LuËn v¨n tèt nghiÖp Ch¬ng 1: Ph¬ng ph¸p kÕ to¸n b¸n hµng vµ kÕ to¸n kÕt qu¶ kinh doanh cña Doanh nghiÖp th¬ng m¹i 1.1- §Æc ®iÓm ho¹t ®éng b¸n hµng cña Doanh nghiÖp th¬ng m¹i vµ ph¬ng ph¸p kÕ to¸n b¸n hµng 1.1- §Æc ®iÓm ho¹t ®éng b¸n hµng Ho¹t ®éng kinh doanh th¬ng m¹i lµ ho¹t ®éng kinh doanh mua b¸n hµng ho¸ nh»m môc ®Ých t¹o ra lîi nhuËn. Lµ ho¹t ®éng kh«ng trùc tiÕp t¹o ra cña c¶i vËt chÊt nhng nã phôc vô cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ tiÕp tôc qu¸ tr×nh s¶n xuÊt trong kh©u lu th«ng.Trong nÒn kinh tÕ tËp trung, viÖc tiªu thô ®Çu ra cña s¶n phÈm, hµng ho¸ lµ theo ®Þnh híng cña chÝnh phñ chØ ®¹o khiÕn cho c¸c nhµ kinh doanh kh«ng ph¶i tÝnh to¸n c©n nh¾c xem nªn s¶n xuÊt vµ kinh doanh mÆt hµng nµo th× cã lîi h¬n. Nguyªn nh©n chÝnh lµ do nhµ níc can thiÖp qu¸ s©u vµo chu kú kinh tÕ lµm cho nã kh«ng tu©n theo b¶n chÊt cña c¸c qui luËt kinh tÕ kh¸ch quan nh qui luËt cung-cÇu, qui luËt c¹nh tranh…Ngµy nay, nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®· ®a chu k× kinh tÕ trë l¹i ho¹t ®éng theo ®óng c¸c qui luËt kinh tÕ kh¸ch quan vèn cã. ChÝnh v× vËy ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c doanh nghiÖp th¬ng m¹i cã ®îc vai trß rÊt quan träng trong viÖc thóc ®Èy tiªu thô s¶n phÈm, hµng ho¸.
ViÖc tiÕn hµnh tiªu thô hµng ho¸lµ tiÒn ®Ò c©n ®èi gi÷a s¶n xuÊt vµ tiªu dïng, gi÷a tiÒn hµng vµ lu th«ng, SV: §µm ThÞ Thoa 1 Líp: KTA – K5 LuËn v¨n tèt nghiÖp ®¶m b¶o sù c©n ®èi gi÷a c¸c ngµnh, c¸c lÜnh vùc trong toµn bé nÒn kinh tÕ. Tiªu thô m¹nh mÏ tíi quan hÖ cung-cÇu trªn thÞ tr- êng. §èi víi doanh gnhiÖp th¬ng m¹i th× viÖc thùc hiÖn tèt kh©u tiªu thô hµng ho¸ lµ biÖn ph¸p tèt nhÊt thóc ®Èy s¶n xuÊt ph¸t triÓn, t¨ng doanh lîi cho doanh nghiÖp t¹o ®iÒu kiÖn më réng qui m« s¶n xuÊt. C¸c doanh nghiÖp th¬ng m¹i ®ãng vai trß trung gian gi÷a c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt víi thÞ trêng, do ®ã ngoµi viÖc thóc ®Èy s¶n xuÊt cho doanh nghiÖp s¶n xuÊt, ®¸p øng nhu cÇu thÞ hiÕu cña thÞ trêng, viÖc tiªu thô hµng hãa cßn gióp c¸c doanh nghiÖp tån t¹i vµ ph¸t triÓn.
Tuy nhiªn ®©y míi chØ lµ khÝa c¹nh cña mét vÊn ®Ò, trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng víi c¬ chÕ qu¶n lÝ míi, nhµ níc kh«ng cßn bï lç cho c¸c doanh nghiÖp, c¸c doanh nghiÖp cã quyÒn tù chñ trong kinh doanh, quan hÖ b×nh ®¼ng tríc ph¸p luËt, tù do c¹nh tranh…Th× c¸c doanh nghiÖp kh«ng thÓ kh«ng tÝnh tíi hiÖu qu¶ cña s¶n xuÊt kinh doanh. * C¸c h×nh thøc b¸n hµng: Hµng ho¸ lµ vËt thÓ cã gi¸ trÞ sö dông ®îc mang ra trao ®æi trªn thÞ trêng. B¸n hµng lµ qu¸ tr×nh doanh nghiÖp b¸n, xuÊt giao hµng ho¸ cho tù mua vµ thu ®îc mét kho¶n tiÒn vÒ tiªu thô sè hµng ho¸ hoÆc nhËn ®îc sè giÊy b¸o chÊp nhËn tr¶ hµng. SV: §µm ThÞ Thoa 2 Líp: KTA – K5 LuËn v¨n tèt nghiÖp -§øng trªn gãc ®é lu©n chuyÓn th× b¸n hµng lµ mét qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ h×nh th¸i gi¸ trÞ cña vèn, tõ h×nh th¸i hµng ho¸ sang h×nh th¸i tiÒn tÖ.
-VÒ mÆt hµnh vi: qu¸ tr×nh b¸n hµng diÔn ra sù tho¶ thuËn trao ®æi gi÷a ngêi mua vµ ngêi b¸n, ngêi xuÊt b¸n giao hµng cho ngêi mua, ngêi mua chÊp nhËn tr¶ tiÒn hoÆc tr¶ tiÒn. -VÒ b¶n chÊt kinh tÕ: b¸n hµng lµ qu¸ tr×nh thay ®æi quyÒn së h÷u hµng ho¸ ®Ó chuyÓn sang ngêi mua, ngêi b¸n kh«ng cßn së h÷u vÒ sè hµng ho¸ ®· b¸n. Trong thùc tÕ, liªn quan ®Õn qu¸ tr×nh b¸n hµng, kh«ng thÓ nãi ®Õn c¸c ph¬ng thøc b¸n hµng, kh¸ch hµng vµ thÓ thøc thanh to¸n +Ph¬ng thøc b¸n hµng +Kh¸ch hµng: cã thÓ lµ c¸ nh©n, tËp thÓ, ®¹i lÝ, cöa hµng, dÞch vô +ThÓ thøc thanh to¸n: tiÒn mÆt, tiÒn göi ng©n hµng, tr¶ gãp, tr¶ chËm… §èi víi tõng ph¬ng thøc b¸n hµng kh¸c nhau th× nghiÖp vô giao hµng vµ thu tiÒn cã nh÷ng kho¶ng c¸ch kh¸c nhau vÒ kh«ng gian vµ thêi gian. Do vËy trong b¸n hµng xuÊt hiÖn 2 kh¸i niÖm cÇn ph©n biÖt: Doanh thu b¸n hµng vµ tiÒn thu b¸n hµng *Doanh thu b¸n hµng lµ kho¶n thu do ho¹t ®éng kinh doanh chÝnh mang l¹i nh b¸n hµng ho¸, vËt t, cung cÊp lao ®éng, SV: §µm ThÞ Thoa 3 Líp: KTA – K5 LuËn v¨n tèt nghiÖp dÞch vô.
Doanh thu b¸n hµng bao gåm doanh thu b¸n hµng ra ngoµi vµ doanh thu b¸n hµng néi bé. *TiÒn thu b¸n hµng: lµ sè tiÒn thùc thu vÒ b¸n hµng ho¸ cña doanh nghiÖp bao gåm tiÒn mÆt nhËp quü, tiÒn göi ng©n hµng. VÒ nguyªn t¾c chØ khi nµo hµng ho¸ chuyÓn quyÒn së h÷u tõ ®¬n vÞ b¸n hµng sang ®¬n vÞ mua míi ®îc gäi lµ b¸n vµ lóc ®ã míi ph¶n ¸nh doanh thu. Do ®ã t¹i thêi ®iÓm x¸c ®Þnh lµ b¸n hµng vµ ghi nhËn doanh thu cã thÓ kh«ng ®ång nhÊt víi nhau: +Trêng hîp thu tiÒn ngay lóc giao hµng: doanh thu b¸n hµng chÝnh lµ tiÒn thu b¸n hµng +Trêng hîp thanh to¸n sau: ngêi mua cha tr¶ tiÒn ngay ®îc coi lµ cã doanh thu b¸n hµng nhng cha cã tiÒn thu b¸n hµng.
Ngoµi ra trong qu¸ tr×nh b¸n hµng cã ph¸t sinh chi phÝ b¶o hiÓm, chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp, nh÷ng kho¶n lµm gi¶m doanh thu b¸n hµng nh: chiÕt khÊu b¸n hµng, gi¶m gi¸ hµng b¸n, hµng b¸n tr¶ l¹i, thuÕ tiªu thô…Nh vËy b¸n hµng lµ c¬ së ®Ó t¹o nªn kÕt qu¶ kinh doanh, nã cã vai trß quan träng kh«ng chØ ®èi víi mçi ®¬n vÞ kinh tÕ mµ cßn ®èi víi toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n. §èi víi b¶n th©n c¸c ®¬n vÞ kinh tÕ, ®Æc biÖt lµ c¸c doanh nghiÖp th¬ng m¹i cã ®îc hµng th× míi cã c¸c thu nhËp ®Ó bï ®¾p c¸c chi phÝ ®· bá ra vµ h×nh thµnh kÕt qu¶ kinh doanh SV: §µm ThÞ Thoa 4 Líp: KTA – K5 LuËn v¨n tèt nghiÖp X¸c ®Þnh ®îc lîng hµng b¸n ra lµ x¸c ®Þnh c¸c chØ tiªu kinh tÕ.(vÝ dô nh tèc ®é lu©n chuyÓn vèn, tû suÊt lîi nhuËn…) lµ c¬ së ®Ó x¸c ®Þnh c¸c kho¶n nghÜa vô ®èi víi nhµ níc(thuÕ GTGT, thuÕ tiªu thô ®Æc biÖt) §èi víi ngêi tiªu dïng, c«ng t¸c b¸n hµng ®¸p øng nhu cÇu thÞ hiÕu ngµy cµng mét ®a d¹ng vµ phong phó. Bªn c¹nh ®ã cßn h- íng dÉn nhu cÇu tiªu dïng cña kh¸ch hµng. Thóc ®Èy tiªu dïng, lµ c¬ së ®Ó thóc ®Èy s¶n xuÊt vµ tiªu thô ë c¸c ®¬n vÞ kinh tÕ kh¸c, ®Æc biÖt lµ c¸c c¬ së kinh tÕ cã quan hÖ víi doanh nghiÖp.
Nh ho¹t ®éng b¸n hµng cña doanh nghiÖp kh«ng th«ng suèt sÏ lµm ngng trÖ c¸c ho¹t ®éng kh¸c nh ho¹t ®éng mua hµng, dù tr÷ vµ ph¸t triÓn doanh nghiÖp th¬ng m¹i. Tõ ph©n tÝch trªn ta thÊy r»ng thùc hiÖn tèt c«ng t¸c b¸n hµng cã ý nghÜa rÊt quan träng ®èi víi bÊt cø doanh nghiÖp nµo. Do vËy trong c«ng t¸c qu¶n lý nghiÖp vô b¸n hµng cÇn ph¶i n¾m b¾t, theo dâi chÆt chÏ tõng ph¬ng thøc b¸n hµng, tõng ph¬ng thøc thanh to¸n, tõng kh¸ch hµng, tõng lo¹i hµng b¸n ra nh»m t¨ng tèc ®é lu©n chuyÓn cña ®ång vèn doanh nghiÖp. Theo tiªu thøc ph©n lo¹i kh¸c nhau, cã c¸c ph¬ng thøc b¸n hµng kh¸c nhau.
Ph©n lo¹i theo ph¬ng thøc chuyÓn hµng vµ thêi gian nghi nhËn doanh thu bao gåm c¸c ph¬ng thøc b¸n hµng sau: - B¸n hµng theo ph¬ng thøc göi hµng: Theo ph¬ng thøc nµy doanh nghiÖp ®Þnh kú göi hµng cho ngêi mua theo hoa hång. Khi xuÊt hµng vÉn thuéc quyÒn qu¶n SV: §µm ThÞ Thoa 5 Líp: KTA – K5 LuËn v¨n tèt nghiÖp lý cña doanh nghiÖp vµ chØ khi nµo ngêi mua tr¶ tiÒn hoÆc chÊp nhËn thanh to¸n th× lóc ®ã hµng míi ®îc chuyÓn quyÒn së h÷u cho ngêi mua vµ x¸c ®Þnh doanh thu. Trêng hîp nµy khi xuÊt kho sö dông phiÕu xuÊt kho kiªm vËn chuyÓn néi bé. - B¸n hµng theo ph¬ng thøc giao hµng trùc tiÕp: Theo ph¬ng thøc nµy kh¸ch hµng uû quyÒn cho nh©n viªn nghiÖp vô giao hµng hoÆc tr¶ tiÒn sau.
Ph¬ng thøc b¸n hµng nµy bao gåm: +B¸n hµng thu tiÒn trùc tiÕp: Theo ph¬ng thøc nµy, doanh nghiÖp giao hµng ngêi mua, ngêi mua nhËn hµng vµ tr¶ tiÒn ngay. Khi ngêi mua nhËn ®îc hµng hoÆc dÞch vô ®· ®îc thùc hiÖn th× doanh nghiÖp còng nhËn ®îc tiÒn hµng. Doanh thu b¸n hµng vµ tiÒn b¸n hµng ®îc nghi nhËn cuèi kú. +B¸n hµng giao th¼ng, kh«ng qua kho: Theo ph¬ng thøc b¸n hµng nµy, doanh nghiÖp mau hµng cña ngêi cung cÊp b¸n th¼ng cho kh¸ch hµng kh«ng qua kho cña doanh nghiÖp.
Nh vËy nghiÖp vô mua b¸n diÔn ra ®ång thêi. Theo c¸ch nµy sÏ cã 2 trêng hîp x¶y ra: - Mua hµng giao b¸n th¼ng cho ngêi mua. - B¸n hµng giao tay ba: bªn cung cÊp, doanh nghiÖp vµ ngêi mua cïng giao nhËn hµng. Trêng hîp nµy khi bªn mua nhËn hµng vµ x¸c nhËn vµo ho¸ ®¬n b¸n hµng th× hµng ®ã ®îc x¸c SV: §µm ThÞ Thoa 6 Líp: KTA – K5 LuËn v¨n tèt nghiÖp ®Þnh lµ tiªu thô.
Ph¬ng thøc nµy ®îc ¸p dông chñ yÕu ë doanh nghiÖp th¬ng m¹i. +B¸n hµng qua ®¹i lý: ph¬ng thøc nµy gièng nh trêng hîp göi b¸n nhng hµng b¸n ®îc h¹ch to¸n vµo doanh thu. Khi ®¹i lý tr¶ tiÒn hoÆc chÊp nhËn thanh to¸n. +B¸n hµng tr¶ gãp: theo ph¬ng thøc nµy khi giao hµng cho ngêi mua th× sè hµng ®ã ®îc coi lµ tiªu thô vµ doanh nghiÖp mÊt quyÒn së h÷u vÒ sè hµng ®ã.
Ngêi mua sÏ thanh to¸n lÇn ®Çu ngay t¹i thêi ®iÓm mua. Sè tiÒn cßn l¹i ngêi mua chÊp nhËn tr¶ tiÒn dÇn ë c¸c kú tiÕp theo vµ ph¶i chÞu 1 tØ lÖ l·i nhÊt ®Þnh. Th«ng thêng th× sè tiÒn tr¶ ë c¸c kú sau ph¶i b»ng nhau bao gåm 1 phÇn tiÒn gèc vµ 1 phÇn l·i tr¶ chËm. +Ph¬ng thøc hµng trao ®æi hµng: Theo ph¬ng thøc nµy, doanh nghiÖp giao hµng cho kh¸ch hµng vµ ®æi l¹i kh¸ch hµng giao cho doanh nghiÖp vËt t hµng ho¸ kh¸c, víi gi¸ trÞ t¬ng ®¬ng.
Ph¬ng thøc nµy cã thÓ chia lµm 3 trêng hîp: - xuÊt kho lÊy hµng ngay - XuÊt hµng tríc khi lÊy vËt t, s¶n phÈm, hµng ho¸ vÒ sau - NhËn hµng tríc, xuÊt hµng tr¶ sau + C¸c trêng hîp ®îc coi lµ tiªu thô kh¸c: Trªn thùc tÕ, ngoµi c¸c ph¬ng ph¸p b¸n hµng nh trªn, hµng ho¸ cña doanh nghiÖp cßn cã thÓ tiªu thô díi nhiÒu h×nh thøc kh¸c. §ã lµ khi doanh nghiÖp xuÊt hµng ho¸ ®Ó b¸n, tÆng, tr¶ l- ¬ng cho c¸n bé c«ng nh©n viªn cña doanh nghiÖp…Trong trêng SV: §µm ThÞ Thoa 7 Líp: KTA – K5 LuËn v¨n tèt nghiÖp hîp nµy ngêi ta viÕt ho¸ ®¬n b¸n hµng, giao cho ngêi mua vµ ®îc ngi nhËn doanh thu ngay tõ khi xuÊt hµng v× khi ®ã hµng ®· chuyÓn quyÒn së h÷u.