Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của Công ty TNHH Thương mại Dược mỹ phẩm Thanh Bình Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Công ty TNHH Thương mại Dược mỹ phẩm Thanh Bình 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG 1. Những vấn đề cơ bản về cạnh tranh, phân loại và vai trò của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trƣờng 1.1 Khái niệm cạnh tranh Thuật ngữ "cạnh tranh" có nguồn gốc từ tiếng La-tinh với nghĩa chủ yếu là sự đấu tranh, ganh đua, thi đua giữa các đối tượng cùng phẩm chất, cùng loại, đồng giá trị nhằm đạt được ưu thế, lợi ích, mục tiêu xác định. Cạnh tranh là một trong những đặc trưng cơ bản của nền kinh tế thị trường, là động lực phát triển của nền kinh tế thị trường. Trong kinh tế thị trường cạnh tranh là sự sống còn của mỗi chủ thể kinh tế.
Chính vì thế mà khái luận về cạnh tranh được nhiều học giả kinh tế quan tâm. Nghiên cứu cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa trong thế kỷ XIX, C. Mác cho rằng: Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh quyết liệt giữa các xí nghiệp tư bản, nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa để thu lợi nhuận cao nhất. Theo từ điển kinh doanh của Anh xuất bản năm 1992: ―Cạnh tranh được xem như sự ganh đua, sự kình địch giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm tranh giành cùng một loại tài nguyên sản xuất hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình‖.
Còn một số nhà khoa học Việt Nam cho rằng: ―Cạnh tranh là vấn đề giành lợi thế về giá cả hàng hoá, dịch vụ và đó là con đường, phương thức để giành được lợi nhuận cao cho các chủ thể kinh tế‖. Nói cách khác, mục đích trực tiếp của hoạt động cạnh tranh trên thị trường của các chủ thể kinh tế là giành những lợi thế để hạ thấp chi phí các yếu tố ―đầu vào‖ của các 8 quá trình sản xuất - kinh doanh và nâng cao giá cả ―đầu ra‖ sao cho mức chi phí thấp nhất để có thể giành được mức lợi nhuận cao nhất. Nhìn chung ở mỗi thời kỳ lịch sử khác nhau thì quan niệm và nhận thức về cạnh tranh là không giống nhau ở phạm vi và các cấp độ áp dụng khác nhau. Qua các quan niệm trên về cạnh tranh, chúng ta có thể hiểu: Cạnh tranh là quá trình trong đó các chủ thể kinh tế đấu tranh gay gắt với nhau, tìm mọi biện pháp để chiếm lĩnh thị trường, nâng cao vị thế nhằm tối đa hóa lợi ích.
Phân loại cạnh tranh Cạnh tranh được phân ra thành nhiều loại khác nhau dựa trên các tiêu thức sau: * Căn cứ vào phạm vi ngành kinh tế, cạnh tranh được chia thành hai loại: - Cạnh tranh giữa các ngành Là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong các ngành kinh tế khác nhau nhằm thu được lợi nhuận và có tỷ suất lợi nhuận cao hơn so với vốn đầu tư bỏ ra đầu tư vào ngành khác. Sự cạnh tranh giữa các ngành dẫn đến doanh nghiệp đang kinh doanh trong ngành có tỷ suất lợi nhuận thấp chuyển sang kinh doanh ở ngành có tỷ suất lợi nhuận cao hơn. - Cạnh tranh trong nội bộ ngành Là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cùng sản xuất và tiêu thụ một loại hàng hoá hoặc dịch vụ nào đó. Trong cuộc cạnh tranh này các doanh nghiệp thôn tính lẫn nhau, doanh nghiệp chiến thắng sẽ mở rộng phạm vi hoạt động của mình trên thị trường, doanh nghiệp thua sẽ sẽ thu hẹp phạm vi kinh daonh thậm chí phá sản.
* Căn cứ theo cấp độ cạnh tranh, cạnh tranh được phân thành 3 loại: - Cạnh tranh quốc gia 9 Là các hoạt động nhằm duy trì cải thiện vị trí của nền kinh tế của mỗi quốc gia trên thị trường thế giới một cách lâu dài ổn định, nhằm đảm bảo phân bố có hiệu quả các nguồn lực, để đạt và duy trì mức tăng trưởng cao, bền vững. - Cạnh tranh doanh nghiệp Là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế, nhằm thu được lợi nhuận cao. Trong đó, doanh nghiệp nào có chi phí lao động cá biệt nhỏ hơn hao phí lao động xã hội cần thiết sẽ thu được lợi nhuận siêu ngạch. Các doanh nghiệp sẽ áp dụng các biện pháp như cải tiến kỹ thuật, cải tiến mẫu mã sản phẩm, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, giảm tối đa chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm.
- Cạnh tranh sản phẩm Là sự cạnh tranh giữa các sản phẩm cùng loại, thể hiện ở mẫu mã, tính năng, kiểu dáng, chất lượng, giá cả, phương thức bán hàng, cách thức tiếp cận, tính độc đáo hay sự khác biệt, sản phẩm nào phù hợp nhất với yêu cầu của khách hàng thì sản phẩm đó sẽ đảm bảo được khả năng tiêu thụ, kéo dài chu kỳ sống của sản phẩm và là điều kiện thu thêm lợi nhuận cho doanh nghiệp. * Căn cứ vào các chủ thể kinh tế tham gia vào thị trường, cạnh tranh được phân thành ba loại: - Cạnh tranh giữa người bán và người mua Là cuộc cạnh tranh giữa người bán và người mua diễn ra theo quy luật mua rẻ bán đắt trên thị trường. Người bán muốn bán sản phẩm của mình với giá cao nhất, ngược lại người mua muốn mua với giá thấp nhất. Giá cuối cùng là giá thống nhất giữa người mua và người bán sau một quá trình mặc cả với nhau mà theo đó hoạt động mua bán được thực hiện.
- Cạnh tranh giữa những người mua với người mua 10 Là cuộc cạnh tranh xảy ra khi cung nhỏ hơn cầu. Khi lượng cung một loại hàng hoá, dịch vụ nào đó quá thấp so với nhu cầu tiêu dùng thì cuộc cạnh tranh giữa những người mua sẽ trở nên quyết liệt. Lúc đó giá cả hàng hoá, dịch vụ sẽ tăng vọt nhưng do hàng hoá khan hiếm nên người mua vẫn sẵn sàng trả giá cao cho hàng hoá mình cần. Kết qủa là người bán thu được lợi nhuận cao còn người mua thì bị thiệt.
Đây là cuộc cạnh tranh mà theo đó những người mua sẽ bị thiệt còn những người bán được lợi. - Cạnh tranh giữa những người bán với người bán Đây là cuộc cạnh tranh gay go và quyết liệt nhất, chiếm đa số trên thị trường.Thực tế cho thấy khi sản xuất hàng hoá càng phát triển càng có nhiều người bán dẫn đến cạnh tranh ngày càng quyết liệt trên nhiều phương diện và nhiều hình thức đa dạng khác nhau. Một cách chung nhất cạnh tranh là sự ganh đua ở các giác độ : chất lượng, giá cả, nghệ thuật tổ chức tiêu thụ và thời gian. Giá là yếu tố thứ nhất của cạnh tranh, đây là hình thức cạnh tranh được sử dụng nhiều nhất.
Khi nhu cầu con người phát triển cao hơn thì yếu tố chất lượng sản phẩm chiếm vị trí chính yếu. * Căn cứ theo tính chất, cạnh tranh được phân thành hai loại: - Cạnh tranh hoàn hảo Cạnh tranh hoàn hảo xảy ra khi có một số lớn doanh nghiệp nhỏ sản xuất và bán ra một loại hàng hoá, dịch vụ giống hệt nhau và với số lượng của từng doanh nghiệp quá nhỏ so với tổng số hàng hoá có trên thị trường. Trong thị trường này, rất nhiều người sản xuất và bán hàng hoá giống hệt nhau, song không ai có ưu thế trong việc cung ứng và mua sản phẩm để có thể làm thay đổi giá cả, mọi thông tin đều đầy đủ và chính xác, không có hiện tượng cung cầu giả tạo nên thị trường. - Cạnh tranh không hoàn hảo Là cạnh tranh trong đó chỉ có một hoặc một số ít người bán một sản phẩm hoặc dịch vụ nào đó, chính là các doanh nghiệp độc quyền.
Các 11 doanh nghiệp độc quyền luôn luôn có quyền quyết định giá mua, giá bán và sản lượng hàng hóa trên thị trường sao cho họ thu được lợi nhuận độc quyền. * Căn cứ theo thủ đoạn, cạnh tranh được phân thành hai loại: - Cạnh tranh lành mạnh Là cạnh tranh trong đó các chủ thể kinh tế ra sức cải tiến kỹ thuật, tăng năng suất lao động, giành giật những điều kiện thuận lợi cho mình, để thu được lợi nhuận cao. Cạnh tranh lành mạnh đem lại cho người tiêu dùng chất lượng sản phẩm ngày càng cao, sự đa dạng sản phẩm theo nhu cầu, giá cả hợp lý; đem lại cho đời sống kinh tế – xã hội những thành tựu phát triển của khoa học kỹ thuật, sự hợp lý trong việc sử dụng các nguồn lực kinh tế như: vốn, lao động, nguyên liệu. Đối với doanh nghiệp, cạnh tranh lành mạnh sẽ là trọng tài công bằng để lựa chọn những nhà kinh doanh có đủ năng lực, đủ bản lĩnh để tồn tại và kinh doanh hiệu quả.
- Cạnh tranh không lành mạnh Là cạnh tranh mà trong đó các chủ thể kinh tế dùng mọi thủ đoạn gây phương hại đến người khác, đến xã hội, nhằm tạo điều kiện thuận lợi về mình để thu được nhiều lợi nhuận. Vai trò của cạnh tranh Cạnh tranh thực chất là một cuộc chạy đua không có đích. Chạy đua về mặt kinh tế phải luôn luôn ở phía trước để tránh những trận đòn của người chạy phía sau, và không phải chỉ để thắng một trận tuyến giữa các đối thủ mà là để thắng trên hai trận tuyến. Đó là cạnh tranh giữa những người mua với người bán và cạnh tranh giữa những người bán với nhau.
Do vậy, cạnh tranh không chỉ có vai trò quan trọng đối với các doanh nghiệp tham gia thị trường mà còn có ý nghĩa to lớn đối với người tiêu dùng và toàn xã hội. 12 Đối với các doanh nghiệp: Cạnh tranh quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh (cải tiến thiết bị công nghệ, sử dụng nguồn tài nguyên một cách tối ưu…), ảnh hưởng đến uy tín, quyết định vị thế của doanh nghiệp trên thương trường. Bởi lẽ, mục đích của mọi doanh nghiệp kinh doanh trong nền kinh tế thị trường là lợi nhuận tối đa. Để đạt được mục đích lợi nhuận, các doanh nghiệp phải cạnh tranh gay gắt với nhau.
Muốn tồn tại, phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực cạnh tranh của mình so với các đối thủ.