Tổng quan nghiên cứu

Trong ngành công nghiệp xây lắp hiện đại, chi phí thi công phần kết cấu thô thường chiếm tới 70% đến 80% tổng giá trị xây lắp của một công trình dân dụng, đồng thời là nhân tố cốt lõi quyết định tính ổn định, độ bền vững và an toàn chịu lực của toàn bộ dự án. Bất kỳ sai sót nào trong giai đoạn này cũng có thể làm phát sinh chi phí sửa chữa từ 10% đến 15% tổng mức đầu tư và kéo dài tiến độ hoàn thành từ 3 đến 6 tháng. Xuất phát từ thực trạng đó, đề tài tập trung giải quyết vấn đề nâng cao hiệu quả quản trị và chuẩn hóa chu trình kiểm soát chất lượng thi công phần thô, bao gồm hệ móng, cổ móng, đà kiềng, sàn tầng hầm và sàn tầng trệt.

Mục tiêu cụ thể của công trình là xây dựng hệ thống quản trị chất lượng toàn diện, chuẩn hóa 100% hồ sơ nghiệm thu vật liệu đầu vào và các quy trình chuyển bước thi công tại dự án Trường Tiểu học Đa Thiện, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng. Nghiên cứu được triển khai tại hiện trường trong giai đoạn hoàn thiện hạng mục kết cấu thô vào năm 2022 dưới sự thực hiện của Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế và Đầu tư Xây dựng Nhà Phát Lâm Đồng.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài được lượng hóa rõ nét thông qua việc thiết lập quy chuẩn kiểm tra giúp giảm tỷ lệ sai sót hình học xuống dưới 2%, tiết kiệm khoảng 5% đến 8% chi phí xử lý hao hụt vật tư tại hiện trường, đồng thời đảm bảo công trình giáo dục này vận hành an toàn với niên hạn thiết kế trên 50 năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Quản lý chất lượng toàn diện cùng chu trình cải tiến liên tục PDCA bao gồm 4 giai đoạn: Lập kế hoạch (Plan), Thực hiện (Do), Kiểm tra (Check) và Cải tiến (Act). Khung lý thuyết này gắn liền với hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và văn bản pháp luật hiện hành, trọng tâm là Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 và Nghị định 06/2021/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý chất lượng và bảo trì công trình xây dựng.

Nội dung học thuật tập trung làm rõ 4 khái niệm then chốt:

  1. Quản lý chất lượng công trình: Tập hợp các hoạt động chức năng nhằm xác định và thực thi chính sách chất lượng xuyên suốt quá trình chuẩn bị, thi công và bàn giao.
  2. Kiểm soát chất lượng nội bộ (QA/QC): Quy trình kiểm tra có hệ thống của nhà thầu đối với vật liệu, thiết bị và công tác thi công trước khi mời các bên liên quan kiểm tra.
  3. Nghiệm thu công việc xây dựng: Hoạt động đánh giá sự phù hợp của sản phẩm xây dựng so với thiết kế bản vẽ thi công và tiêu chuẩn kỹ thuật trong thời hạn quy định 24 giờ.
  4. Hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật: Các căn cứ pháp chuẩn như TCVN 4453:1995 đối với kết cấu bê tông cốt thép toàn khối và TCVN 9361:2012 cho công tác nền móng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập trực tiếp từ 120 biên bản nghiệm thu công việc xây dựng, 45 phiếu kết quả thí nghiệm cơ lý vật liệu đầu vào và hệ thống nhật ký thi công thực tế tại công trình Trường Tiểu học Đa Thiện trong mốc thời gian từ đầu năm 2022 đến tháng 08 năm 2022.

Về quy mô và phương pháp chọn mẫu:

  • Đối với cấu kiện chịu lực chính: Nghiên cứu áp dụng phương pháp kiểm tra toàn diện 100% đối với toàn bộ hệ thống móng băng, đà kiềng và kết cấu sàn tầng hầm.
  • Đối với vật liệu xây dựng: Áp dụng phương pháp lấy mẫu xác suất ngẫu nhiên phân tầng cho 30 đợt nhập vật tư chính (thép cốt bê tông theo TCVN 1651:2018, xi măng Poóc lăng theo TCVN 2682:2009, cát và đá dăm theo TCVN 7570:2006).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp so sánh đối chứng kỹ thuật là nhằm lượng hóa chính xác mức độ sai lệch giữa hồ sơ thiết kế thi công được phê duyệt và kết quả kiểm tra tại hiện trường. Việc phân tích định lượng sai số hình học theo TCVN 5593:2012 cung cấp bằng chứng khách quan, phản ánh chân thực năng lực quản trị chất lượng của nhà thầu và hỗ trợ việc ra quyết định chuyển bước thi công kịp thời.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực nghiệm tại hạng mục phần thô Trường Tiểu học Đa Thiện đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, công tác kiểm soát hồ sơ xuất xứ hàng hóa (CO), chứng chỉ chất lượng (CQ) và chứng nhận hợp quy theo QCVN 16:2019/BXD đạt tỷ lệ tuân thủ 96,5%, tăng 14,2% so với mức trung bình tại các dự án dân dụng trước đó của nhà thầu. 100% các lô thép và xi măng đều được thí nghiệm kéo, uốn, nén đạt cường độ thiết kế trước khi đưa vào trạm trộn.

Thứ hai, việc áp dụng lưu đồ kiểm soát chất lượng 3 cấp đã rút ngắn thời gian xử lý thủ tục nghiệm thu chuyển bước thi công; trong đó 92% số biên bản được ký duyệt hoàn tất trong vòng 24 giờ theo đúng quy định của Nghị định 06/2021/NĐ-CP, giúp giảm 18% thời gian chờ đợi lãng phí giữa các tổ đội.

Thứ ba, dữ liệu đo đạc trắc địa và kiểm tra sai số hình học cho thấy 98% các cấu kiện móng và đà kiềng có độ lệch tim trục dưới 5mm, hoàn toàn nằm trong giới hạn cho phép của TCVN 5593:2012. Tỷ lệ rỗ bề mặt bê tông sau tháo cốp pha chỉ chiếm khoảng 1,5% diện tích bề mặt và đã được xử lý triệt để.

Thứ tư, hiệu suất phối hợp đa bên giữa Nhà thầu, Đơn vị Tư vấn giám sát và Ban quản lý dự án đạt mức 88% trong việc xử lý các bất cập hiện trường trong vòng 12 giờ. Dữ liệu này được mô tả rõ nét qua bảng tổng hợp tiến độ nghiệm thu và biểu đồ phân bổ sai số kích thước cấu kiện sau khi đổ bê tông.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các kết quả khả quan trên là do nhà thầu Nhà Phát Lâm Đồng đã thiết lập thành công mô hình phân cấp trách nhiệm rõ ràng từ Ban Chỉ huy công trường, Phòng Kỹ thuật đến từng tổ đội thi công trực tiếp. Sự gắn kết chặt chẽ giữa bộ phận QA/QC với đơn vị Tư vấn giám sát đã giúp ngăn chặn rủi ro kỹ thuật ngay từ khâu định vị tim cốt và lắp dựng cốt thép.

Khi so sánh với một số nghiên cứu gần đây về quản lý chất lượng công trình giáo dục tại các đô thị miền núi, tỷ lệ tuân thủ nghiệm thu 92% của dự án cao hơn khoảng 10% đến 12% so với mặt bằng chung (thường chỉ dao động ở mức 78% đến 82%). Kết quả này khẳng định rằng việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn hiện hành không những không làm chậm tiến độ mà còn giúp loại bỏ 100% các sự cố nứt ngót nhiệt tại sàn tầng hầm, bảo đảm tính toàn vẹn kết cấu cho công trình.

Biểu đồ mạng nhện đánh giá năng lực kiểm soát chất lượng cho thấy sự tương quan đồng thuận cao giữa trình độ tay nghề của nhân lực thi công và mức độ chính xác của máy móc trắc địa hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, 4 nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao toàn diện hiệu quả quản lý chất lượng thi công xây lắp:

Thứ nhất, số hóa 100% quy trình lập, phê duyệt và lưu trữ hồ sơ hoàn thành công trình thông qua việc ứng dụng phần mềm quản lý chất lượng và nhật ký điện tử. Mục tiêu cụ thể là giảm 40% thời gian xử lý thủ tục hành chính giấy tờ và rút ngắn tiến độ bàn giao hồ sơ hoàn công xuống dưới 15 ngày. Kế hoạch triển khai thực hiện trong quý I năm 2023 do Phòng Kỹ thuật và Ban Chỉ huy công trường trực tiếp chủ trì.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình thí nghiệm đối chứng và kiểm định vật tư đầu vào trước thời điểm thi công tối thiểu 48 giờ. Mục tiêu đặt ra là 100% các lô vật liệu (cát, đá, xi măng, phụ gia) phải có kết quả thí nghiệm hợp chuẩn theo TCVN 7570:2006 và TCVN 2682:2009 mới được phép nhập kho. Timeline áp dụng liên tục cho mọi gói thầu thi công trong vòng 6 tháng tới, do Đơn vị Tư vấn giám sát phối hợp cùng bộ phận QA/QC thực hiện.

Thứ ba, tổ chức đào tạo định kỳ và sát hạch chuyên môn về an toàn lao động, đọc bản vẽ thi công và kiểm tra cốp pha cho 100% cán bộ kỹ thuật và tổ trưởng thi công. Chỉ tiêu cần đạt là giảm thiểu 100% các lỗi sai sót chủ quan do con người, thực hiện định kỳ 2 khóa mỗi năm do Phòng Hành chính Tổng hợp phối hợp cùng Phòng Kỹ thuật tổ chức.

Thứ tư, thiết lập cơ chế phản ứng nhanh giữa Chủ đầu tư, Tư vấn thiết kế và Nhà thầu nhằm giải quyết sai khác địa chất trong vòng 8 giờ làm việc. Mục tiêu là đảm bảo 100% các điều chỉnh thiết kế móng đà kiềng tại hiện trường được phê duyệt trong vòng 24 giờ, do Ban Quản lý dự án làm đầu mối điều phối.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính sau:

  1. Chỉ huy trưởng công trường và Kỹ sư quản lý chất lượng (QA/QC): Cung cấp cẩm nang thực hành chi tiết về biểu mẫu kiểm tra, lưu đồ kiểm soát chất lượng bê tông cốt thép, phương pháp lập hồ sơ nghiệm thu chuẩn xác theo Nghị định 06/2021/NĐ-CP để áp dụng trực tiếp cho các dự án xây dựng trường học và nhà cao tầng.

  2. Ban Quản lý dự án và Đơn vị Tư vấn giám sát: Hưởng lợi từ mô hình phối hợp kiểm tra nghiệm thu chuyển bước trong thời hạn 24 giờ, giúp nâng cao tính minh bạch, chuẩn hóa quy trình giám sát tác giả và kiểm định đối chứng, từ đó hạn chế tối đa các tranh chấp phát sinh trong quá trình nghiệm thu giai đoạn.

  3. Ban Lãnh đạo các doanh nghiệp nhà thầu xây lắp: Tham khảo phương án tối ưu hóa cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý thi công tinh gọn, giải pháp cân đối thiết bị cơ giới và phương pháp quản trị rủi ro chất lượng nhằm cắt giảm chi phí sai hỏng công trình từ 5% đến 8%.

  4. Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Quản lý dự án, Kinh tế xây dựng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo học thuật giá trị với hệ thống dẫn chứng luật định cập nhật, dữ liệu phân tích số liệu thực tế tại Lâm Đồng và phương pháp tiếp cận nghiên cứu khoa học chuẩn mực.

Câu hỏi thường gặp

  1. Thời hạn thực hiện nghiệm thu công việc xây dựng theo quy định hiện hành là bao lâu? Theo Khoản 3 Điều 21 Nghị định 06/2021/NĐ-CP, người giám sát thi công xây dựng phải thực hiện nghiệm thu và xác nhận biên bản trong thời hạn tối đa không quá 24 giờ kể từ khi nhận được thông báo yêu cầu của nhà thầu. Tại công trình Trường Tiểu học Đa Thiện, 92% công việc được nghiệm thu chuyển bước đúng hạn này.

  2. Hồ sơ quản lý chất lượng vật liệu đầu vào bắt buộc phải bao gồm những tài liệu gì? Hồ sơ bao gồm chứng chỉ chất lượng xuất xưởng CO/CQ, giấy chứng nhận hợp quy theo QCVN 16:2019/BXD, kết quả thí nghiệm cơ lý độc lập và biên bản nghiệm thu vật tư hiện trường. Tại dự án, 100% lô thép TCVN 1651:2018 và xi măng TCVN 2682:2009 đều phải vượt qua các thử nghiệm này trước khi sử dụng.

  3. Thí nghiệm đối chứng và kiểm định khả năng chịu lực được thực hiện khi nào? Thí nghiệm đối chứng được kích hoạt khi công trình có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp, khi có nghi ngờ về chất lượng vật liệu hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước. Chi phí do nhà thầu chi trả nếu phát hiện sai lỗi, hoặc tính vào tổng mức đầu tư nếu đạt yêu cầu kỹ thuật.

  4. Làm thế nào để kiểm soát sai số hình học kết cấu móng và đà kiềng đạt chuẩn? Nhà thầu áp dụng công tác trắc đạc định vị bằng máy toàn đạc và máy thủy bình theo TCVN 9398:2012, kết hợp nghiệm thu cốp pha theo TCVN 5593:2012. Việc kiểm tra kích thước hình học 2 lần trước khi đổ bê tông đã giúp dự án duy trì 98% cấu kiện đạt chuẩn sai số dưới 5mm.

  5. Trách nhiệm của đơn vị Tư vấn thiết kế trong giai đoạn thi công phần thô là gì? Tư vấn thiết kế thực hiện giám sát tác giả, giải thích hồ sơ bản vẽ và xem xét điều chỉnh các phát sinh kỹ thuật do sai khác địa chất trong vòng 12 giờ. Sự phối hợp kịp thời này tại dự án Đa Thiện đã giúp nhà thầu thi công đúng chỉ dẫn kỹ thuật mà không phát sinh chi phí phát sinh ngoài dự toán.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện khung pháp lý và hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật xây dựng hiện hành (Luật Xây dựng 2014, Nghị định 06/2021/NĐ-CP, TCVN 4453:1995, TCVN 9361:2012).
  • Đánh giá thực trạng và xây dựng thành công quy trình quản lý chất lượng chuẩn hóa cho hạng mục móng, đà kiềng và sàn tầng hầm tại dự án Trường Tiểu học Đa Thiện.
  • Đạt tỷ lệ tuân thủ nghiệm thu chuyển bước 92% trong 24 giờ và kiểm soát sai số kích thước hình học cấu kiện đạt độ chính xác 98%.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược, giúp các doanh nghiệp xây lắp cắt giảm 40% thời gian xử lý thủ tục hành chính và tiết kiệm 5% đến 8% chi phí xử lý sai sót.
  • Xác định lộ trình tiếp theo tập trung vào việc chuyển giao công nghệ quản lý chất lượng số hóa và nhân rộng mô hình cho 100% các dự án đầu tư công tại tỉnh Lâm Đồng trong giai đoạn 2023 - 2025.

Các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu xây dựng hãy áp dụng ngay quy trình quản lý chất lượng chuẩn hóa này để tối ưu hóa tiến độ, kiểm soát chi phí và nâng tầm chất lượng cho mọi công trình xây dựng.