Tác động của tỷ giá hối đoái tới cán cân thương mại Việt Nam sau WTO

Luận văn phân tích tác động của tỷ giá hối đoái đến cán cân thương mại Việt Nam giai đoạn sau khi gia nhập WTO qua các mô hình kinh tế lượng.

• Tác giả: Nguyễn Hùng Diệu
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Thị Ngọc Trang
• Trường học: Trường Đại học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng (Hướng Ứng Dụng)
• Đề tài: Tác động của tỷ giá hối đoái tới cán cân thương mại: Trường hợp của Việt Nam kể từ khi gia nhập WTO
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khám phá luận văn tỷ giá và cán cân thương mại Việt Nam

Luận văn về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại Việt Nam là một chủ đề nghiên cứu kinh tế học có ý nghĩa sâu sắc, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng kể từ khi Việt Nam gia nhập WTO năm 2007. Việc phân tích này không chỉ mang giá trị học thuật mà còn cung cấp những luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoạch định chính sách. Nghiên cứu của Nguyễn Hùng Diệu (2019) về "Tác động của tỷ giá hối đoái tới cán cân thương mại: Trường hợp của Việt Nam kể từ khi gia nhập WTO" là một công trình tiêu biểu, sử dụng các phương pháp phân tích định lượng hiện đại để làm sáng tỏ mối liên hệ phức tạp này. Trọng tâm của các nghiên cứu dạng này là xác định liệu việc điều chỉnh tỷ giá có phải là công cụ hiệu quả để cải thiện cán cân thương mại, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững hay không. Các phân tích thường đi sâu vào việc kiểm định các học thuyết kinh tế kinh điển trong điều kiện thực tiễn của một nền kinh tế đang phát triển và có độ mở cao như Việt Nam. Mối quan tâm chính là tác động của tỷ giá hối đoái không chỉ trong dài hạn mà còn cả những phản ứng tức thời trong ngắn hạn, qua đó đánh giá hiệu quả của chính sách tỷ giá hối đoái do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) thực thi qua các thời kỳ. Việc hiểu rõ bản chất của mối quan hệ này giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định phù hợp, cân bằng giữa mục tiêu thúc đẩy xuất khẩu và kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô Việt Nam.

1.1. Bối cảnh nghiên cứu sau khi Việt Nam gia nhập WTO

Kể từ khi chính thức trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007, nền kinh tế Việt Nam đã chứng kiến nhiều biến chuyển vượt bậc. Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng mạnh mẽ, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) liên tục đổ vào, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức cho công tác điều hành kinh tế vĩ mô. Cán cân thương mại của Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn biến động, từ thâm hụt thương mại kỷ lục trong những năm đầu gia nhập đến việc đạt được thặng dư thương mại trong những năm gần đây. Những biến động này đặt ra câu hỏi cấp thiết về vai trò của các công cụ chính sách, trong đó chính sách tỷ giá hối đoái được xem là một trong những yếu tố hàng đầu.

1.2. Mục tiêu chính của việc phân tích mối quan hệ nhân quả

Mục tiêu cốt lõi của việc phân tích mối quan hệ nhân quả giữa tỷ giá và cán cân thương mại là cung cấp bằng chứng thực nghiệm để trả lời các câu hỏi nghiên cứu quan trọng. Thứ nhất, tỷ giá hối đoái có thực sự tác động đến cán cân thương mại của Việt Nam hay không, và nếu có thì mức độ và chiều hướng tác động như thế nào? Thứ hai, liệu các lý thuyết kinh tế kinh điển như điều kiện Marshall-Lerner và hiệu ứng đường cong J (J-curve effect) có thể áp dụng để giải thích cho trường hợp của Việt Nam? Cuối cùng, từ những kết quả phân tích, nghiên cứu sẽ đề xuất các hàm ý chính sách cụ thể, giúp NHNN hoàn thiện cơ chế điều hành tỷ giá của ngân hàng nhà nước, nhằm cải thiện cán cân thanh toán quốc tế và hỗ trợ các mục tiêu kinh tế vĩ mô khác một cách hiệu quả nhất.

II. Thách thức từ biến động tỷ giá đến cán cân thương mại VN

Trong giai đoạn sau khi gia nhập WTO, Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý cán cân thương mại dưới áp lực của biến động tỷ giá VND/USD và các cú sốc từ kinh tế toàn cầu. Giai đoạn 2007-2011 chứng kiến tình trạng thâm hụt thương mại trầm trọng. Luận văn của Nguyễn Hùng Diệu (2019) chỉ ra rằng, mức thâm hụt năm 2007 lên tới 14,12 tỷ USD và đạt đỉnh 18,03 tỷ USD vào năm 2008. Nguyên nhân không chỉ đến từ việc mở cửa thị trường làm gia tăng nhập khẩu hàng tiêu dùng và máy móc thiết bị, mà còn do tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu làm giảm nhu cầu đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam. Trong bối cảnh đó, việc điều hành tỷ giá trở nên vô cùng phức tạp. Một mặt, NHNN cần duy trì sự ổn định của tỷ giá để củng cố niềm tin thị trường và kiềm chế lạm phát và tỷ giá. Mặt khác, việc duy trì một đồng nội tệ được cho là định giá cao có thể làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Sự giằng co giữa các mục tiêu chính sách này tạo ra một bài toán khó, đòi hỏi sự phân tích kỹ lưỡng về ảnh hưởng của tỷ giá đến xuất nhập khẩu để đưa ra các giải pháp phù hợp. Thách thức lớn nhất là tìm ra một cơ chế tỷ giá vừa đủ linh hoạt để hấp thụ các cú sốc bên ngoài, vừa đủ ổn định để không gây xáo trộn cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong nước và duy trì sự bền vững của dự trữ ngoại hối.

2.1. Thực trạng thâm hụt thương mại giai đoạn 2007 2011

Giai đoạn 5 năm đầu sau khi gia nhập WTO, cán cân thương mại của Việt Nam liên tục ở trạng thái nhập siêu nghiêm trọng. Thay vì cải thiện, mức thâm hụt thương mại trung bình hàng năm lên đến 13,49 tỷ USD, cao gấp ba lần so với giai đoạn trước đó. Theo phân tích, một trong những nguyên nhân chính là sự gia tăng đột biến của kim ngạch nhập khẩu (tăng 39,63% trong năm 2007) trong khi kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng chậm hơn. Điều này phản ánh "độ trễ" trong việc nâng cao năng lực sản xuất và cạnh tranh của hàng hóa nội địa trên thị trường quốc tế, một hiện tượng thường thấy ở các quốc gia đang phát triển khi bắt đầu mở cửa nền kinh tế.

2.2. Áp lực từ biến động tỷ giá VND USD và kinh tế thế giới

Trong giai đoạn này, biến động tỷ giá VND/USD chịu nhiều áp lực. Lượng vốn FDI đổ vào mạnh mẽ ban đầu gây áp lực tăng giá VND. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 lại tạo ra sức ép ngược lại, đòi hỏi phải phá giá nội tệ để hỗ trợ xuất khẩu. Để đối phó, NHNN đã liên tục nới rộng biên độ tỷ giá, từ ±0,5% (cuối năm 2006) lên đến ±5% (năm 2009). Sự biến động mạnh mẽ này gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc lập kế hoạch kinh doanh và quản trị rủi ro, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị của các hoạt động xuất nhập khẩu.

2.3. Sự phụ thuộc vào nhập khẩu của nền kinh tế Việt Nam

Một thách thức cố hữu của kinh tế vĩ mô Việt Nam là sự phụ thuộc lớn vào nguyên vật liệu, máy móc nhập khẩu cho sản xuất hàng xuất khẩu. Cấu trúc này làm cho tác động của tỷ giá hối đoái trở nên phức tạp. Khi VND mất giá, giá hàng xuất khẩu trở nên cạnh tranh hơn, nhưng đồng thời chi phí nhập khẩu nguyên liệu đầu vào cũng tăng lên. Điều này có thể làm triệt tiêu một phần lợi ích từ việc phá giá, đặc biệt đối với các ngành có giá trị gia tăng thấp. Vấn đề này đòi hỏi các giải pháp dài hạn hơn là chỉ dựa vào công cụ tỷ giá, chẳng hạn như phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ để giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu.

III. Top 2 lý thuyết then chốt về tỷ giá và cán cân thương mại

Để phân tích tác động của tỷ giá hối đoái lên cán cân thương mại, các nhà kinh tế học thường dựa vào một khung lý thuyết vững chắc. Hai trong số những lý thuyết quan trọng và được áp dụng rộng rãi nhất là điều kiện Marshall-Lerner và hiệu ứng đường cong J (J-curve effect). Đây là nền tảng để hiểu được cơ chế mà qua đó sự thay đổi trong tỷ giá có thể cải thiện hay làm xấu đi cán cân thương mại của một quốc gia. Điều kiện Marshall-Lerner tập trung vào độ co giãn của cầu xuất khẩu và nhập khẩu theo giá, đưa ra một ngưỡng cụ thể để việc phá giá nội tệ phát huy tác dụng tích cực trong dài hạn. Cụ thể, lý thuyết này cho rằng việc phá giá chỉ cải thiện được cán cân thương mại khi tổng giá trị tuyệt đối của độ co giãn của cầu xuất khẩu và nhập khẩu lớn hơn 1. Trong khi đó, hiệu ứng đường cong J mô tả quá trình diễn biến của cán cân thương mại theo thời gian sau một cú sốc phá giá. Lý thuyết này chỉ ra rằng, trong ngắn hạn, cán cân thương mại có thể xấu đi do hiệu ứng giá cả lấn át hiệu ứng khối lượng, trước khi được cải thiện trong dài hạn khi các hợp đồng thương mại và hành vi tiêu dùng dần được điều chỉnh. Việc kiểm định hai lý thuyết này trong bối cảnh Việt Nam là một phần cốt lõi của các luận văn về tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại Việt Nam, giúp xác định độ trễ và hiệu quả thực sự của chính sách tỷ giá.

3.1. Phân tích điều kiện Marshall Lerner trong thực tiễn

Lý thuyết Marshall-Lerner là một trong những nền tảng của kinh tế học quốc tế. Điều kiện này phát biểu rằng, một chính sách phá giá đồng nội tệ sẽ chỉ thành công trong việc cải thiện cán cân thương mại nếu tổng độ co giãn của cầu theo giá đối với hàng xuất khẩu và hàng nhập khẩu (lấy giá trị tuyệt đối) lớn hơn một (|Ex| + |Em| > 1). Nếu điều kiện này được thỏa mãn, lượng xuất khẩu tăng và lượng nhập khẩu giảm sẽ đủ lớn để bù đắp cho việc giá xuất khẩu tính bằng ngoại tệ giảm và giá nhập khẩu tính bằng nội tệ tăng. Các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam thường tìm cách ước lượng các hệ số co giãn này để kiểm tra xem liệu điều kiện Marshall-Lerner có được thỏa mãn hay không.

3.2. Lý giải hiệu ứng đường cong J J curve effect

Hiệu ứng đường cong J mô tả phản ứng động của cán cân thương mại theo thời gian sau khi đồng nội tệ bị phá giá. Ban đầu, do các hợp đồng thương mại đã được ký kết từ trước và người tiêu dùng chưa kịp thay đổi thói quen, khối lượng xuất nhập khẩu gần như không đổi. Tuy nhiên, giá trị nhập khẩu tính bằng nội tệ ngay lập tức tăng lên, làm cho cán cân thương mại xấu đi (phần đi xuống của chữ J). Sau một khoảng thời gian, khi các hợp đồng mới được ký kết và người tiêu dùng chuyển sang hàng nội địa rẻ hơn, khối lượng xuất khẩu sẽ tăng và khối lượng nhập khẩu giảm. Lúc này, hiệu ứng khối lượng bắt đầu lấn át hiệu ứng giá cả, giúp cán cân thương mại cải thiện và vượt qua mức ban đầu (phần đi lên của chữ J).

IV. Phương pháp phân tích tác động tỷ giá đến cán cân thương mại

Để lượng hóa tác động của tỷ giá hối đoái đến cán cân thương mại, các nghiên cứu hiện đại thường sử dụng các công cụ phân tích định lượng và các mô hình kinh tế lượng phức tạp. Một trong những phương pháp phổ biến và hiệu quả là Mô hình Vector Tự hồi quy (VAR) và biến thể của nó là Mô hình Hiệu chỉnh Sai số Vector (VECM). Luận văn của Nguyễn Hùng Diệu (2019) đã áp dụng mô hình VECM để phân tích dữ liệu chuỗi thời gian, cho phép xem xét cả mối quan hệ trong ngắn hạn và dài hạn giữa các biến số kinh tế. Phương pháp này có ưu điểm vượt trội so với các mô hình hồi quy truyền thống vì nó không áp đặt trước một chiều mối quan hệ nhân quả mà coi tất cả các biến trong mô hình đều là biến nội sinh, tác động qua lại lẫn nhau. Quá trình phân tích thường bao gồm các bước chặt chẽ: thu thập và xử lý dữ liệu, kiểm định tính dừng của các chuỗi dữ liệu, lựa chọn độ trễ tối ưu cho mô hình, kiểm định đồng liên kết Johansen để xác định mối quan hệ cân bằng dài hạn, và cuối cùng là ước lượng mô hình VECM. Kết quả từ mô hình này cung cấp những bằng chứng thực nghiệm tin cậy về ảnh hưởng của tỷ giá đến xuất nhập khẩu, làm cơ sở cho các khuyến nghị chính sách. Cách tiếp cận này đảm bảo tính khoa học và khách quan, là tiêu chuẩn vàng trong các nghiên cứu học thuật về kinh tế vĩ mô Việt Nam.

4.1. Ứng dụng mô hình kinh tế lượng VECM trong nghiên cứu

Mô hình VECM (Vector Error Correction Model) là một dạng đặc biệt của mô hình VAR, được sử dụng khi các chuỗi thời gian trong mô hình không dừng ở dạng gốc nhưng có mối quan hệ đồng liên kết (cân bằng dài hạn). Mô hình này cho phép phân tích cách các biến số điều chỉnh trong ngắn hạn để quay về trạng thái cân bằng dài hạn sau khi có một cú sốc. Trong nghiên cứu về tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại Việt Nam, mô hình VECM giúp ước lượng đồng thời cả tác động ngắn hạn (thông qua các hệ số sai phân) và tốc độ hội tụ về trạng thái cân bằng dài hạn (thông qua hệ số hiệu chỉnh sai số).

4.2. Các biến số và nguồn dữ liệu được sử dụng

Một mô hình nghiên cứu điển hình sẽ bao gồm các biến số chính: cán cân thương mại song phương (biến phụ thuộc), tỷ giá hối đoái thực, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Việt Nam và GDP của quốc gia đối tác thương mại. Cán cân thương mại phản ánh kết quả của hoạt động xuất nhập khẩu. Tỷ giá hối đoái thực (REER) là biến số quan trọng nhất, đo lường sức cạnh tranh về giá của hàng hóa trong nước. GDP trong nước và nước ngoài đại diện cho thu nhập và quy mô cầu. Nguồn dữ liệu thường được tổng hợp từ các tổ chức uy tín như Tổng cục Thống kê (GSO), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), và cơ sở dữ liệu của các ngân hàng trung ương.

V. Kết quả nghiên cứu tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại

Kết quả phân tích định lượng từ luận văn của Nguyễn Hùng Diệu (2019), sử dụng mô hình VECM với dữ liệu thương mại song phương giai đoạn 2007-2018, đã cung cấp những phát hiện quan trọng về mối quan hệ nhân quả giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại Việt Nam. Phát hiện quan trọng nhất là sự tồn tại của một mối quan hệ cân bằng trong dài hạn giữa tỷ giá và cán cân thương mại. Cụ thể, nghiên cứu chỉ ra rằng việc phá giá đồng nội tệ (tăng tỷ giá) sẽ giúp cải thiện cán cân thương mại song phương với 4 trên 5 đối tác thương mại lớn của Việt Nam. Điều này cho thấy trong dài hạn, chính sách tỷ giá hối đoái là một công cụ có hiệu lực để tác động đến cán cân thanh toán quốc tế. Tuy nhiên, một kết quả đáng chú ý khác là tác động của tỷ giá hối đoái trong ngắn hạn lại không rõ ràng và có sự khác biệt giữa các đối tác thương mại. Điều này ngụ ý rằng việc sử dụng tỷ giá để đạt được các mục tiêu thương mại tức thời có thể không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Hơn nữa, nghiên cứu không tìm thấy bằng chứng về sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J (J-curve effect) ở cả 5 quốc gia được khảo sát. Điều này có nghĩa là sau khi phá giá, cán cân thương mại của Việt Nam không trải qua giai đoạn xấu đi trước khi cải thiện, một phát hiện khác biệt so với lý thuyết kinh điển.

5.1. Mối quan hệ dài hạn Tỷ giá có cải thiện cán cân thương mại

Kết quả kiểm định đồng liên kết Johansen và ước lượng từ mô hình VECM đã khẳng định có một mối quan hệ ổn định và tích cực trong dài hạn giữa việc tăng tỷ giá (phá giá VND) và cán cân thương mại. Điều này ủng hộ giả thuyết rằng việc làm cho hàng hóa Việt Nam rẻ hơn một cách tương đối trên thị trường quốc tế sẽ thúc đẩy kim ngạch xuất nhập khẩu theo hướng có lợi, dẫn đến thặng dư thương mại hoặc giảm thâm hụt thương mại. Phát hiện này cung cấp cơ sở khoa học cho việc sử dụng công cụ tỷ giá như một phần của chiến lược phát triển kinh tế dài hạn.

5.2. Tác động ngắn hạn không rõ ràng và sự vắng mặt của đường cong J

Trái ngược với tác động dài hạn, các kết quả trong ngắn hạn cho thấy ảnh hưởng của tỷ giá đến xuất nhập khẩu là không nhất quán. Đối với một số đối tác, tác động là không có ý nghĩa thống kê. Điều này có thể được giải thích bởi độ trễ trong phản ứng của các doanh nghiệp và người tiêu dùng, cũng như sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Đặc biệt, việc không tìm thấy hiệu ứng đường cong J là một phát hiện quan trọng. Nó cho thấy cơ cấu thương mại và đặc điểm của nền kinh tế Việt Nam có thể làm cho phản ứng của cán cân thương mại khác với mô hình lý thuyết truyền thống, đòi hỏi một cách tiếp cận chính sách linh hoạt hơn.

VI. Bí quyết điều hành tỷ giá hối đoái cho cán cân thương mại

Từ những kết quả nghiên cứu thực nghiệm về tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại Việt Nam, các luận văn thường đưa ra những khuyến nghị chính sách có giá trị thực tiễn cao, nhằm giúp hoàn thiện cơ chế điều hành tỷ giá của ngân hàng nhà nước. Bí quyết cốt lõi không nằm ở việc sử dụng đơn lẻ một công cụ, mà là sự kết hợp hài hòa và linh hoạt nhiều chính sách kinh tế vĩ mô khác nhau. Mặc dù phá giá nội tệ có thể cải thiện cán cân thương mại trong dài hạn, việc lạm dụng công cụ này có thể gây ra những hậu quả tiêu cực như gia tăng lạm phát và tỷ giá, tạo áp lực lên nợ nước ngoài và gây bất ổn kinh tế. Do đó, quyết định điều chỉnh tỷ giá cần được cân nhắc một cách thận trọng, dựa trên phân tích toàn diện các yếu tố cả trong và ngoài nước. Một trong những giải pháp quan trọng là kết hợp chính sách tỷ giá hối đoái với chính sách tiền tệ (lãi suất), chính sách tài khóa và các chính sách thương mại. Đồng thời, việc xây dựng một nền tảng kinh tế vững chắc thông qua đầu tư vào các ngành công nghiệp hỗ trợ để giảm phụ thuộc nhập khẩu, nâng cao giá trị gia tăng cho hàng xuất khẩu, và duy trì một môi trường đầu tư hấp dẫn để thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và tăng cường dự trữ ngoại hối là những yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu thặng dư thương mại một cách bền vững.

6.1. Sự cần thiết của việc kết hợp chính sách tỷ giá và kinh tế vĩ mô

Hiệu quả của chính sách tỷ giá phụ thuộc rất nhiều vào sự phối hợp với các chính sách kinh tế khác. Ví dụ, một chính sách phá giá để kích thích xuất khẩu cần đi kèm với các biện pháp kiểm soát lạm phát chặt chẽ để ngăn chặn chi phí sản xuất trong nước tăng cao, làm mất đi lợi thế cạnh tranh. Tương tự, chính sách tỷ giá cần đồng bộ với chính sách thu hút FDI và quản lý dự trữ ngoại hối để đảm bảo NHNN có đủ nguồn lực can thiệp khi thị trường biến động mạnh. Sự phối hợp này tạo ra một môi trường kinh tế vĩ mô Việt Nam ổn định, là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững.

6.2. Cân nhắc thận trọng trước quyết định phá giá Việt Nam Đồng

Việc phá giá đồng nội tệ không phải lúc nào cũng là giải pháp tối ưu. Các nhà hoạch định chính sách cần cân nhắc kỹ lưỡng các tác động hai mặt. Một mặt, nó có thể hỗ trợ xuất khẩu. Mặt khác, nó làm tăng gánh nặng nợ nước ngoài của chính phủ và doanh nghiệp, tăng chi phí nhập khẩu máy móc và nguyên liệu, và có thể gây ra tâm lý bất ổn trên thị trường tài chính. Do đó, quyết định phá giá cần dựa trên một lộ trình rõ ràng và có sự truyền thông minh bạch tới thị trường để giảm thiểu các tác động tiêu cực.

6.3. Hướng đi dài hạn Đầu tư công nghiệp hỗ trợ và nâng cao giá trị

Giải pháp căn cơ và bền vững nhất để cải thiện cán cân thương mại không phải là điều chỉnh tỷ giá, mà là nâng cao năng lực nội tại của nền kinh tế. Việc đầu tư mạnh mẽ cho các ngành công nghiệp hỗ trợ sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu, tăng tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng cho sản phẩm xuất khẩu. Khi hàng hóa Việt Nam có sức cạnh tranh dựa trên chất lượng và công nghệ thay vì chỉ dựa vào giá rẻ, tác động của tỷ giá hối đoái sẽ trở nên ít quan trọng hơn, và nền kinh tế sẽ có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc từ bên ngoài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ dấu mốc lịch sử gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào tháng 1 năm 2007, nền kinh tế Việt Nam đã chứng kiến sự chuyển biến sâu sắc về quy mô xuất nhập khẩu và mức độ mở cửa thị trường. Trong giai đoạn 2007 - 2011, Việt Nam trải qua áp lực nhập siêu nặng nề với mức thâm hụt thương mại năm 2007 lên tới 14,12 tỷ USD, tăng gấp gần 2,8 lần so với năm 2006, và lập đỉnh kỷ lục 18,03 tỷ USD vào năm 2008. Tuy nhiên, đến năm 2012, cán cân thương mại đã có bước ngoặt lịch sử khi lần đầu tiên ghi nhận mức xuất siêu khoảng 750 triệu USD, mở ra chu kỳ thặng dư thương mại liên tục trong những năm tiếp theo.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là liệu sự cải thiện này bắt nguồn từ chính sách tỷ giá hối đoái hay các động lực kinh tế vĩ mô khác. Nghiên cứu tập trung giải quyết mục tiêu lượng hóa tác động dài hạn và ngắn hạn của tỷ giá hối đoái thực đến cán cân thương mại song phương của Việt Nam với 5 đối tác thương mại trọng yếu gồm Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đức trong giai đoạn 2007 - 2018. Đồng thời, đề tài kiểm định sự hiện diện của hiệu ứng đường cong chữ J trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển đổi cơ chế điều hành tỷ giá.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ thực nghiệm vững chắc, giúp các cơ quan quản lý đánh giá hiệu quả của cơ chế tỷ giá trung tâm áp dụng từ năm 2016, kiểm soát biên độ biến động tỷ giá hàng năm ở mức ổn định 1,2% đến 1,78%, từ đó tối ưu hóa cán cân vãng lai quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nền tảng lý thuyết của luận văn dựa trên cách tiếp cận hệ số co giãn của Alfered Marshall và Abba Lerner (1944). Theo điều kiện Marshall - Lerner, việc phá giá đồng nội tệ chỉ thực sự cải thiện cán cân thương mại khi tổng giá trị tuyệt đối của độ co giãn của cầu xuất khẩu và nhập khẩu theo giá lớn hơn 1 (|Ex| + |Em| > 1). Tiếp nối khung phân tích này, Stephen P. Magee (1973) cùng các mở rộng của Paul Krugman (1989) thiết lập lý thuyết về hiệu ứng đường cong chữ J, mô tả hiện tượng cán cân thương mại xấu đi trong ngắn hạn do hiệu ứng giá cả áp đảo, trước khi phục hồi và thặng dư trong dài hạn khi hiệu ứng khối lượng phát huy tác dụng sau khoảng thời gian 2 đến 3 năm.

Mô hình thực nghiệm kế thừa nghiên cứu của Chun-Hsuan Wang và cộng sự (2012), thiết lập mối quan hệ hàm số log-tuyến tính giữa cán cân thương mại song phương với thu nhập quốc nội của Việt Nam, thu nhập thực tế của đối tác nước ngoài và tỷ giá hối đoái thực song phương. Khung lý thuyết tích hợp các khái niệm then chốt gồm tỷ giá hối đoái thực đa phương (REER), hiệu ứng giá cả (Price Effect) và hiệu ứng khối lượng (Volume Effect).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuỗi thời gian theo quý trong giai đoạn 2007 - 2018, với tổng cộng 48 quan sát cho từng cặp quan hệ song phương, được trích xuất từ cơ sở dữ liệu của Tổng cục Thống kê (GSO), Tổng cục Hải quan và International Financial Statistics của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Phương pháp chọn mẫu tập trung vào 5 đối tác thương mại lớn nhất, chiếm hơn 60% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam trong suốt thập kỷ khảo sát.

Quy trình phân tích định lượng được thực hiện trên phần mềm Stata 12 thông qua 4 bước: kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller (ADF) xác định bậc tích hợp của chuỗi dữ liệu, kiểm định lựa chọn độ trễ tối ưu dựa trên tiêu chuẩn AIC/SIC, kiểm định đồng liên kết Johansen và ước lượng Mô hình Hiệu chỉnh Sai số Vector (VECM) kết hợp hàm phản ứng đẩy (Impulse Response Function - IRF). Phương pháp VECM được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc xử lý chuỗi dữ liệu tài chính không dừng ở sai phân bậc 1 I(1), cho phép phân tách rành mạch tác động cân bằng dài hạn và tốc độ điều chỉnh sai lệch trong ngắn hạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kiểm định đồng liên kết Johansen xác nhận sự tồn tại của mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa tỷ giá hối đoái thực và cán cân thương mại song phương của Việt Nam. Việc phá giá đồng Việt Nam (tăng tỷ giá VND) tạo ra tác động tích cực có ý nghĩa thống kê ở mức 5%, giúp cải thiện cán cân thương mại song phương với 4 trên 5 đối tác khảo sát gồm Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Thứ hai, đối với thị trường Trung Quốc, mô hình chỉ ra việc điều chỉnh tỷ giá chưa mang lại tác động cải thiện rõ nét cho cán cân thương mại Việt Nam trong dài hạn. Thực tế này phản ánh cơ cấu thương mại thâm hụt sâu sắc do Việt Nam phụ thuộc lớn vào nguồn máy móc, thiết bị và nguyên phụ liệu trung gian nhập khẩu từ thị trường này.

Thứ ba, trong ngắn hạn, hệ số hồi quy của biến tỷ giá có dấu không nhất quán và tác động mờ nhạt đến cán cân thương mại giữa các quý liên tiếp.

Thứ tư, phân tích hàm phản ứng đẩy (IRF) bác bỏ sự tồn tại của hiệu ứng đường cong chữ J tại cả 5 quốc gia. Cán cân thương mại Việt Nam không trải qua pha suy giảm lập tức sau cú sốc tỷ giá rồi mới phục hồi, mà duy trì quỹ đạo phản ứng tương đối phẳng trong 4 quý đầu tiên.

Thảo luận kết quả

Hiện tượng không xuất hiện đường cong chữ J tại Việt Nam được giải thích bởi đặc thù cơ cấu sản xuất công nghiệp gia công và phụ trợ. Tỷ trọng nguyên phụ liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu chiếm tới trên 60% tổng chi phí đầu vào, kết hợp với việc độ co giãn của cầu nhập khẩu theo giá ở mức rất thấp (khoảng 0,2). Khi nội tệ mất giá, giá hàng nhập khẩu tăng cao làm chi phí sản xuất đội lên ngay lập tức, triệt tiêu lợi thế cạnh tranh về giá của hàng hóa xuất khẩu.

Kết quả thực nghiệm này tương đồng với các phát hiện của Yuen-Ling và cộng sự (2008) tại Malaysia cũng như Edem Akorli (2017) tại Ghana, khẳng định tính đúng đắn của điều kiện Marshall - Lerner trong dài hạn nhưng phủ nhận đường cong J tại các nền kinh tế đang phát triển.

Về mặt biểu diễn dữ liệu, các phát hiện này được minh họa trực quan thông qua đồ thị quỹ đạo hàm phản ứng đẩy 10 kỳ quý, phản ánh sự biến thiên của cán cân thương mại trước cú sốc tỷ giá chuẩn hóa, cùng bảng ma trận hệ số hiệu chỉnh sai số (ECT) thể hiện tốc độ bù đắp sai lệch ngắn hạn về trạng thái cân bằng dài hạn đạt từ 15% đến 28% mỗi quý.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Ngân hàng Nhà nước cần duy trì và hoàn thiện cơ chế điều hành tỷ giá trung tâm linh hoạt, neo giữ biên độ dao động trong khoảng ±3% quanh tỷ giá công bố hàng ngày. Mục tiêu kiểm soát mức biến động tỷ giá danh nghĩa trong phạm vi 1,5% đến 2,5%/năm, kết hợp công cụ bán ngoại tệ kỳ hạn có hủy ngang nhằm củng cố dự trữ ngoại hối quốc gia vượt ngưỡng 50 tỷ USD trong giai đoạn 2020 - 2023.

Thứ hai, Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia cần thận trọng trước các quyết định chủ động phá giá mạnh đồng Việt Nam nhằm kích thích thương mại. Việc điều chỉnh tỷ giá danh nghĩa phải đặt trong mối tương quan với chỉ số lạm phát mục tiêu dưới 4%/năm, tránh gây ra cú sốc tăng giá chi phí đẩy cho các doanh nghiệp nhập khẩu vật tư máy móc phục vụ công nghiệp hóa.

Thứ ba, Bộ Công Thương chủ trì tái cấu trúc chuỗi cung ứng bằng cách đẩy mạnh đầu tư phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ nội địa. Phấn đấu nâng tỷ lệ nội địa hóa của ngành dệt may, da giày và linh kiện điện tử từ mức 30% - 35% lên ngưỡng 45% - 50% vào năm 2025, qua đó giảm tỷ trọng nhập siêu nguyên phụ liệu từ các đối tác lớn như Trung Quốc và Hàn Quốc.

Thứ tư, Bộ Tài chính phối hợp Ngân hàng Nhà nước đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa đồng tiền thanh toán quốc tế dựa trên rổ 8 ngoại tệ chủ chốt. Triển khai lộ trình giảm tỷ trọng thanh toán độc tôn bằng đồng Đô la Mỹ xuống dưới 70% trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giai đoạn 2020 - 2025, giúp giảm thiểu rủi ro biến động tỷ giá chéo trên thị trường tài chính toàn cầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cơ quan quản lý tiền tệ và hoạch định chính sách vĩ mô tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính. Luận văn cung cấp khung tham chiếu định lượng và các tham số hồi quy thực nghiệm về độ co giãn tỷ giá song phương, hỗ trợ việc thiết lập biên độ can thiệp tỷ giá trung tâm và điều tiết thanh khoản thị trường ngoại hối liên ngân hàng.

Nhóm 2: Lãnh đạo và chuyên viên tài chính tại các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Nghiên cứu mang lại cơ sở dữ liệu thực tiễn để xây dựng chiến lược quản trị rủi ro tỷ giá, lựa chọn công cụ tài chính phái sinh phòng ngừa rủi ro (Forward, Swap) và định giá sản phẩm xuất khẩu cạnh tranh theo từng thị trường đối tác.

Nhóm 3: Chuyên gia phân tích kinh tế vĩ mô và chiến lược đầu tư tại các ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán và quỹ đầu tư tài chính. Đề tài hỗ trợ việc xây dựng mô hình dự báo cán cân thanh toán tổng thể, thặng dư thương mại và dự trữ ngoại hối quốc gia.

Nhóm 4: Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Tài chính - Ngân hàng. Công trình là tài liệu học thuật mẫu mực về quy trình ứng dụng mô hình VECM, kiểm định đồng liên kết Johansen và phân tích chuỗi thời gian kinh tế lượng ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao việc phá giá đồng Việt Nam không tạo ra hiệu ứng đường cong chữ J?

Mô hình VECM giai đoạn 2007 - 2018 cho thấy hàng xuất khẩu của Việt Nam thâm dụng tới hơn 60% nguyên phụ liệu nhập khẩu. Khi VND giảm giá, chi phí nhập khẩu nguyên liệu tăng ngay lập tức, triệt tiêu lợi thế hạ giá thành xuất khẩu, khiến hiệu ứng giá cả và khối lượng diễn ra gần như song hành mà không tạo ra pha sụt giảm chữ J ban đầu.

Tỷ giá hối đoái thực (REX) khác biệt như thế nào so với tỷ giá danh nghĩa trong tác động ngoại thương?

Tỷ giá danh nghĩa chỉ phản ánh tỷ lệ trao đổi đơn thuần giữa hai đồng tiền. Tỷ giá thực REX đã triệt tiêu mức chênh lệch lạm phát giữa Việt Nam và nước đối tác. Giai đoạn 2007 - 2011, dù tỷ giá danh nghĩa tăng 10,01%, lạm phát nội địa quá cao đã khiến tỷ giá thực giảm, làm suy giảm sức cạnh tranh của hàng hóa trong nước.

Biến động tỷ giá tác động tích cực nhất tới cán cân thương mại với quốc gia nào?

Dữ liệu thực nghiệm chứng minh việc giảm giá VND cải thiện thặng dư thương mại rõ rệt nhất với Hoa Kỳ và Đức. Đây là hai thị trường có độ co giãn cầu xuất khẩu lớn đối với các mặt hàng tiêu dùng chủ lực của Việt Nam như dệt may, giày dép, đồ gỗ và thiết bị điện tử.

Cơ chế tỷ giá trung tâm áp dụng từ năm 2016 mang lại lợi ích gì cho thương mại?

Cơ chế tỷ giá trung tâm biến động hàng ngày theo rổ 8 đồng tiền giúp thị trường ngoại hối phản ánh sát cung cầu thực tế, giảm thiểu triệt để tâm lý đầu cơ ngoại tệ. Biên độ biến động tỷ giá được kiểm soát ổn định dưới 1,78%/năm, giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng phương án kinh doanh xuất nhập khẩu dài hạn.

Doanh nghiệp gia công xuất khẩu chịu ảnh hưởng gì khi tỷ giá VND/USD tăng?

Khi tỷ giá tăng 1%, doanh nghiệp xuất khẩu gia công hưởng lợi về doanh thu quy đổi nhưng phải gánh chịu chi phí nhập khẩu linh kiện, máy móc tăng tương ứng. Vì tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa chỉ đạt 20% đến 30%, lợi nhuận ròng thực nhận không tăng đột biến nếu doanh nghiệp không tự chủ được nguồn nguyên liệu trong nước.

Kết luận

• Xác lập bằng chứng thực nghiệm vững chắc về mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa tỷ giá hối đoái thực và cán cân thương mại của Việt Nam với 5 đối tác lớn giai đoạn 2007 - 2018.
• Bác bỏ sự tồn tại của hiệu ứng đường cong chữ J tại Việt Nam, khẳng định đặc thù của nền kinh tế thâm dụng nguyên phụ liệu nhập khẩu phục vụ xuất khẩu.
• Chứng minh tính ưu việt và hiệu quả vượt trội của cơ chế điều hành tỷ giá trung tâm linh hoạt được Ngân hàng Nhà nước áp dụng từ đầu năm 2016.
• Đề xuất lộ trình cấp thiết phát triển công nghiệp hỗ trợ nhằm nâng tỷ lệ nội địa hóa lên trên 45% vào năm 2025, giảm phụ thuộc nhập siêu từ Trung Quốc.
• Khẳng định yêu cầu phối hợp đồng bộ giữa chính sách tỷ giá, chính sách tiền tệ kiểm soát lạm phát và chiến lược xúc tiến thương mại quốc tế giai đoạn 2020 - 2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là việc hệ thống hóa và lượng hóa thành công tác động của tỷ giá song phương bằng mô hình VECM, tạo tiền đề khoa học cho việc điều hành thị trường ngoại hối. Các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý được khuyến khích tiếp tục mở rộng mô hình này cho từng nhóm ngành hàng xuất khẩu cụ thể nhằm hoàn thiện hơn nữa chính sách kinh tế đối ngoại của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu chung - Chương 2 Lý thuyết về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại và một số kết quả nghiên cứu trước đây - Chương 3: Thực trạng về chính sách tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại của Việt Nam trong những năm sau khi Việt Nam gia nhập WTO - Chương 4: Phương pháp nghiên cứu - Chương 5 Kết luận và khuyến nghị 5 CHƯƠNG 2: LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI VÀ CÁN CÂN THƯƠNG MẠI VÀ MỘT SỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2. Lý thuyết về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại 2. Điều kiện Marshall – Lerner Alfered Marshall và Abba Lerner (1944) đã đưa ra phương pháp tiếp cận hệ số co dãn (the elasticity approach) nhằm nghiên cứu sự ảnh hưởng của tỷ giá tới cán cân thương mại thông qua hệ số co dãn theo giá cả của xuất khẩu và nhập khẩu. Marshall và Lerner cho rằng khi phá giá đồng nội tệ có thể giúp cải thiện cán cân thương mại và tăng năng lực cạnh tranh cho hàng hóa của một quốc gia.

Cụ thể, khi một quốc gia giảm giá đồng tiền của mình thì hàng hóa nội địa sẽ trở nên rẻ tương đối so với hàng hóa sản xuất ở nước ngoài, do đó làm tăng xuất khẩu và giảm nhập khẩu. Tuy nhiên, để cho việc phá giá tiền tệ này thực sự giúp cải thiện cán cân thương mại, Marshall và Lerner đã đưa ra một điều kiện áp dụng cho hệ số co dãn theo giá cả của xuất khẩu cũng như nhập khẩu. Một chính sách phá giá hoặc tăng giá đồng tiền nhằm loại trừ thâm hụt hay thặng dư thương mại muốn phát huy hiệu quả thì phải thỏa mãn điều kiện này. Điều kiện này sau đó được đặt tên theo hai tác giả, cụ thể như sau: Theo Krzyzanowski (2017), điều kiện do Marshall và Lerner đưa ra nói rằng nếu một quốc gia mong muốn cải thiện cán cân xuất nhập khẩu của mình bằng việc phá giá đồng nội tệ, thì khi cộng giá trị hai độ co dãn theo giá của xuất khẩu và độ co dãn theo giá của nhập khẩu và lấy giá trị tuyệt đối của tổng này thì kết quả phải lớn hơn 1.

Ngược lại, khi giá trị tuyệt đối của tổng hai độ co dãn theo giá của xuất khẩu cũng như nhập khẩu nhỏ hơn 1 thì cán cân thương mại sẽ bị xấu đi. Cuối cùng, cán cân thương mại không thay đổi nếu giá trị tuyệt đối của tổng hai độ co dãn này bằng 1. 6 Điều kiện này thường được viết dưới dạng |Ex|+|Em| > 1, với Ex và Em lần lượt là độ co giãn của xuất khẩu cũng như nhập khẩu theo giá. Theo Gartner (1993), giả định rằng điều kiện Marshall-Lerner là đúng thì chính sách tỷ giá liên quan đến phá giá đồng nội tệ của một quốc gia có thể giúp cải thiện tài khoản vãng lai của quốc gia đó.

Ở đây khi phá giá nội tệ, như đã phân tích ở trước, nhu cầu đối với hàng nội địa sẽ tăng và nhu cầu đối với hàng nhập ngoại sẽ giảm. Do đó khối lượng xuất khẩu sẽ tăng lên và khối lượng nhập khẩu có thể bị hạn chế lại. Tuy nhiên đó chỉ là về mặt khối lượng, còn về giá trị thì chưa hẳn là như vậy vì lí do là đồng nội tệ đang bị giảm giá. Do đó hiệu quả ròng của việc giảm giá này tới thương mại nói chung sẽ có quan hệ với các độ co dãn theo giá.

Trong trường hợp độ co giãn của hàng xuất khẩu theo giá lớn, thì tỷ lệ tăng khối lượng hàng hóa sẽ lớn hơn mức độ giảm giá làm cho lượng xuất khẩu sẽ tăng lên. Đồng thời nếu độ co giãn của hàng nhập khẩu theo giá là đáng kể, thì kim ngạch nhập khẩu giảm xuống. Kết hợp của những điều này là giúp cải thiện cán cân thương mại. Do đó để một động thái phá giá của chính phủ trở nên thành công (góp phần cải thiện cán cân xuất nhập khẩu) thì nó cần phải thỏa mãn điều kiện của Marshall và Lerner.

Hiệu ứng đường cong chữ J (hiệu ứng tuyến J) Điều kiện Marshall – Lerner chỉ đề cập tới tác động trong dài hạn của việc phá giá đồng nội tệ đối với thương mại. Các nghiên cứu gần đây lại có một cách tiếp cận toàn diện hơn, bằng cách chú ý nhiều hơn tới tác động ngắn hạn của sự thay đổi tỷ giá. Vào năm 1973, Stephen P Magee đã lần đầu tiên giới thiệu ra hiệu ứng đường cong J (J curve effect). Sau này đã có rất nhiều nghiên cứu khác về hiệu ứng này.

Đường cong J là một khái niệm trong kinh tế vĩ mô chỉ việc cán cân thương mại thay đổi theo hướng tiêu cực trong ngắn hạn và chỉ được phục hồi lại trong dài hạn. Chính vì việc cán cân xuất nhập khẩu ban đầu bị xấu đi trong ngắn hạn và dần được cải thiện nên trên đồ thị đường mô tả sự thay đổi của cán cân thương mại theo 7 thời gian sẽ có hình dạng tương tự với hình chữ J, do đó tên gọi này được sử dụng rộng rãi. Để tìm hiểu về đường cong J, cần tìm hiểu xem điều gì sẽ xảy ra ngay sau khi phá giá đồng nội tệ. Lúc này sẽ xảy ra đồng thời hiệu ứng giá cả cũng như hiệu ứng khối lượng như sau: Hiệu ứng giá cả: sau khi giảm giá đồng nội tệ, giá trị hàng xuất khẩu sẽ trở nên thấp hơn khi tính bằng ngoại tệ trong khi giá trị nhập khẩu sẽ trở nên cao hơn khi tính bằng nội tệ.

Đây là nguyên nhân làm cán cân thương mại bị xấu đi khi phá giá đồng nội tệ. Hiệu ứng khối lượng: sau khi giảm giá đồng nội tệ, hàng hóa xuất khẩu sẽ trở nên rẻ hơn tương đối so với hàng có xuất xứ từ nước ngoài, do đó nhu cầu đối với hàng xuất khẩu tăng làm khối lượng xuất khẩu tăng lên. Ở chiều ngược lại, hàng hóa nhập khẩu lại trở nên đắt đỏ nếu so sánh với hàng hóa thay thế ở trong nước, do đó nhu cầu trong nước với hàng nhập khẩu giảm làm khối lượng nhập khẩu giảm. Đây là nguyên nhân giúp cải thiện cán cân thương mại khi phá giá đồng nội tệ.

Như vậy hiệu quả ròng của việc giảm giá nội tệ lên thương mại sẽ chịu tác động cùng lúc của hai hiệu ứng giá cả và khối lượng. Các phân tích thực nghiệm đã cho thấy rằng, trong ngắn hạn hiệu ứng giá cả có xu hướng mạnh hơn hiệu ứng khối lượng. Trái lại hiệu ứng khối lượng có xu hướng lấn át hiệu ứng giá cả trong dài hạn. Trên thực tế tác động lên cán cân thương mại sẽ đảo chiều sau một khoảng thời gian hai đến ba năm.1: Hiệu ứng đường cong chữ J 8 Dựa vào hình có thể thấy, sau khi có sự phá giá đồng nội tệ, cán cân thương mại sẽ phản ứng theo ba giai đoạn khác nhau: Trong ngắn hạn, ngay sau khi giảm giá đồng nội tệ thì các hợp đồng thương mại không thể ngay lập tức điều chỉnh, do đó giá cả và khối lượng hàng hóa đã được quy định sẵn từ trước khi có sự phá giá sẽ vẫn được giữ nguyên.

Cả nhà nhập khẩu và nhà xuất khẩu đều không thể thay đổi những điều khoản mà mình đã ký kết ngay trước đó, cho dù việc phá giá này của chính phủ sẽ diễn biến theo chiều hướng bất lợi cho họ. Lúc này do đồng nội tệ bị giảm giá, nhà nhập khẩu phải trả nhiều nội tệ hơn cho khối lượng hàng hóa đã định sẵn trong hợp đồng, do mức giá trong hầu hết các giao ước này được ấn định theo đồng ngoại tệ. Do vậy ngay lập tức cán tài khoản vãng lai suy giảm đi. Trong trung hạn, cả nhà nhập khẩu cũng như nhà xuất khẩu sẽ có thêm thời gian để điều chỉnh lại mức giá cả cũng như khối lượng hàng hóa trong những hợp đồng tiếp theo.

Lúc này sự gia tăng trong lượng nội tệ phải trả cho hàng nhập khẩu do ảnh hưởng của sự phá giá sẽ làm cho người tiêu dùng giảm nhu cầu với hàng ngoại và bắt đầu dịch chuyển sang sử dụng hàng trong nước. Tài khoản vãng lai khi đó sẽ dần được cải thiện trở lại. Tuy nhiên việc điều chỉnh này ít khi xảy ra ngay lập tức mà cần mất một vài năm để phát huy tác dụng. Trong dài hạn, một mặt người tiêu dùng sẽ có thêm thời gian để tiếp cận với cả hàng hóa trong nước và hàng hóa nước ngoài, sau đó có thể so sánh và đưa ra quyết định.

Mặt khác, các doanh nghiệp nội địa có nhiều thời gian cải thiện hệ thống nhằm gia tăng khối lượng cũng như chất lượng sản phẩm. Sản xuất được kích thích và sản lượng hàng trong nước bắt đầu có sự co giãn, hiệu ứng khối lượng lấn át hoàn toàn hiệu ứng giá cả trong dài hạn và cán cân thương mại tiếp tục thay đổi theo hướng tích cực làm hiệu ứng đường cong J ngày càng thể hiện rõ nét. Lý thuyết là như vậy, tuy nhiên trong thực tế sẽ có nhiều yếu tố làm cho hiệu ứng đường cong J mất rất nhiều thời gian để chuyển dấu từ âm (thâm hụt thương mại) sang dương (thặng dư thương mại), thâm chí trong nhiều trường hợp ở một số 9 quốc gia, hiệu ứng này còn gần như không thể xuất hiện. Một số nguyên nhân của điều này là: - Tâm lý ưa thích sử dụng hàng nhập khẩu: Ở một số quốc gia không có những thương hiệu trong nước đủ mạnh, người dân ở các nước này sẽ có tâm lý thích sử dụng hàng nhập khẩu hơn.

Khi đó độ co dãn của cầu đối với giá hàng nhập khẩu là rất nhỏ. Người tiêu dùng vẫn có xu hướng tiếp tục sử dụng hàng nhập khẩu cho dù giá hàng nhập khẩu có tăng cao hơn so với giá hàng sản xuất trong nước. Thêm vào đó, do những thương hiệu trong nước không đủ để thuyết phục người tiêu dùng nước ngoài sử dụng, số lượng hàng xuất khẩu cũng không thể tăng lên cho dù giá cả có cạnh tranh hơn. - Năng lực sản xuất hàng hóa trong nước.

Năng lực ở đây bao gồm cả về khối lượng và chất lượng sản xuất hàng hóa. Đầu tiên, không phải loại hàng hóa nào các doanh nghiệp nội địa cũng có thể sản xuất được và cho dù có sản xuất được thì có thể cũng chỉ được tiêu dùng trong nước chứ không đủ tiêu chuẩn để xuất khẩu. Do đó nhu cầu đối với hàng trong nước không tăng bất kể mức giá dẫn đến hiệu ứng giá cả có xu hướng kéo dài ra.