Luận văn: Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam đến năm 2020

Luận văn Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam đến năm 2020 là một tài liệu quan trọng, phản… 109 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2010.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Chiến Lược Phát Triển Kinh Tế - Xã Hội Việt Nam Đến Năm 2020
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN
• 1.1. Lý luận chung về chiến lược phát triển
• 1.1.1. Quan niệm chiến lược phát triển
• 1.1.2. Nội dung của chiến lược phát triển
• 1.1.3. Đặc tính cơ bản của chiến lược phát triển
• 1.1.4. Phân loại chiến lược phát triển
• 1.1.5. Một số quan điểm, lý thuyết cơ bản trong nghiên cứu chiến lược phát triển kinh tế - xã hội

Tóm tắt

I. Tổng quan về Luận văn Chiến lược phát triển VN đến năm 2020

Luận văn Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam đến năm 2020 là một tài liệu quan trọng, phản ánh những nỗ lực của Việt Nam trong việc xây dựng một chiến lược phát triển bền vững. Qua hơn hai mươi năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Tài liệu này không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình phát triển kinh tế - xã hội mà còn chỉ ra những vấn đề cần giải quyết để đạt được mục tiêu phát triển trong tương lai.

1.1. Ý nghĩa của chiến lược phát triển kinh tế xã hội

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội không chỉ là một kế hoạch hành động mà còn là một tầm nhìn dài hạn cho sự phát triển của đất nước. Nó giúp xác định các mục tiêu cụ thể và phương pháp thực hiện, từ đó tạo ra sự đồng thuận trong xã hội.

1.2. Các giai đoạn phát triển của Việt Nam

Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau, từ thời kỳ đổi mới đến nay. Mỗi giai đoạn đều có những đặc điểm riêng, ảnh hưởng đến chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

II. Vấn đề và thách thức trong chiến lược phát triển VN

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện chiến lược phát triển. Những vấn đề như nghèo đói, bất bình đẳng xã hội, và sự biến động của nền kinh tế thế giới đang đặt ra nhiều áp lực cho chính phủ và các nhà hoạch định chính sách.

2.1. Thách thức về kinh tế

Nền kinh tế Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức như lạm phát, tỷ lệ thất nghiệp cao và sự phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Điều này đòi hỏi một chiến lược phát triển kinh tế bền vững hơn.

2.2. Thách thức về xã hội

Bất bình đẳng xã hội và sự phân hóa giàu nghèo đang gia tăng, gây ra nhiều vấn đề xã hội nghiêm trọng. Cần có các chính sách cụ thể để giải quyết những vấn đề này.

III. Phương pháp xây dựng chiến lược phát triển kinh tế xã hội

Để xây dựng một chiến lược phát triển hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và phân tích SWOT. Việc này giúp xác định rõ điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của nền kinh tế Việt Nam.

3.1. Phân tích SWOT trong chiến lược phát triển

Phân tích SWOT giúp xác định các yếu tố nội tại và ngoại tại ảnh hưởng đến sự phát triển của Việt Nam. Điều này rất quan trọng để xây dựng một chiến lược phát triển phù hợp.

3.2. Các phương pháp nghiên cứu khác

Ngoài phân tích SWOT, còn có nhiều phương pháp khác như phân tích định lượng và định tính, giúp cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về tình hình phát triển kinh tế - xã hội.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chiến lược phát triển

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội không chỉ là lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Các chương trình và dự án cụ thể cần được triển khai để đạt được các mục tiêu đã đề ra.

4.1. Các chương trình phát triển kinh tế

Nhiều chương trình phát triển kinh tế đã được triển khai, từ phát triển hạ tầng đến hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Những chương trình này cần được đánh giá và điều chỉnh để đạt hiệu quả cao nhất.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng

Các nghiên cứu về chiến lược phát triển đã chỉ ra nhiều bài học quý giá cho Việt Nam. Việc áp dụng những bài học này vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả của chiến lược phát triển.

V. Kết luận và tương lai của chiến lược phát triển VN

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam đến năm 2020 là một bước đi quan trọng trong việc xây dựng một quốc gia phát triển bền vững. Tương lai của chiến lược này phụ thuộc vào khả năng thực hiện và điều chỉnh theo bối cảnh thực tế.

5.1. Tương lai của chiến lược phát triển

Việt Nam cần tiếp tục điều chỉnh chiến lược phát triển để phù hợp với những thay đổi trong bối cảnh kinh tế thế giới. Sự linh hoạt và nhạy bén trong việc thực hiện chiến lược sẽ quyết định thành công trong tương lai.

5.2. Đề xuất cho chiến lược phát triển tiếp theo

Cần có những đề xuất cụ thể cho chiến lược phát triển tiếp theo, bao gồm việc tăng cường hợp tác quốc tế, phát triển bền vững và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trải qua hơn 20 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những bước tiến vượt bậc về kinh tế, từng bước đưa đất nước thoát khỏi tình trạng nghèo đói và nâng cao vị thế trên trường quốc tế. Nền tảng phát triển này được định hình thông qua hai bản chiến lược phát triển kinh tế - xã hội thời kỳ 1991-2000 và 2001-2010. Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn chuẩn bị cho thời kỳ 2011-2020, thực tiễn phát triển đất nước bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Nhận thức về chiến lược quốc gia vẫn còn mơ hồ, nội dung mang tính liệt kê dàn trải, thiếu vắng các tư tưởng chiến lược mang tính đột phá và chưa xác định rõ các mục tiêu cốt lõi để đưa dân tộc bứt phá thành một quốc gia thịnh vượng.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về hoạch định chiến lược, phân tích toàn diện các yếu tố tác động đến sự phát triển của Việt Nam, từ đó nhận diện rõ điểm xuất phát, điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức. Đề tài hướng tới việc xây dựng một khung chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam đến năm 2020 với tư tưởng chủ đạo, mục tiêu định lượng và lộ trình hành động rõ ràng.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ nền kinh tế Việt Nam với quy mô dân số 85,7 triệu người (theo số liệu điều tra năm 2009) và diện tích tự nhiên khoảng 331 nghìn km2, trải dài trên 3.260 km bờ biển. Về mặt thời gian, luận văn tập trung xử lý dữ liệu thực chứng giai đoạn 1990-2008 và kiến tạo tầm nhìn đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học sâu sắc khi lấp đầy khoảng trống lý luận về chiến lược phát triển tại Việt Nam, đồng thời cung cấp luận cứ thực tiễn giúp các nhà hoạch định chính sách vượt qua nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống các lý thuyết kinh tế học hiện đại để thiết lập nền tảng phân tích chiến lược:

• Lý thuyết tiến hóa về phát triển kinh tế (Lý thuyết tân Schumpeter): Nhấn mạnh vai trò của đổi mới sáng tạo trong việc định hình mô hình kinh tế. Lý thuyết phân định rõ hai cấp độ gồm đổi mới cơ bản (tạo bước nhảy vọt công nghệ, xóa bỏ thời kỳ cũ) và đổi mới tiệm tiến (thích nghi, cải tiến từng bước dựa trên tích lũy tri thức).
• Lý thuyết hệ thống và lý thuyết điều khiển: Xem nền kinh tế quốc dân là một hệ thống mở phức tạp. Sự thay đổi cấu trúc của các phần tử cơ cấu sẽ quyết định tính chất và trình độ phát triển của toàn bộ hệ thống, đòi hỏi nhà nước phải tối ưu hóa các dòng đầu vào và đầu ra thông qua cơ chế điều tiết hợp lý.
• Mô hình tăng trưởng kinh tế gắn với phát triển bền vững: Đảm bảo sự cân bằng hài hòa giữa ba trụ cột gồm hiệu quả kinh tế (đo lường bằng sản lượng đầu ra và năng suất nhân tố tổng hợp), tiến bộ xã hội (mở rộng cơ hội lựa chọn cho con người) và bảo vệ môi trường sinh thái.
• Lý thuyết về vai trò kinh tế của Nhà nước và chi phí giao dịch: Dựa trên quan điểm của Douglass North và John Wallis về chi phí thể chế, luận văn giải thích sự cần thiết của sự can thiệp nhà nước nhằm khắc phục các khiếm khuyết thị trường và tận dụng lợi thế thông tin của nền kinh tế đi sau.

Hệ thống khái niệm cốt lõi được xây dựng xuyên suốt bao gồm: chiến lược quốc gia, cơ cấu kinh tế ngành, chuỗi giá trị toàn cầu, tự do hóa và liên kết kinh tế, cùng tam giác phát triển Tự do - Văn hóa - Đổi mới lấy con người làm trung tâm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ Tổng cục Thống kê Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, kết hợp báo cáo thường niên của các định chế quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF).

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm chuỗi dữ liệu chuỗi thời gian vĩ mô 19 năm liên tục (1990-2008) của nền kinh tế Việt Nam. Đồng thời, đề tài chọn mẫu so sánh đối chuẩn quốc tế gồm 12 quốc gia và vùng lãnh thổ tại Châu Á về chất lượng nguồn nhân lực, cùng tập mẫu 52 quốc gia từ Báo cáo Phát triển Tài chính của WEF năm 2008. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích này cho phép đặt trình độ phát triển của Việt Nam vào bức tranh toàn cảnh khu vực và thế giới.

Phương pháp phân tích chủ đạo là phân tích ma trận SWOT kết hợp phân tích hệ thống, thống kê mô tả, phân rã tăng trưởng và phương pháp chuyên gia. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan khoa học, lượng hóa chính xác sự đóng góp của các yếu tố nguồn lực, đồng thời bao quát được mối quan hệ biện chứng giữa các động lực nội tại và bối cảnh toàn cầu hóa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng kinh tế - xã hội Việt Nam giai đoạn 1990-2008 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Chất lượng nguồn nhân lực và nghịch lý dân số vàng: Mặc dù Việt Nam bước vào kỷ nguyên dân số vàng với tổng tỷ suất phụ thuộc giảm xuống dưới ngưỡng 50% (đạt 46% vào năm 2010), chất lượng lao động lại ở mức rất thấp. Chỉ số đánh giá tổng hợp về chất lượng giáo dục và nguồn nhân lực chỉ đạt 3,2/10 điểm, xếp thứ 11/12 quốc gia Châu Á. Điểm số thành thạo tiếng Anh chạm mức thấp nhất khu vực với 2,62 điểm so với 8,63 điểm của Singapore. Tỷ lệ chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) giai đoạn 2000-2005 chỉ chiếm 0,2% GDP, thấp hơn 11,5 lần so với mức 2,3% GDP của Singapore.
• Tăng trưởng theo chiều rộng và sự suy giảm giá trị gia tăng công nghiệp: Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt 7,6%/năm trong giai đoạn 1990-2008 nhưng phụ thuộc chủ yếu vào tích lũy tư bản (đóng góp tới 5,4% trong tổng mức tăng 7,6%). Đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) chỉ đạt 19,1% (tương đương 1,4 điểm phần trăm). Tỷ lệ giá trị tăng thêm trên giá trị sản xuất của toàn ngành công nghiệp sụt giảm liên tục từ 42,5% năm 1995 xuống còn 24,9% năm 2008, trong đó công nghiệp chế biến giảm từ 36,3% xuống 21,7%.
• Năng lực cạnh tranh và độ mở tài chính mong manh: Năng lực cạnh tranh quốc gia sụt giảm 6 bậc từ vị trí 64 năm 2006 xuống 70 năm 2008 theo xếp hạng của WEF. Trình độ phát triển của hệ thống tài chính xếp thứ 49/52 quốc gia, mức độ bảo vệ nhà đầu tư và chuẩn mực kế toán kiểm toán đứng thứ 50/52.
• Hạ tầng logistics và hiệu quả sử dụng năng lượng kém: Chi phí xuất khẩu mỗi container tại Việt Nam lên tới 756 USD, cao hơn đáng kể so với 450 USD của Malaysia và 500 USD của Trung Quốc. Sản lượng điện bình quân đầu người năm 2007 chỉ đạt 784 kWh, xếp thứ 7 tại Đông Nam Á và thứ 133 trên thế giới. Sử dụng 1 kWh điện chỉ tạo ra chưa đến 1 USD GDP, tiêu tốn năng lượng gấp 1,5 đến 1,7 lần các nền kinh tế công nghiệp phát triển.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực chứng cho thấy nền kinh tế Việt Nam đang vận hành theo mô hình thâm dụng vốn và lao động giá rẻ, nằm ở đáy của chuỗi giá trị toàn cầu với hoạt động gia công, lắp ráp giản đơn. Khi đối chiếu với các nền kinh tế Đông Á trong giai đoạn bứt phá, sự chênh lệch về chất lượng tăng trưởng thể hiện rất rõ nét. Điển hình như Nhật Bản trong giai đoạn 1950-1973 đạt mức tăng trưởng 9,2% với sự đóng góp của TFP lên tới 3,6%, hay Đài Loan giai đoạn 1960-1994 đạt TFP 2,0% trong mức tăng trưởng 8,5%.

Những dữ liệu này được thể hiện trực quan thông qua bảng so sánh phân rã nguồn gốc tăng trưởng giữa các quốc gia và biểu đồ đường biểu diễn sự sụt giảm liên tục của tỷ suất giá trị gia tăng công nghiệp qua các mốc thời gian từ 1995 đến 2008. Sự suy giảm này cảnh báo rằng nếu không chuyển dịch từ đổi mới tiệm tiến sang tiếp thu công nghệ nguồn và nâng cao TFP, Việt Nam sẽ nhanh chóng mất lợi thế cạnh tranh khi chi phí nhân công tăng lên, dẫn đến nguy cơ đình trệ dài hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phân tích SWOT và dự báo bối cảnh quốc tế đến năm 2020, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược đồng bộ:

• Tái cấu trúc mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên nâng cao TFP: Chuyển đổi căn bản mô hình phát triển từ chiều rộng sang kết hợp chiều sâu. Thiết lập mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp của TFP vào tăng trưởng kinh tế lên mức 35-40% trong giai đoạn 2011-2020. Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với Bộ Công Thương xây dựng tiêu chí phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ, giảm tỷ trọng gia công xuất khẩu thô, hướng tới tăng trưởng GDP thực tế bình quân 7,5-8,0%/năm.
• Đột phá phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tiềm lực khoa học công nghệ: Tăng tỷ lệ chi ngân sách cho nghiên cứu và phát triển (R&D) từ mức 0,2% lên 1,5-2,0% GDP trước năm 2020. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện đổi mới căn bản chương trình đào tạo kỹ thuật, nâng điểm chất lượng nguồn nhân lực từ 3,2 lên trên 6,0/10 điểm chuẩn hóa quốc tế, đáp ứng đòi hỏi của cuộc cách mạng công nghệ mới.
• Nâng cấp đồng bộ hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông và an ninh năng lượng: Tăng tỷ lệ đất dành cho giao thông tại các đô thị lớn từ mức dưới 10% lên 20-25%. Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Công Thương cần huy động hiệu quả nguồn vốn khoảng 25 tỷ USD mỗi năm thông qua các hình thức đối tác công tư (PPP, BOT), đồng thời nâng hiệu suất các nhà máy nhiệt điện từ mức 28-32% hiện nay lên trên 40% nhằm giải quyết triệt để bài toán thiếu hụt năng lượng.
• Hiện đại hóa thể chế và nâng cao năng lực hệ thống tài chính: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần tăng cường tính độc lập về mục tiêu, công cụ và tài chính, chuyển dịch từ các biện pháp can thiệp hành chính sang các công cụ thị trường mở và lãi suất. Mục tiêu đưa thứ bậc phát triển tài chính của Việt Nam vượt lên nhóm 35 quốc gia dẫn đầu trong bảng xếp hạng WEF giai đoạn 2015-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Các nhà hoạch định chính sách và chuyên viên tại các cơ quan quản lý vĩ mô: Cán bộ thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ban Kinh tế Trung ương, Viện Chiến lược phát triển có thể sử dụng các chỉ số phân tích SWOT, khung tư duy chiến lược và hệ thống số liệu vĩ mô 19 năm để hoàn thiện dự thảo văn kiện phát triển kinh tế - xã hội.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Nhóm học giả chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế và Chính sách công có thể khai thác khung lý luận về Lý thuyết tân Schumpeter, mô hình phân rã TFP và phương pháp luận hoạch định chiến lược quốc gia cho các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.
• Lãnh đạo doanh nghiệp và các tập đoàn kinh tế: Giúp các nhà quản trị nhận diện sự chuyển dịch cơ cấu ngành, biến động chi phí logistics 756 USD/container và xu hướng chuyển đổi giá trị gia tăng để tái định vị chiến lược kinh doanh và đầu tư công nghệ.
• Các tổ chức quốc tế và chuyên gia phân tích đầu tư: Cung cấp nguồn tư liệu độc lập, khách quan với hệ thống so sánh đối chuẩn 52 quốc gia, hỗ trợ đánh giá rủi ro vĩ mô và tiềm năng tăng trưởng của thị trường Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

• Nút thắt lớn nhất kìm hãm chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 1990-2008 là gì? Đó là sự phụ thuộc quá lớn vào tích lũy tư bản thâm dụng vốn, trong khi năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) chỉ đóng góp 19,1% vào tăng trưởng. Nền kinh tế chủ yếu gia công lắp ráp khiến tỷ lệ giá trị gia tăng công nghiệp sụt giảm từ 42,5% năm 1995 xuống 24,9% năm 2008.

• Thời kỳ cơ cấu dân số vàng tạo ra cơ hội và thách thức cụ thể nào cho Việt Nam? Cơ hội là tỷ suất phụ thuộc giảm xuống dưới 50% cung cấp lực lượng lao động dồi dào. Tuy nhiên, thách thức lớn là chất lượng nguồn nhân lực chỉ đạt 3,2/10 điểm, thiếu hụt nghiêm trọng công nhân kỹ thuật và chuyên gia quản lý, dẫn đến nguy cơ lãng phí lợi thế dân số.

• Vì sao tỷ lệ chi tiêu cho R&D ở mức 0,2% GDP lại là trở ngại lớn cho hội nhập quốc tế? Tỷ lệ 0,2% GDP quá thấp so với mức 2,3% của Singapore hay 0,7% của Malaysia, khiến hơn 90% công nghệ trong nước phải nhập khẩu. Doanh nghiệp chỉ chi 0,2-0,3% doanh thu cho đổi mới công nghệ, làm triệt tiêu năng lực sáng tạo đột phá theo lý thuyết tiến hóa kinh tế.

• Điểm yếu lớn nhất của hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông và logistics được chỉ ra là gì? Mật độ đường đô thị thấp chỉ chiếm dưới 10% đất xây dựng so với yêu cầu chuẩn 20-25%. Chi phí xuất khẩu mỗi container lên tới 756 USD, cao hơn Malaysia (450 USD) và Trung Quốc (500 USD), gây lãng phí nguồn lực và suy giảm năng lực cạnh tranh xuất khẩu.

• Tại sao nghiên cứu kiến nghị tăng cường tính độc lập cho Ngân hàng Nhà nước? Báo cáo tài chính WEF 2008 xếp Việt Nam thứ 49/52 quốc gia. Việc thiếu tính độc lập về mục tiêu và công cụ khiến điều hành tiền tệ còn nặng tính hành chính, làm gia tăng rủi ro hệ thống và hạn chế khả năng kiểm soát lạm phát dài hạn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về hoạch định chiến lược phát triển quốc gia, vận dụng sáng tạo Lý thuyết tân Schumpeter và lý thuyết hệ thống vào bối cảnh thực tiễn Việt Nam.
• Nghiên cứu nhận diện toàn diện điểm xuất phát của nền kinh tế, chỉ ra điểm nghẽn tăng trưởng khi TFP chỉ đóng góp 19,1% và chất lượng nhân lực chỉ đạt 3,2/10 điểm.
• Công trình chứng minh tính cấp thiết của việc tái cấu trúc kinh tế khi tỷ lệ giá trị gia tăng công nghiệp sụt giảm nghiêm trọng xuống mức 24,9% vào năm 2008.
• Đề xuất khung chiến lược kinh tế - xã hội đến năm 2020 với 4 trụ cột đột phá về thể chế thị trường, hạ tầng năng lượng - giao thông, nguồn nhân lực và phát triển TFP đạt 35-40%.
• Định hình các bước triển khai cụ thể cho giai đoạn 2011-2015 và tăng tốc 2016-2020 nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa đất nước vượt qua bẫy thu nhập trung bình.

Việc triển khai các giải pháp trên đòi hỏi sự nhất quán trong hành động và sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp cùng các cơ quan quản lý. Các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách được khuyến khích tiếp tục khai thác các luận cứ khoa học từ công trình này để cụ thể hóa vào các chương trình hành động quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 tập trung làm rõ một số vấn ñề lý luận về chiến lược phát triển kinh tế - xã hội; một số quan ñiểm và lý thuyết vào nghiên cứu chiến lược phát triển kinh tế - xã hội; kinh nghiệm chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở một số nước và công tác nghiên cứu, thực thi chiến lược phát triển ở Việt Nam thời gian qua làm cơ sở lý luận cho nghiên cứu của ñề tài. Lý luận chung về chiến lược phát triển 1. Quan niệm chiến lược phát triển Chiến lược phát triển là tinh thần cơ bản của ñường lối phát triển do con người ñịnh ra, nó thể hiện chủ ñề tư tưởng và gắn liền với chủ ñề tư tưởng ấy là phạm vi bao quát và nội dung chủ yếu của chiến lược ñược thể hiện thông qua mục tiêu, hệ thống các quan ñiểm, biện pháp cơ bản có tính chiến lược về phát triển ở tầm cao, tầm tổng thể, tầm dài hạn ñối với sự phát triển của một ñối tượng (hay của một hệ thống) mà các nhà lãnh ñạo ñề ra; nó chỉ ñạo hành ñộng thống nhất của một cộng ñồng hay một quốc gia hoặc một nhóm quốc gia nhằm ñạt tới mục tiêu cao nhất, lớn nhất, tổng quát nhất ñã xác ñịnh. Theo Ngô Doãn Vịnh (2007), ở phương Tây, người ta thường sử dụng thuật ngữ “chiến lược quốc gia”.

Chiến lược quốc gia là chiến lược ở tầm vĩ mô, là chiến lược ở tầng cao nhất về bảo vệ, xây dựng, phát triển của quốc gia trong một thời kỳ nhất ñịnh. Nó chẳng những gồm, gộp chiến lược về chính trị, chiến lược về kinh tế, chiến lược về quân sự thành một khối, mà còn có sự chỉ ñạo hành ñộng trên thực tế ñối với chiến lược của các lĩnh vực, các vấn ñề phát triển của ñất nước; Các học giả Trung Quốc cho rằng chiến lược là những mưu tính và quyết sách ñối với những vấn ñề trọng ñại có tính chất toàn cục và lâu dài, còn lý luận và phương pháp quyết sách những vấn ñề trọng ñại mang tính toàn cục và lâu dài là nhiệm vụ của chiến lược học; Các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU) ñề ra chiến lược phát triển ñến LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 năm 2020; ñược coi như là tuyên bố của họ với dân chúng của EU và thế giới về chủ trương phát triển của EU; Người Mỹ và người ðức sử dụng khái niệm “kế hoạch chiến lược”. Những kế hoạch có tầm chiến lược về ñối nội, ñối ngoại ñược xây dựng và thông qua ñã trở thành công cụ lãnh ñạo, chỉ ñạo công cuộc phát triển ñất nước; Các nhà khoa học của Viện Chiến lược phát triển thuộc Bộ Kế hoạch - ðầu tư nước Việt Nam cho rằng, những mưu tính có tính toàn cục, lâu dài, cơ bản ñược xem là chiến lược. Như vậy, có thể hiểu chiến lược phát triển là thể hiện tinh thần cơ bản của ñường lối phát triển của một quốc gia; nó chính là ý tưởng mang tính hệ thống về các quan ñiểm chỉ ñạo phát triển ñối với một ñối tượng cụ thể hay ñối với một hệ thống nào ñó và phương cách biến những ý tưởng, quan ñiểm, mục tiêu ấy thành hiện thực.

Chiến lược phát triển là sản phẩm do con người tạo ra, phản ánh các vấn ñề mang tính quy luật ñược dự báo và ñược “chủ quan hóa” một cách khoa học ñể chỉ ñạo quá trình phát triển của ñời sống xã hội.2 Nội dung của chiến lược phát triển Có ba vấn ñề cần ñặc biệt quan tâm khi bàn ñến chiến lược phát triển. - Thứ nhất, ñường lối cơ bản phát triển ñất nước phải ñược phản ánh ở chủ ñề tư tưởng chiến lược và hệ thống các quan ñiểm chỉ ñạo chiến lược, mà chúng ñược thông qua các mục tiêu, phạm vi bao quát của chiến lược và những nhiệm vụ cơ bản phải thực hiện ñể ñạt mục tiêu ñó. Mục tiêu chiến lược cần phải ñược xác ñịnh ñúng và các nhiệm vụ cơ bản hay phương thức thực thi phải ñược xác ñịnh chính xác. Một khi ñã xác ñịnh sai mục tiêu sẽ dẫn ñến xác ñịnh sai nhiệm vụ, tập trung sai nguồn lực, làm sai hướng phát triển và ñó là một quyết ñịnh mang tính chiến lược sai.

- Thứ hai, phải ñảm bảo ñầy ñủ, kịp thời các phương tiện vật chất và tinh thần ñể biến các mục tiêu và nhiệm vụ chiến lược thành hiện thực. Mỗi nhiệm vụ cần ñược hoàn thành trong một khoảng thời gian nhất ñịnh, bằng phương cách nhất ñịnh và bằng một lực lượng vật chất nhất ñịnh nhưng chúng không tách rời các nhiệm vụ khác. Hệ thống các nhiệm vụ cần ñược sắp xếp theo một trật tự ưu tiên, tuy nhiên có thể ñiều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 - Thứ ba, việc ñiều hành và tổ chức thực hiện chiến lược có ý nghĩa cực kỳ to lớn, nó có tính quyết ñịnh tới việc biến các ý tưởng, quan ñiểm và mục tiêu chiến lược trở thành hiện thực.

Trong quá trình tổ chức thực hiện chiến lược sẽ bị ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố, mà những yếu tố này về nguyên tắc chúng luôn vận ñộng và tương tác lẫn nhau nên ñòi hỏi sự linh hoạt, nhạy bén, kiên quyết, dứt ñiểm của người chỉ ñạo và tổ chức thực thi chiến lược. ðồng thời, việc kiểm tra, rà soát ñể kịp thời ñiều chỉnh chiến lược là việc làm cần thiết nhằm làm cho sự phát triển của ñất nước trở nên ñúng ñắn, liên tục và thiết thực. Như vậy, chiến lược phát triển là chiến lược về sự phát triển của một hệ thống, chiến lược dẫn dắt hệ thống ñó phát triển ñúng hướng và có kết quả theo mong muốn. Muốn hệ thống vận ñộng theo hướng có lợi thì phải ñiều khiển nó theo quy luật vận ñộng của nó.

Việc nắm bắt quy luật vận ñộng và cụ thể hóa các quy luật thành chiến lược phát triển cho hệ thống là vấn ñề quan trọng và có tính bắt buộc ñối với sự phát triển của hệ thống. Chiến lược phát triển ñất nước không phải là kế hoạch phát triển dài hạn hoặc trung hạn, càng không thể là kế hoạch phát triển ngắn hạn. Do ñó tính cụ thể, tính lượng hóa của nó không nhiều, vừa ñủ ñảm bảo cơ sở khoa học của các chủ trương và ñường lối phát triển dài hạn và mang tầm chiến lược của ñất nước. Trước hết mục tiêu chiến lược phải cụ thể, các vấn ñề trọng yếu mà chiến lược ñề cập (hay những nhiệm vụ chiến lược phải làm), các bước thực hiện và tổ chức thực hiện phải ñược thể hiện một cách cụ thể.

Ý tưởng chiến lược, mục tiêu chiến lược phát triển ñất nước phải ñược thể hiện trong văn kiện lớn của ñảng cầm quyền hay của nhà nước; có như thế mới tạo ra sự thống nhất và quyết tâm trong hành ñộng của cả dân tộc. Tính lượng hóa ñược thể hiện ñể làm rõ mục tiêu tổng quát của chiến lược phát triển; cần tính toán các chỉ tiêu cụ thể về kinh tế, xã hội trọng yếu. Chẳng hạn như các chỉ tiêu về quy mô dân số, tổng sản phẩm quốc nội, tốc ñộ tăng trưởng kinh tế bình quân và một số chỉ tiêu khác phải ñược tính toán và thể hiện bằng con số với biên ñộ nhất ñịnh. Hệ thống các chỉ tiêu cụ thể có thể ñính kèm như phụ lục minh họa.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Một chiến lược phát triển cần phải có: - Tên gọi của chiến lược: ñây là vấn ñề rất quan trọng và luôn luôn khó. Tên của chiến lược phải dễ hiểu, chính xác, rõ ràng, thu hút sự chú ý và phải chứa ñựng tư tưởng lớn. - Ý tưởng và mục tiêu chiến lược: bất kỳ quốc gia nào, phát triển không phải chỉ là ñạo lý mà còn phải là chân lý. Xác ñịnh mục tiêu ñúng sẽ có ý nghĩa quan trọng ñể hành ñộng chuẩn xác, có hiệu quả.

Mục tiêu chiến lược thể hiện ý tưởng chiến lược phát triển. Ý tưởng chiến lược phải ñược thiết kế tương ñối cụ thể, nó mang nội hàm của nhiều luận ñiểm chiến lược có căn cứ khoa học. - Nhiệm vụ cơ bản hay trọng tâm của chiến lược (cụ thể hóa thành các mục tiêu, nhiệm vụ cấp thấp) và lựa chọn phương cách ñể thực thi các mục tiêu chiến lược. ðây chính là tập hợp các chiến lược con hay tiểu chiến lược hoặc các nhiệm vụ cơ bản cùng phương cách ñược lựa chọn ñể thực hiện ñược mục tiêu tổng quát.

Chẳng hạn, ñối với chiến lược phát triển quốc gia sẽ có các chiến lược thành phần về: phát triển ngành, lĩnh vực, phát triển lãnh thổ, phát triển nhân lực và khoa học - công nghệ, thu hút ñầu tư, xây dựng nhà nước gắn với cải cách hệ thống chính trị và phòng chống tham nhũng. - ðề xuất phương án tổ chức thực hiện chiến lược sau khi chiến lược ñược cấp có thẩm quyền công bố. Chỉ ñạo thực hiện chiến lược có vai trò lớn ñối với việc biến chiến lược thành hiện thực. Vấn ñề ñặc biệt quan trọng là xây dựng cho ñược chương trình hành ñộng rõ ràng, chính xác và tổ chức thực hiện chương trình này có kết quả, có hiệu quả.

ðặc tính cơ bản của chiến lược phát triển Chiến lược phát triển ñất nước có các ñặc tính cơ bản sau: - Tính ðảng và tính dân tộc: phải thể hiện ñược quan ñiểm chủ ñạo của ñảng cầm quyền, ñáp ứng ñược lý tưởng, hy vọng cao ñẹp của nhân dân và thể hiện ñậm nét tính dân tộc. - Tính hệ thống: chiến lược phát triển ñất nước cần có tính hệ thống và ñã mang tính hệ thống thì nó phải mang tính ổn ñịnh tương ñối. Trên nguyên tắc hệ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 thống, chiến lược phát triển ñề cập ñến những vấn ñề toàn cục, những vấn ñề có ý nghĩa ñiểm huyệt, có sức gây công phá lớn ñối với sự phát triển của toàn bộ hệ thống. Tính hệ thống cần thể hiện yêu cầu tiên tiến của các phân hệ cấu thành cũng như của cả hệ thống.

- Tính bao quát: thể hiện bao quát tất cả những vấn ñề cơ bản của ñất nước; nó ñề cập những vấn ñề lớn, tổng thể về phát triển kinh tế - xã hội, môi trường và an ninh quốc phòng của quốc gia có tính tới bối cảnh quốc tế; vừa bao quát những vấn ñề dài hạn vừa ñề cập thỏa ñáng những vấn ñề ngắn hạn có tính quyết ñịnh. - Tính lựa chọn: Nguồn lực phát triển bao giờ cũng có hạn. ðất nước bao giờ cũng tồn tại nhiều vấn ñề lớn cần giải quyết. Bối cảnh thế giới mỗi thời kỳ mỗi khác.