữ thông tin chi tiết và cảm xúc của người nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò địa - kinh tế của chợ Cốc Lếu: Chợ Cốc Lếu là trung tâm giao thương quan trọng trong mạng lưới chợ vùng biên Lào Cai, với hơn 1.000 hộ kinh doanh, chia thành nhiều ngành hàng đa dạng. Khoảng 77% hàng hóa tại chợ có nguồn gốc từ Trung Quốc, phần còn lại là hàng Việt Nam sản xuất trong và ngoài địa phương. Chợ phục vụ nhu cầu của cư dân địa phương, khách du lịch trong nước và quốc tế, đặc biệt là khách Trung Quốc.

2. Mạng lưới xã hội của tiểu thương: Các tiểu thương xây dựng mạng lưới quan hệ chặt chẽ với bạn hàng trong nước và xuyên biên giới, dựa trên sự tin tưởng, nghĩa vụ và lợi ích chung. Khoảng 65% tiểu thương có quan hệ buôn bán lâu dài với đối tác Trung Quốc, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi hàng hóa và thông tin thị trường.

3. Quan hệ buôn bán xuyên biên giới: Tiểu thương người Việt và người Hoa tại chợ duy trì các mối quan hệ xã hội đa dạng, bao gồm quan hệ bạn hàng, quan hệ tộc người và quan hệ với khách hàng Trung Quốc. Khoảng 40% tiểu thương tham gia vào hoạt động buôn bán xuyên biên giới thường xuyên, góp phần thúc đẩy kinh tế vùng biên.

4. Ảnh hưởng của yếu tố văn hóa và tôn giáo: Niềm tin tôn giáo và các hoạt động tín ngưỡng như lễ hầu đồng, lễ đền thờ giúp củng cố mối quan hệ xã hội và tạo sự gắn kết trong cộng đồng tiểu thương. Khoảng 70% tiểu thương cho biết tôn giáo giúp họ vững tin và duy trì uy tín trong kinh doanh.

Thảo luận kết quả

Sự phát triển của chợ Cốc Lếu gắn liền với vị trí địa lý thuận lợi, hệ thống giao thông đường sắt, đường bộ và đường sông, cùng với sự phát triển du lịch Sa Pa gần đó. Mạng lưới xã hội của tiểu thương không chỉ là các mối quan hệ kinh tế mà còn bao gồm các yếu tố văn hóa, tôn giáo và truyền thống tộc người, tạo nên một hệ sinh thái kinh doanh đặc thù vùng biên.

So với các nghiên cứu trước đây về chợ vùng cao và vùng biên, nghiên cứu này làm rõ hơn vai trò của MLXH trong việc hỗ trợ hoạt động buôn bán xuyên biên giới, đặc biệt là mối quan hệ giữa tiểu thương người Việt và người Hoa. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ mạng xã hội thể hiện các nút thắt quan hệ và bảng thống kê tỷ lệ ngành hàng, nguồn gốc hàng hóa để minh họa sự đa dạng và liên kết trong chợ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hỗ trợ phát triển mạng lưới xã hội tiểu thương: Tổ chức các hội nghị, hội thảo định kỳ nhằm thúc đẩy giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm và xây dựng lòng tin giữa các tiểu thương trong và ngoài nước, nâng cao hiệu quả buôn bán xuyên biên giới. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Ban Quản lý chợ, Sở Công Thương.

2. Phát triển hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ chợ: Cải thiện cơ sở vật chất, mở rộng diện tích chợ, nâng cấp hệ thống giao thông nội bộ và dịch vụ logistics để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng kinh tế và du lịch. Thời gian: 3 năm; chủ thể: UBND thành phố Lào Cai, Ban Quản lý chợ.

3. Xây dựng chính sách ưu đãi thuế và tín dụng cho tiểu thương: Áp dụng các chính sách hỗ trợ tài chính, giảm thuế cho các tiểu thương tham gia buôn bán xuyên biên giới nhằm khuyến khích phát triển kinh tế vùng biên. Thời gian: 2 năm; chủ thể: Sở Tài chính, Ngân hàng Nhà nước.

4. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa trong hoạt động kinh doanh: Khuyến khích các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng gắn với chợ nhằm tăng cường sự gắn kết cộng đồng và thu hút khách du lịch. Thời gian: liên tục; chủ thể: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ban Quản lý chợ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách vùng biên giới: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại biên giới.

2. Các nhà kinh tế và chuyên gia phát triển thị trường: Hiểu rõ vai trò của mạng lưới xã hội trong hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ và buôn bán xuyên biên giới, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thị trường.

3. Nhà nghiên cứu dân tộc học và xã hội học: Tài liệu tham khảo quý giá về mối quan hệ xã hội, văn hóa và tín ngưỡng của các tộc người vùng biên, góp phần mở rộng nghiên cứu về cộng đồng dân cư đa văn hóa.

4. Tiểu thương và doanh nghiệp kinh doanh vùng biên giới: Hiểu được tầm quan trọng của xây dựng mạng lưới quan hệ xã hội trong kinh doanh, từ đó phát triển các chiến lược hợp tác và mở rộng thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Mạng lưới xã hội của tiểu thương có vai trò gì trong hoạt động buôn bán?
   Mạng lưới xã hội giúp tiểu thương xây dựng lòng tin, chia sẻ thông tin và hỗ trợ nhau trong kinh doanh, đặc biệt trong môi trường cạnh tranh và phức tạp như vùng biên giới. Ví dụ, các mối quan hệ bạn hàng xuyên biên giới tạo điều kiện thuận lợi cho việc nhập hàng và mở rộng thị trường.

2. Nguồn gốc hàng hóa chủ yếu tại chợ Cốc Lếu là gì?
   Khoảng 77% hàng hóa tại chợ có nguồn gốc từ Trung Quốc, phần còn lại là hàng Việt Nam sản xuất trong và ngoài địa phương. Hàng hóa đa dạng từ đồ điện tử, quần áo đến hàng thủ công mỹ nghệ và thực phẩm.

3. Các tiểu thương xây dựng quan hệ xã hội như thế nào?
   Tiểu thương xây dựng quan hệ dựa trên sự tin tưởng, nghĩa vụ và lợi ích chung, thông qua các mối quan hệ bạn hàng, quan hệ tộc người và quan hệ với khách hàng. Họ thường duy trì các mối quan hệ lâu dài để đảm bảo sự ổn định trong kinh doanh.

4. Tôn giáo ảnh hưởng thế nào đến hoạt động kinh doanh của tiểu thương?
   Tôn giáo và tín ngưỡng giúp củng cố niềm tin, tạo sự gắn kết cộng đồng và duy trì uy tín trong kinh doanh. Nhiều tiểu thương tham gia các lễ hội, hầu đồng để cầu may mắn và phát triển kinh tế.

5. Chợ Cốc Lếu có vai trò gì trong phát triển kinh tế vùng biên?
   Chợ là trung tâm giao thương hàng hóa, thúc đẩy kinh tế địa phương và xuyên biên giới, đồng thời là điểm thu hút khách du lịch, góp phần nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của cư dân vùng biên.

Kết luận

• Chợ Cốc Lếu giữ vai trò trung tâm trong mạng lưới chợ vùng biên Lào Cai, với hoạt động buôn bán đa dạng và sôi động.
• Mạng lưới xã hội của tiểu thương là yếu tố then chốt giúp duy trì và phát triển hoạt động kinh doanh, đặc biệt trong giao thương xuyên biên giới.
• Các mối quan hệ xã hội không chỉ mang tính kinh tế mà còn bao gồm yếu tố văn hóa, tôn giáo và truyền thống tộc người, tạo nên bản sắc riêng của chợ vùng biên.
• Hệ thống giao thông, du lịch và chính sách mở cửa biên giới là những nhân tố thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của chợ và vùng biên.
• Đề xuất các giải pháp phát triển mạng lưới xã hội, hạ tầng, chính sách hỗ trợ và bảo tồn văn hóa nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững vùng biên giới.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình hỗ trợ tiểu thương, nâng cấp cơ sở hạ tầng và nghiên cứu sâu hơn về tác động của mạng lưới xã hội đến phát triển kinh tế vùng biên. Mời các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và tiểu thương cùng tham gia đóng góp ý kiến và thực hiện các giải pháp phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 4 chương với nội dung như sau: Chƣơng 1: Tổng quan tài liệu, cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu Chƣơng 2: Vai trò địa - kinh tế của chợ Cốc Lếu trong mạng lưới chợ vùng biên ở Lào Cai Chƣơng 3: Mạng lưới xã hội của các tiểu thương ở chợ Cốc Lếu Chƣơng 4: Quan hệ buôn bán xuyên biên giới và mạng lưới xã hội của tiểu thương 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử vấn đề 1. Nghiên cứu của các học giả nước ngoài Vùng đất biên giới Việt - Trung đã được các nhà truyền giáo và thám hiểm, các sỹ quan đồn trú, các nhà khoa học đã thu thập nhiều thông tin về khu vực này. Đến nay, các nhà khoa học đã công bố nhiều công trình nghiên cứu về lịch sử và đặc điểm văn hóa của các tộc người, phong tục tập quán của cư dân sinh sống tại khu vực biên giới được biết đến như Bonifacy đã đăng một số nghiên cứu về các dân tộc khác nhau sinh sống ở khu vực này như: Khảo sát về người Tày ở vùng sông Chảy Bắc Bộ và miền Nam Trung Quốc (1907), Các nhóm dân tộc vùng sông Chảy (1904), Chuyên khảo về người Mán Cao Lan (1905) Revue Indochinoise, Các dân tộc tỉnh Vân Nam (Revue Indochinoise (1913, Số 19), Người Tày ở biên giới Viê ̣t - Trung (Madrolie, 1906, Revue Indochinoise, Số 25,26 & 27), Bắ c Bộ các nhóm cư dân bản đi ̣a (E.

Năm 1930 Bi Yuan Zhang trong Thời sự nguyệt báo đã đăng bài viết Phong tục tập quán và văn hóa ngôn ngữ của các dân tộc vùng biên giới Việt Nam (Dẫn theo Nguyễn Thị Lê, 2010). Các công trình nghiên cứu trên mới chỉ dừng lại ở việc miêu tả văn hóa, phong tục tập quán mà chưa đề cập đến những khía cạnh trong giao lưu, trao đổi hàng hóa của khối cư dân ở vùng biên này. Đặc biệt, trong thời gian gần đây, những ý tưởng nghiên cứu về hoạt động sinh kế và buôn bán, trao đổi xuyên biên giới cùng với các QHTN xuyên biên giới, những quan hệ về vùng cao Việt Nam và Trung Quốc được Sarah Turner, Laura Schoenberger, Christine Bonnin và một số học giả nước ngoài khác đã có những nghiên cứu về chợ ở vùng cao Việt Nam, tìm hiểu về chợ buôn trâu và vai trò của con trâu trong đời sống sinh kế của các TNTS ở huyện Simacai, Lào Cai. Một nghiên cứu khác cũng của Sarah Turner về chủ đề buôn bán ở vùng nông thôn tỉnh Vân Nam giáp biên giới Việt Trung.

Các bài viết này khám phá các mạng lưới và thực tiễn kinh doanh của cư dân vùng biên ở phía Bắc Việt Nam (Turner Sara, 2010). Nghiên cứu của các học giả trong nước Từ khi Đổi mới đến nay, hệ thống chợ ở nước ta (cả nông thôn và thành thị) đã phát triển khá mạnh mẽ, tác động của chợ đến đời sống kinh tế - xã hội ở mỗi cộng đồng là khác nhau. Chợ trở thành trung tâm trao đổi kinh tế, thúc đẩy các hoạt động thương nghiệp trong một nền kinh tế hàng hóa tiền tệ phát triển sôi động, đồng thời, 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] là nơi giao lưu văn hóa. Hàng hóa nông sản và thủ công nghiệp được sản xuất hàng loạt với khối lượng lớn được mang ra thị trường để trao đổi, buôn bán, thông qua mạng lưới chợ, các làng buôn, các tuyến buôn bán liên vùng đường sông, đường biển và ven biên giới.

Ở một số địa phương, chợ phát triển thành trung tâm kinh tế vùng/ trung tâm thương mại dịch vụ, đồng thời là địa phương có sự chuyển đổi kinh tế xã hội mạnh mẽ theo hướng đô thị hóa, công nghiệp hóa. Đặc biệt, vùng miền núi, biên giới các hoạt động trao đổi, buôn bán dường như còn dè dặt và thiếu hệ thống, đến nay, các hoạt động này đã sống dậy và đang hồi sinh, trở thành trung tâm buôn bán sôi động và đã có những đóng góp tích cực trong nền kinh tế quốc dân. Các nghiên cứu trong nước đã đề cập nhiều đến chủ đề chợ và những trao đổi buôn bán của các khối cư dân. Tuy nhiên, vẫn có ít người quan tâm đến MLXH của những người buôn bán, các quan hệ xã hội này diễn ra như thế nào trong bối cảnh kinh tế, văn hóa và không gian tộc người cụ thể ? Đó là sản phẩm của những mối quan hệ cá nhân hay được tồn tại bởi những quan hệ duy tình hay duy lý, thậm chí các mối quan hệ truyền thống, vai trò, sức mạnh của các quan hệ cá nhân đối với nghề nghiệp các tiểu thương ở chợ ?.

Ở Việt Nam, nghiên cứu về chợ và hoạt động trao đổi buôn bán là chủ đề được đông đảo các nhà khoa học quan tâm. Từ rất sớm, chợ và mạng lưới những người buôn bán đã được các nhà nghiên cứu quan tâm như đối tượng chính của hoạt động kinh tế trong đời sống sinh hoạt của cư dân. Những nghiên cứu đầu tiên về chợ và mạng lưới chợ chủ yếu được đề cập dưới góc độ Sử học, tức tìm hiểu về sự hình thành và phát triển của hệ thống chợ truyền thống ở Việt Nam. Trước tiên phải kể đến công trình “Thăng Long - Hà Nội thế kỷ XVII - XVIII - XIX” của Nguyễn Thừa Hỷ (1993) đã khái quát mạng lưới chợ, các hoạt động buôn bán tại chỗ, các tuyến buôn bán liên vùng và buôn bán với nước ngoài ở Thăng Long thế kỷ XVII - XVIII - XIX.

Các nghiên cứu về chợ và các mối quan hệ kinh tế cơ bản ở khu vực đồng bằng Bắc Bộ khá phong phú. Nghiên cứu về chợ và các mối quan hệ kinh tế - văn hóa của vùng cao được đề cập trong một số công trình, trong cuốn “Đô thị cổ Việt Nam” của Viện Sử học (1989), phần viết về “Hoạt động kinh tế và cơ cấu tổ chức cư dân của đô thị Lạng Sơn - Kỳ Lừa”, có đề cập đến chợ Kỳ Lừa về mặt kinh tế - văn hóa, chuyên khảo này đã bước đầu phác họa một cách khái quát về diện mạo của chợ vùng cao, gợi mở những ý tưởng cho các nghiên cứu sâu hơn. “Về một số làng buôn ở đồng bằng Bắc Bộ thế kỷ XVIII - XIX” của Nguyễn Quang Ngọc (1993) nghiên cứu về mô hình làng buôn, một loại 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] làng mà trong khoảng thời gian hàng mấy thế kỷ, đại đa số dân làng lấy việc buôn bán làm nghiệp và nguồn sống chính của họ là kinh tế thương nghiệp mang lại, điều này tác động sâu sắc vào nhiều mặt đời sống của làng. Trong khoảng từ thập kỷ 70 đến 90 của thế kỷ trước, đã có nhiều công trình nghiên cứu về chợ vùng của người Việt đã ra đời.

Bằng tiếp cận Dân tộc học và tiếp cận liên ngành các nhà nghiên cứu đã có nhiều phát hiện khoa học có giá trị, nhất là lý giải về mối quan hệ chợ làng với kết cấu kinh tế xã hội tiểu nông, lý giải mối quan hệ của hoạt động buôn bán với ý thức hệ nho giáo và phân tầng xã hội, lý giải vai trò thực tế của người phụ nữ tiểu nông trong đời sống gia đình và cộng đồng. Công trình “Làng xã Việt Nam - một số vấn đề kinh tế văn hóa xã hội” của tác giả Phan Đại Doãn (2010) đã đưa ra những kiến giải về chợ làng không những làm giải thể kinh tế tiểu nông làng xã mà còn góp phần củng cố cấu trúc kinh tế truyền thống lấy nông nghiệp làm cơ sở. Chợ làng không phải là thành thị mà chỉ là một phần nhỏ của thành thị hòa trong nông thôn. Qua đó, tác giả khẳng định chợ chính là mắt xích quan trọng trong kết cấu kinh tế - xã hội nông - công - thương, chợ có sức sống bền lâu trong cộng đồng cư dân.

Bên cạnh các công trình này, trên các tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, Dân tộc học, Văn hóa Dân gian… đã xuất hiện các công trình chuyên khảo về chợ, mạng lưới chợ hay các quan hệ xã hội ở khía cạnh khác nhau có liên quan đến chợ. Đặc biệt, qua một số nghiên cứu được tiếp cận dưới góc nhìn Sử học và Dân tộc học của Nguyễn Đức Nghinh như “Chợ chùa thế kỷ XVII” (1979); “Mấy nét phác thảo về chợ làng (qua những tài liệu các thế kỷ XVII, XVIII) (1980)”; “Chợ làng, một nhân tố củng cố mối liên hệ dân tộc” (1981); Nguyễn Đức Nghinh, Trần Thị Hòa (1981) “Chợ làng trước cách mạng tháng Tám (thử nghiệm nghiên cứu trên địa bàn huyện đồng bằng)”; nội dung của các nghiên cứu trên đặc biệt lưu tâm đến mạng lưới chợ làng, tác giả cho rằng chợ làng có vai trò thương nghiệp rất quan trọng. Theo kết quả nghiên cứu của Giáo sư Nguyễn Đức Nghinh và Trần Thị Hòa thì trước cách mạng tháng 8 -1945, ở vùng Bắc Bộ cứ khoảng 7km2 (khoảng 3 làng đến 6 làng) thì có 1 chợ. Tiếp theo kết quả nghiên cứu trên thì khoảng 5.120 người ở Bình Lục (Hà Nam) có 1 chợ và 3.300 người ở Quỳnh Côi (Thái Bình) có 1 chợ, riêng ở Bình Lục thì cứ khoảng 3,2 đơn vị làng có 1 chợ.

Như vậy, hệ thống chợ làng khá dày đặc, đó là biểu hiện của nền kinh tế hàng hóa mở rộng. Mạng lưới chợ làng đã tạo nên mối liên hệ kinh tế giữa các địa phương và trong phạm vi toàn quốc, đó chính là mối liên hệ dân tộc, các quan hệ giữa các tộc người trong trao đổi hàng hóa, chợ đã trở thành một phần quan trọng trong cơ cấu kinh tế ở nông thôn. Tác giả Diệp Đình Hoa, Bùi Xuân 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đính (1983) với “Quan hệ giao lưu buôn bán qua một chợ làng trung du (trước cách mạng tháng Tám)” đi sâu tìm hiểu vai trò của chợ ở vị trí giao điểm của đồng bằng và trung du, bước đầu đề cập đến một số hàng hóa đặc trưng ở chợ làng trung du. Tuy nhiên, các nghiên cứu ấy phần lớn dành nghiên cứu soi chiếu về thời kỳ lịch sử đã qua, tức là giai đoạn trước cách mạng tháng 8 năm 1945.

Trong khi đó, sức sống và sự năng động của việc buôn bán ngoài quốc doanh ở thời bao cấp lại không được nhiều các nhà khoa học đương đại quan tâm.