chương 1. 41 CHƢƠNG 2: ĐẶC TRƢNG VĂN HÓA VÀ CÁC THIẾT CHẾ VĂN HÓA CỦA NGƢỜI CHĂM Ở HUYỆN AN PHÚ, TỈNH AN GIANG. Những đặc trưng văn hóa của người Chăm ở An Phú. Vai trò của văn hóa truyền thống trong đời sống của người Chăm huyện An Phú tỉnh An Giang.
Các thiết chế văn hóa truyền thống trong phạm vi gia đình. Các thiết chế văn hóa truyền thống trong phạm vi cộng đồng cư trú. Những biến đổi trong đời sống văn hóa của người Chăm tại huyện An Phú tỉnh An Giang. Nhu cầu hưởng thụ văn hóa của cộng đồng người Chăm ở huyện An Phú tỉnh An Giang.
65 Tiểu kết chương 2. 66 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TRONG CỘNG ĐỒNG NGƢỜI CHĂM Ở HUYỆN AN PHÚ TỈNH AN GIANG. Định hướng, quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về xây dựng đời sống văn hóa. Định hướng xây dựng và phát triển đời sống văn hóa.
Quan điểm của Đảng và Nhà nước. Chính sách văn hóa của Đảng và Nhà nước. Mục tiêu trong việc xây dựng đời sống văn hóa cộng đồng người Chăm ở huyện An Phú tỉnh An Giang. Mục tiêu chung.
Mục tiêu cụ thể. Công tác xây dựng đời sống văn hóa cộng đồng người Chăm ở huyện An Phú tỉnh An Giang. Nâng cao cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập, xoá đói giảm nghèo. Xây dựng nếp sống văn minh, sống và làm việc theo pháp luật.
Công tác giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông. Xây dựng các thiết chế văn hóa đương đại. Công tác xây dựng gia đình văn hóa, ấp văn hóa. Kết quả công tác xây dựng đời sống văn hóa cộng đồng người Chăm ở huyện An Phú tỉnh An Giang.
Tổng quát về các thiết chế văn hóa đương đại tại huyện An Phú trong bối cảnh mạng lưới thiết chế đương đại tỉnh An Giang. Những thành tựu. Những hạn chế. Những bài học kinh nghiệm.
Những tác động đến đời sống văn hóa trong cộng đồng người Chăm ở huyện An Phú tỉnh An Giang. Tác động từ chính sách. Điều kiện kinh tế - văn hóa – xã hội – khoa học công nghệ trong bối cảnh toàn cầu hóa. Vai trò của Ban giáo cả, người có uy tín trong cộng đồng.
Một số giải pháp nâng cao đời sống văn hóa cộng đồng người Chăm ở huyện An Phú tỉnh An Giang. Nhóm giải pháp xóa đói giảm nghèo, ổn định và nâng cao đời sống. Nhóm giải pháp nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực. Phát huy sức mạnh cộng đồng.
Công tác tuyên truyền. Nâng cao tính hiệu quả của các thiết chế văn hóa hiện đại thông qua các hoạt động thể thao – văn hóa – văn nghệ. Hoàn thiện và đồng bộ hóa hệ thống chính sách đối với đồng bào Chăm và chính sách tôn giáo (Hồi giáo). 102 Tiểu kết chương 3.
104 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 108 viii Danh mục các bảng và sơ đồ Bảng 1. 1: Dân số người Chăm năm 1999 và 2009 ở huyện An Phú, An Giang. 2: Hoạt động kinh tế của 190 hộ người Chăm ở An Giang.
3: Số người trong tuổi lao động Chăm làm việc và không làm việc chia theo địa bàn khảo sát và giới tính. 4: Bình quân thu nhập đầu người trong năm qua chia 5 nhóm thu nhập và địa bàn khảo sát. 1: Các phương tiện sinh hoạt trong gia đình người Chăm ở An Giang. 2: Số hộ có xem các chương trình truyền hình của nước Campuchia.
95 Sơ đồ 1: Sơ đồ tổ chức Ban Hakêm ở một palei hay một đơn vị hành lễ. 36 Sơ đồ 2: Mô hình tổ chức BQTTĐ ở một palei với 10 thành viên. Lý do chọn đề tài An Giang là tỉnh biên giới với địa hình phần lớn là đồng bằng, lại có nhiều dãy núi ở phía Tây, cũng là nơi chung sống của bốn dân tộc anh em ở miền Tây Nam Bộ là Kinh, Khmer, Hoa và Chăm. Mỗi dân tộc có một nền văn hóa riêng, thể hiện sự thích nghi với môi trường tự nhiên của vùng Tây Nam Bộ qua hoạt động kinh tế; đồng thời phản ánh sự sáng tạo từ chính trong mỗi nền văn hóa của mỗi tộc người từ cách thức tổ chức đời sống cộng đồng trong từng đơn vị cư trú (làng xã của người Kinh, phum sóc của người Khmer, palei của người Chăm,…) đến đời sống tinh thần của cả dân tộc.
Trong đó, đặc biệt là sinh hoạt tôn giáo. Ở người Kinh, tôn giáo phổ biến là Phật giáo Hòa Hảo, còn ở người Khmer phổ biến là Phật giáo Nam Tông (bao gồm nhánh Mahanikay và Thamayut), ở người Chăm là Hồi giáo và ở người Hoa là tín ngưỡng dân tộc với việc thờ ông Bổn, bà Thiên Hậu. An Giang còn có tín ngưỡng thờ bà Chúa Xứ (núi Sam, Châu Đốc) rất độc đáo không chỉ của tỉnh mà của cả khu vực Tây Nam Bộ. Sự tích hợp văn hóa của cả bốn dân tộc làm cho An Giang có đời sống văn hóa cộng đồng vừa thể hiện tính thống nhất trong văn hóa miền Tây Nam Bộ vừa thể hiện sự đa dạng trong văn hóa của tỉnh An Giang.
Ở góc độ khác, là tỉnh biên giới, có chung đường biên giới với nước bạn Campuchia, cư dân hai bên biên giới vẫn qua lại tham dự những ngày lễ của nhau, chọn những kênh truyền hình hay đài phát thanh của Việt Nam hoặc của Campuchia để thưởng thức các chương trình văn nghệ của nhau. Trong bối cảnh đó, việc quản lý văn hóa vùng Tây Nam Bộ nói chung và trên địa bàn tỉnh An Giang nói riêng đòi hỏi phải từng bước đạt đến mức chuyên nghiệp để xây dựng đời sống văn hóa cộng đồng tiếp cận từ văn hóa từng dân tộc nhằm phát triển sự đa dạng của văn hóa, phát huy được vốn văn hóa từng dân tộc. Đối với người Chăm ở Tây Nam Bộ, đại bộ phận tập trung tại tỉnh An Giang (đông nhất ở huyện An Phú, kế đến là thị xã Tân Châu, các huyện Châu Phú và Châu Thành). Các điểm cư trú của người Chăm ở An Giang – cũng gọi là palei 2 (làng), nói chung là gần gũi, tiếp xúc với làng xóm của người Kinh.
Tuy nhiên, các palei của họ vẫn giữ một sự độc lập nhất định, tạo nên nét riêng trong kiểu tụ cư, cách thức tổ chức xã hội truyền thống và thực hiện sinh hoạt tinh thần trên nền tảng cộng đồng palei. Chịu ảnh hưởng sâu đậm của Hồi giáo (Islam) nên mỗi palei của người Chăm ở Nam Bộ nói chung và ở An Giang nói riêng cũng đồng thời là một đơn vị hành lễ gọi “yama ah” [25, tr. Các lễ hội của Hồi giáo giữ vai trò hết sức quan trọng trong đời sống cộng đồng của các làng Chăm ở An Giang. Trong đó, mỗi làng đều có một hoặc hai ngôi thánh đường tạo thành trung tâm sinh hoạt cộng đồng, trung tâm giáo dục cho trẻ em… Thánh đường Hồi giáo Chăm với kiến trúc độc đáo trở thành biểu tượng của “yama ah” hay palei và tên thánh đường gắn với tên của “yama ah”.
Để có thể xây dựng và phát huy đời sống văn hóa cộng đồng của người Chăm ở An Giang, góp phần làm phong phú nét văn hóa cộng đồng của cư dân tỉnh An Giang, không thể không quan tâm đến đời sống cộng đồng “palei – yama ah” với ảnh hưởng của Hồi giáo của người Chăm. Tỉnh An Giang còn có những lợi thế trong việc tổ chức các loại hình du lịch, đặc biệt là du lịch tâm linh với tín ngưỡng thờ bà Chúa Xứ, nhiều cơ sở tôn giáo khác nhau được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Tiêu biểu như miếu bà Chúa Xứ, Tây An cổ tự (phường Núi Sam, thị xã Châu Đốc - di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia),… của người Kinh; hệ thống các chùa Khmer, trong đó có chùa Svay Ton, ấp 3, thị trấn Tri Tôn, huyện Tri Tôn là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia); hệ thống các thánh đường Hồi giáo của người Chăm, trong đó có thánh đường Mubarak – xã Châu Phong, thị xã Tân Châu là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia,… Bên cạnh đó là các lễ hội tôn giáo của người Khmer với lễ hội đua bò ở vùng Bảy Núi (huyện Tri Tôn và Tịnh Biên), việc tổ chức ngày hội văn hóa Khmer và ngày hội văn hóa Chăm (hai năm một lần),… thu hút cư dân trong và ngoài tỉnh và cả du khách trong và ngoài nước đến tham dự. Đây là một lợi thế cần được phát huy và trước nhất đang đặt ra vấn đề xây dựng đời sống văn hóa cộng đồng, đặc biệt là xây dựng đời sống văn hóa cộng đồng của người Khmer và người Chăm để từ đó 3 quảng bá các sản phẩm văn hóa cho hoạt động du lịch của tỉnh An Giang và khu vực Tây Nam Bộ nói chung.
Mặt khác, trong bối cảnh Đổi mới, Nhà nước ta chủ trương mở cửa và chủ động hội nhập với thế giới và khu vực, thúc đẩy hơn nữa sự giao lưu văn hóa, làm cho quá trình toàn cầu hóa trong văn hóa diễn ra một cách mạnh mẽ và sâu sắc. Trong quá trình này đồng thời diễn ra xu hướng vừa hợp tác vừa cạnh tranh tạo ra một môi trường thuận lợi nhưng cũng tạo ra nhiều thách thức cho phát triển. Một đặc điểm đáng chú ý của khu vực Đông Nam Á là có đông cư dân là tín đồ Hồi giáo, nhất là tại một số quốc gia như Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan… đều là những đối tác quan trọng của nước ta trong mục tiêu tăng trưởng kinh tế, gìn giữ hòa bình độc lập và phát triển văn hóa. Trong tình hình đó, người Chăm Hồi giáo ở Nam Bộ nói chung và ở An Giang nói riêng là lợi thế của nước ta đóng vai trò cầu nối quan trọng với khối dân cư Hồi giáo to lớn kể trên.
Người Chăm ở An Giang đã từng có những quan hệ khá thường xuyên với cư dân Malaysia và Indonesia [26], nhiều người nói được tiếng Mã Lai, có tài liệu cho biết người Chăm ở Tây Nam Bộ chịu ảnh hưởng của người Mã Lai [45, tr. Điều này thể hiện một quá trình giao lưu văn hóa của người Chăm với cộng đồng Hồi giáo ở Đông Nam Á.