Luận văn: Hoàn thiện chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa, nâng cao hiệu quả và tính bền vững.

• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp ở tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp Thanh Hóa

Chính sách kinh tế nông nghiệp là hệ thống công cụ quản lý vĩ mô của nhà nước. Công cụ này tác động trực tiếp đến hành vi sản xuất của nông dân và doanh nghiệp. Tại tỉnh Thanh Hóa, hệ thống chính sách đóng vai trò then chốt trong định hình cơ cấu kinh tế nông thôn. Tỉnh sở hữu diện tích tự nhiên rộng lớn cùng nguồn lao động dồi dào. Tuy nhiên, việc chuyển dịch từ nền nông nghiệp tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn đòi hỏi khuôn khổ pháp lý chặt chẽ. Các nghị quyết của Đảng và chính sách của Ủy ban nhân dân tỉnh đã từng bước tháo gỡ điểm nghẽn về tư liệu sản xuất. Chính sách đất đai, tài chính và chuyển giao kỹ thuật được ban hành đồng loạt. Kết quả ban đầu giúp địa phương bảo đảm an ninh lương thực và hình thành các vùng chuyên canh mía đường, cao su, lúa chất lượng cao. Dù vậy, bối cảnh kinh tế thị trường đặt ra nhiều yêu cầu mới. Hoàn thiện chính sách kinh tế trở thành nhiệm vụ cấp bách để phát huy tiềm năng địa phương.

1.1. Khái niệm và vai trò chính sách kinh tế nông nghiệp

Chính sách kinh tế nông nghiệp bao gồm các định hướng, biện pháp và công cụ quản lý nhà nước. Mục tiêu là phân bổ nguồn lực hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp. Chính sách điều tiết hoạt động phân phối, lưu thông và tiêu thụ nông sản. Tại Thanh Hóa, chính sách tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho kinh tế hộ và hợp tác xã. Đòn bẩy kinh tế kích thích nông dân tăng cường đầu tư thâm canh, ứng dụng công nghệ. Việc thực thi chính sách đúng đắn bảo đảm ổn định đời sống xã hội nông thôn và giải quyết việc làm. Đồng thời, chính sách tạo tiền đề hình thành chuỗi liên kết sản xuất hiện đại.

1.2. Tính cấp thiết hoàn thiện chính sách tại tỉnh Thanh Hóa

Thanh Hóa bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp hiện tại còn chiếm tỷ trọng cao. Năng suất lao động chưa đồng đều giữa các vùng miền. Sản phẩm nông nghiệp thiếu sức cạnh tranh trên thị trường liên tỉnh và xuất khẩu. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hệ thống chính sách hỗ trợ còn thiếu đồng bộ. Một số quy định chưa theo kịp cơ chế thị trường và biến động kinh tế. Do đó, việc nghiên cứu hoàn thiện chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa là yêu cầu cấp thiết về lý luận lẫn thực tiễn.

II. Thực trạng chính sách kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Thanh Hóa

Thực tiễn triển khai chính sách kinh tế nông nghiệp tại tỉnh Thanh Hóa ghi nhận nhiều kết quả tích cực song song với các tồn tại. Về thành tựu, tỉnh đã bảo đảm vững chắc an ninh lương thực cục bộ. Năng lực cung ứng nguyên liệu cho công nghiệp chế biến nông lâm sản tăng trưởng đều. Địa phương đã thu hút một số doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực trồng trọt và chăn nuôi tập trung. Mặc dù vậy, quy mô sản xuất nông nghiệp nhìn chung vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ. Tỷ lệ cơ giới hóa và ứng dụng kỹ thuật cao chưa đồng đều giữa vùng đồng bằng và miền núi. Năng suất lao động ngành nông nghiệp đạt mức thấp so với bình quân các ngành kinh tế khác. Khả năng liên kết chuỗi giá trị giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến còn lỏng lẻo. Hệ thống chính sách tài chính, tín dụng và chuyển nhượng đất nông nghiệp gặp nhiều rào cản thủ tục. Những bất cập này làm suy giảm động lực tăng trưởng kinh tế nông thôn của tỉnh.

2.1. Đánh giá thành tựu và hạn chế trong chính sách đất đai

Chính sách giao đất nông nghiệp dài hạn đã tạo tâm lý an tâm cho người dân canh tác. Tỉnh Thanh Hóa đã triển khai công tác dồn điền đổi thửa trên diện rộng. Tuy nhiên, quy mô thửa đất bình quân trên mỗi hộ gia đình vẫn còn rất nhỏ. Cơ chế tích tụ, tập trung đất đai phục vụ sản xuất hàng hóa lớn gặp trở ngại về thủ tục pháp lý. Thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp vận hành chưa thông suốt. Người nông dân gặp khó khăn khi muốn chuyển nhượng hoặc cho doanh nghiệp thuê đất dài hạn để đầu tư trang trại lớn.

2.2. Bất cập trong chính sách tín dụng và đào tạo nhân lực

Nguồn vốn tín dụng ưu đãi cho sản xuất nông nghiệp tại Thanh Hóa chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế. Điều kiện thế chấp bằng tài sản trên đất nông nghiệp còn phức tạp. Về nguồn nhân lực, lao động nông nghiệp chiếm tới hơn 81% tổng lực lượng lao động toàn tỉnh. Tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề nông nghiệp còn thấp. Tỉnh thiếu hụt các chuyên gia kỹ thuật và nhà quản trị nông nghiệp giỏi. Cơ chế đào tạo nghề và giải quyết việc làm tại chỗ cho thanh niên nông thôn chưa thực sự phát huy hiệu quả mong đợi.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách kinh tế nông nghiệp Thanh Hóa

Để tạo bước đột phá cho nông nghiệp Thanh Hóa, chính quyền địa phương cần đổi mới toàn diện hệ thống chính sách kinh tế. Trọng tâm là tạo lập môi trường đầu tư thông thoáng và kích thích ứng dụng khoa học kỹ thuật. Địa phương cần linh hoạt trong quản lý quy hoạch đất đai, khuyến khích mô hình tích tụ ruộng đất tự nguyện. Chính sách tài chính phải đa dạng hóa kênh cung cấp vốn tín dụng ưu đãi. Ngân hàng thương mại cần đơn giản hóa thủ tục thẩm định dự án nông nghiệp công nghệ cao. Tỉnh cần thành lập các quỹ hỗ trợ phát triển nông nghiệp và bảo hiểm rủi ro thiên tai. Bên cạnh đó, chính sách khuyến nông cần gắn liền với nhu cầu thực tế của từng tiểu vùng kinh tế sinh thái. Hoàn thiện chính sách liên kết "bốn nhà" gồm nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà nông là giải pháp then chốt. Sự phối hợp đồng bộ các nhóm giải pháp sẽ tạo động lực tăng trưởng bền vững cho kinh tế nông nghiệp tỉnh.

3.1. Hoàn thiện chính sách đất đai và đầu tư công nghệ cao

Tỉnh Thanh Hóa cần ban hành khung pháp lý thuận lợi nhằm thúc đẩy chuyển nhượng và cho thuê quyền sử dụng đất. Chính quyền địa phương đóng vai trò trung gian hỗ trợ doanh nghiệp và nông dân ký hợp đồng hợp tác minh bạch. Đồng thời, tỉnh cần áp dụng chính sách miễn giảm thuế cho các dự án nông nghiệp ứng dụng công nghệ sinh học và tự động hóa. Hỗ trợ kinh phí chuyển giao kỹ thuật cho các hợp tác xã sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Đầu tư đồng bộ hạ tầng thủy lợi và giao thông nội đồng phục vụ cơ giới hóa.

3.2. Đổi mới chính sách tín dụng và liên kết chuỗi giá trị

Địa phương cần mở rộng hạn mức cho vay tín chấp đối với các phương án sản xuất nông nghiệp tuần hoàn khả thi. Các tổ chức tín dụng nên chấp nhận tài sản hình thành từ vốn vay làm vật thế chấp. Ngoài ra, chính sách kinh tế cần ưu tiên xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Tỉnh cần có cơ chế thưởng cho các doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm dài hạn với nông dân. Tăng cường xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu nông sản đặc sản của Thanh Hóa.

IV. Định hướng phát triển nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa giai đoạn mới

Hoàn thiện chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp tại Thanh Hóa là một lộ trình mang tính chiến lược lâu dài. Quá trình này đòi hỏi sự chỉ đạo nhất quán từ cấp ủy, chính quyền các cấp và sự tham gia tích cực của người dân. Việc cải cách chính sách tạo động lực giải phóng sức sản xuất, gia tăng giá trị thặng dư trong nông nghiệp. Thanh Hóa có đủ tiềm năng tự nhiên, vị trí địa lý và nguồn nhân lực để xây dựng nền nông nghiệp sinh thái hiện đại. Các chính sách hoàn thiện cần bám sát diễn biến thị trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tỉnh cần tập trung phát triển các sản phẩm nông sản chủ lực có giá trị xuất khẩu cao. Ứng dụng công nghệ số trong quản lý chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc nông sản là xu thế tất yếu. Đổi mới đồng bộ chính sách kinh tế sẽ đưa nông nghiệp Thanh Hóa phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững trong giai đoạn hiện nay.

4.1. Bài học kinh nghiệm áp dụng chính sách vào thực tiễn

Thực tiễn tại Thanh Hóa cho thấy chính sách kinh tế chỉ phát huy hiệu quả khi bám sát đặc thù địa phương. Việc ban hành chính sách cần dựa trên đánh giá khoa học và lắng nghe ý kiến từ nông dân. Công tác thanh tra, giám sát thực thi chính sách phải diễn ra thường xuyên nhằm phát hiện kịp thời các vướng mắc phát sinh. Tỉnh cần linh hoạt điều chỉnh các gói hỗ trợ tài chính cho phù hợp từng giai đoạn phát triển thị trường. Đội ngũ cán bộ cơ sở phải nâng cao năng lực hướng dẫn nông dân tiếp cận chính sách.

4.2. Khuyến nghị ứng dụng cho công tác quản lý kinh tế địa phương

Các cơ quan quản lý nhà nước tại Thanh Hóa cần phối hợp chặt chẽ trong xây dựng quy hoạch kinh tế vùng. Tỉnh nên ưu tiên phân bổ ngân sách cho nghiên cứu khoa học và phát triển giống cây trồng, vật nuôi chất lượng cao. Khuyến khích mô hình liên kết ba bên gồm cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và hợp tác xã nhằm chuẩn hóa nguồn nhân lực nông thôn. Địa phương cần chủ động xây dựng sàn thương mại điện tử nông sản, mở rộng kênh phân phối trực tiếp đến người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH NÔNG NGHIỆP 1. NHỮNG QUAN ĐIỂM CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 1. Một số lý thuyết kinh tế bàn về vai trò của nông nghiệp Trong lịch sử phát triển tri thức khoa học kinh tế của nhân loại đã xuất hiện nhiều lý thuyết kinh tế đề cập tới vai trò của kinh tế nông nghiệp trong toàn bộ quá trình phát triển kinh tế-xã hội. Các lý thuyết đó có ảnh hưởng quan trọng tới việc xây dựng phát triển các mô hình kinh tế nông nghiệp của các quốc gia và khu vực trong những thời kỳ lịch sử nhất định.

Trong quá trình khảo cứu chúng tôi nhận thấy nội dung của các lý thuyết bàn về phát triển nông nghiệp là rất phong phú, tuy nhiên có một vấn đề hết sức quan trọng và liên quan đến chuyên đề nghiên cứu của tác giả chính là, sự khẳng định và nhấn mạnh vai trò của phát triển kinh tế nông nghiệp ở các nước đang phát triển. Đẩy mạng phát triển kinh tế nông nghiệp chính là yếu tố then chốt để tăng trưởng kinh tế cho các nước đang phát triển, đồng thời góp phần tạo ra những tiền đề ban đầu để tiến hành CNH, HĐH. Sau đây chúng tôi xin giới thiệu một số lý thuyết kinh tế cơ bản bàn đến vai trò của kinh tế nông nghiệp. Kinh tế học cổ điển Trường phái trọng thương: Trường phái này ra đời ở Tây Âu trong điều kiện chủ nghĩa tư bản tích lũy nguyên thủy, cho rằng nông nghiệp chỉ là một nghề "trung gian" giữa hoạt động tích cực và tiêu cực, vì nông nghiệp không tăng thêm nhưng cũng không tiêu hao của cải.

Còn nguồn gốc của cải nằm trong ngoại thương và trong lợi nhuận do chuyển nhượng. Do đó, quan điểm bao trùm của phái trọng thương là coi ngoại thương là nguồn gốc duy nhất và không thể thay thế để tạo ra của cải quốc dân. Như vậy, lý thuyết này có đề cập đến kinh tế 7 nông nghiệp, tuy nhiên lại chưa thực sự đánh giá hết vai trò của nó trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Trường phái trọng nông: Cùng tồn tại với trường phái trọng thương ở Tây Âu thế kỷ XVIII còn xuất hiện trường phái trọng nông.

Trường phái này phát triển và có ảnh hưởng mạnh mẽ ở nước Pháp thời bấy giờ. Lúc đó nền kinh tế nông nghiệp của nước Pháp ở giữa thế kỷ XVIII đang lâm vào tình trạng trì trệ, giảm sút nghiêm trọng, để thoát khỏi tình trạng đó giải pháp được thực hiện là phát triển kinh tế nông nghiệp. Gần như đối lập và chống lại phái trọng thương, phái trọng nông lại coi nông nghiệp là ngành duy nhất tạo ra sản phẩm cho xã hội và chỉ có lao động nông nghiệp mới là lao động sản xuất. Đại biểu lớn nhất của trường trọng phái nông là Ph.

Ông cho rằng chỉ có nông nghiệp mới làm tăng sự giàu có cho xã hội. Còn các ngành kinh tế khác như công nghiệp, thương mại. chỉ làm thay đổi hình thái của của cải và chúng không tạo thêm giá trị cho của cải. Nhưng không phải bất kỳ nền nông nghiệp nào cũng tạo ra sản phẩm ròng, mà chỉ có nền nông nghiệp tổ chức theo kiểu đồn điền tư bản chủ nghĩa mới tạo ra sản phẩm ròng, vì như vậy mới đảm bảo được chi phí lao động ở mức thấp nhất.

Quan điểm trường phái này đã nhấn mạnh: trong một xã hội nông nghiệp là nền tảng, tất yếu phải chú trọng tới sản xuất nông nghiệp, vì nó là điểm xuất phát cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Và con đường của sự phát triển nông nghiệp là làm tan rã nông nghiệp truyền thống, tạo ra một nền nông nghiệp sản phẩm ròng, tức là một nền nông nghiệp thương phẩm. Nền nông nghiệp mà chủ nghĩa trọng nông hướng tới là một nền nông nghiệp kinh doanh theo phương thức tư bản chủ nghĩa, với mục tiêu theo đuổi các giá trị mới. Họ khẳng định, nông nghiệp là nơi tạo ra tích lũy vốn ban đầu cho sự phát triển.

Hạn chế của trường phái này là tuyệt đối hóa vai trò của xã hội công nghiệp phát triển, còn phát triển nông nghiệp chỉ là giai đoạn tất yếu, cơ bản và phải bị vượt qua trong quá trình phát triển. 8 Trường phái của David Ricado: Khi bàn đến phát triển kinh tế nông nghiệp, nhà kinh tế học cổ điển người Anh là David Ricado cho rằng: Phát triển nông nghiệp không có lợi vì đất đai có giới hạn, do đó khi dân cư tăng lên phải canh tác cả trên những đất đai xấu, dẫn đến tình trạng lợi nhuận nông nghiệp giảm, ảnh hưởng đến tích lũy của cải, tăng tư bản, do đó nông nghiệp là giới hạn của sự tăng trưởng. "Trong "Nguyên lý kinh tế chính trị học và thuế", Ricardo đã cho rằng hạn chế tăng trưởng nông nghiệp sẽ tạo ra giới hạn cận trên cho khu vực phi nông nghiệp và sự hình thành vốn để mở rộng kinh tế"" [37, tr. Ricacdo còn cho rằng, khi dân số tăng lên, nhu cầu về nông sản ngày càng nhiều, buộc người ta phải tính đến những mảnh đất ít màu mỡ hơn để canh tác và như vậy làm cho hiệu quả đầu tư vốn trong nông nghiệp bị giảm dần.

Theo ông sự phát triển của nông nghiệp cũng là động lực để phát triển các ngành kinh tế khác. Kinh tế học Mác - Lênin Có thể chia kinh tế học Mác - Lênin thành hai giai đoạn phát triển, giai đoạn Mác - Ăngghen và giai đoạn Lênin. Kinh tế học Mác - Lênin giai đoạn C. Ăngghen ra đời trong điều kiện chủ nghĩa tư bản đang ở thời kỳ đầu của sự phát triển.

Các ông cho rằng sự phát triển của nông nghiệp là cơ sở cho sự phát triển của xã hội; năng suất lao động nông nghiệp vượt quá mức nhu cầu cá nhân của người lao động là cơ sở của mọi xã hội và trước hết là cơ sở của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa. Như vậy, trong quan điểm bàn về phát triển kinh tế Mác và Ăng-ghen đã rất coi trọng phát triển nông nghiệp, coi nó là điểm xuất phát trong tiến trình phát triển. Nhưng nông nghiệp phát triển theo con đường nào? Đó là vấn đề mà các ông còn quan tâm hơn. Mác và Ăngghen đã đưa ra khái quát, rằng cần thiết phải giao đất cho những người lao động nông nghiệp đã được liên hợp lại.

Các ông cũng đã chỉ ra tính chất nhiều vẻ của nông nghiệp trong những điều kiện khác nhau, sự khác nhau đó xuất phát không chỉ về vị trí và chất lượng của đất đai mà còn là 9 do sự khác nhau về qui mô đầu tư vào tư bản ruộng đất, bao gồm thay đổi về kỹ thuật, tiến hành thâm canh và chế độ canh tác hợp lý. Kinh tế học Mác - Lênin giai đoạn Lênin được xây dựng trong điều kiện chủ nghĩa tư bản đã trở thành chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa xã hội (CNXH) đang được xác lập ở nước Nga. Lênin là người đã kế tục xuất sắc các quan điểm của Mác - Ăngghen về kinh tế nói chung và kinh tế nông nghiệp nói riêng. Ông cho rằng việc xuất hiện chủ nghĩa tư bản trong nông nghiệp, tức là hình thành một nông nghiệp thương phẩm, xét về mặt lịch sử là một bước tiến bộ.

Chủ nghĩa tư bản đã xã hội hóa sản xuất nông nghiệp, đã biến nông nghiệp trở thành một lĩnh vực kinh doanh như những lĩnh vực khác. Lênin đã khẳng định công lao của chủ nghĩa tư bản trong phát triển kinh tế nông nghiệp, chính chủ nghĩa tư bản đã thúc đẩy nông nghiệp phát triển. Ngay từ lúc đó Lênin đã khái quát và chỉ ra hai con đường phát triển chủ nghĩa tư bản trong nông nghiệp là con đương kiểu Phổ (những đại điền trang được duy trì) và con đường kiểu Mỹ (cách mạng xóa bỏ chế độ chiếm hữu đất đai của địa chủ). Sau Cách mạng tháng Mười Nga, khi chính quyền đã về tay những người cộng sản và nhân dân lao động, Lênin có điều kiện để áp dụng tư tưởng kinh tế của mình vào quá trình phát triển kinh tế của đất nước.

Trong điều kiện chiến tranh ông đã tiến hành thực hiện chính sách kinh tế "Cộng sản thời chiến". Sau khi hòa bình lập lại trên đất nước Lênin sớm nhận ra sự lạc hậu, không phù hợp của mô hình chính sách kinh tế này trong điều kiện mới. Do vây, ông đã nhanh chóng thực hiện mô hình "Chính sách kinh tế mới" (NEP). Trong nội dung của (NEP) Lênin đặc biệt quan tâm đến vấn đề phát triển kinh tế nông nghiệp ở nước Nga lúc bấy giờ.

Chẳng hạn, dưới sự lãnh đạo của ông hàng loạt các chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp đã được thực hiện, như: chính sách thuế lương thực; chính sách xóa bỏ chế độ trưng thu lương thực thừa; chính sách khôi phục và phát triển sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp thông qua trao đổi sản phẩm giữa nông nghiệp với công nghiệp. Thực tế đã chứng minh tính 10 đúng đắn của Lênin trong thực hiện các chính sách kinh tế nông nghiệp thời kỳ hòa bình và xây dựng của nước Nga. Từ quan điểm về chính sách phát triển kinh tế nông nghiệp của Lênin đã thể hiện sự khẳng định vai trò to lớn của phát triển kinh nông nghiệp trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Ông cho rằng, trong quá trình phát triển kinh tế hàng hóa, phát triển kinh tế nông nghiệp là giải pháp đầu tiên trước khi tiến hành công nghiệp hóa đất nước.

Kinh tế học hiện đại Lịch sử phát triển tri thức khoa học về kinh tế của thế giới trong thế kỷ XX và những năm đầu của thế kỷ XXI đã ghi nhận sự cạnh tranh, thay thế nhau của các học thuyết kinh tế. Do thực tiễn không ngừng vận động biến đổi và phát triển, cho nên các lý thuyết kinh tế trên thế giới cũng không ngừng vận động, nhằm giải quyết các vấn đề của nền kinh tế thị trường hiện đại. Kinh tế học hiện đại rất phong phú, nghiên cứu nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế và xuất hiện nhiều quan điểm, trường phái khác nhau. Tuy nhiên, về phát triển nông nghiệp, quan điểm của các lý thuyết kinh tế thường tập trung nhấn mạnh vào một số luận điểm như sau: Một là, con đường phát triển tất yếu đối với mọi quốc gia để chuyển từ nền kinh tế tự nhiên sang nền kinh tế phát triển là nền kinh tế thị trường.

Trong tiến trình đó, nông nghiệp phải được coi là xuất phát điểm cho sự phát triển.