Chương 1 sẽ giới thiệu về Ngân hàng Xây dựng và PGD Long Khánh, qua đó thấy được quá trình hình thành và phát triển của CB trong nhưng ngày đầu thành lập cho đến nay. Cho ta biết được cơ cấu tổ chức và chức năng của các bộ phận hoạt động như thế nào trong công cuộc phát triển, mở rộng CB. Hay hiểu rõ hơn về tầm nhìn, định hướng cũng như các chiến lược để CB thực hiện cam kết của mình với khách hàng 13 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH 2. Tổng quan về Ngân hàng Thương mại Ngân hàng Thương mại (NHTM) ra đời và phát triển gắn liền với các hoạt động sản xuất kinh doanh của nhân dân và nền kinh tế.
Trong các nước phát triển hầu như không có một công dân nào là không có quan hệ giao dịch với một NHTM nhất định nào đó. NHTM được coi như là một định chế tài chính quen thuộc trong đời sống kinh tế. Khi nền kinh tế càng phát triển thì hoạt động dịch vụ của Ngân hàng càng đi sâu vào tận cùng những ngõ ngách của nền kinh tế và đời sống con người. Mọi công dân đều chịu tác động từ các hoạt động của Ngân hàng, dù họ chỉ là khách hàng gửi tiền, một người vay hay đơn giản là người đang làm việc cho một doanh nghiệp có vay vốn và sử dụng các dịnh vụ Ngân hàng.
NHTM là một sản phẩm độc đáo của nền sản xuất hàng hoá trong kinh tế thị trường, một tổ chức có tầm quan trọng đặc biệt trong nền kinh tế. Bản chất, chức năng, các hoạt động nghiệp vụ của các Ngân hàng hầu như là giống nhau song quan niệm về Ngân hàng lại không đồng nhất giữa các nước trên thế giới. Khái niệm Ngân hàng Thương mại Để đưa ra được một khái niệm chính xác và tổng quát nhất về NHTM, người ta thường phải dựa vào tính chất và mục đích hoạt động của nó trên thị trường tài chính, và đôi khi còn kết hợp tính chất, mục đích và đối tuợng hoạt động. Ví dụ: Theo Luật Ngân hàng của Pháp, năm 1941 định nghĩa: “Ngân hàng là những xí nghiệp hay cơ sở nào hành nghề thường xuyên nhận của công chúng dưới hình thức ký thác hay hình thức khác số tiền mà họ dùng cho chính họ vào các nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính”.
Hay theo như Luật Ngân hàng của ấn Độ năm 1959 đã nêu: “Ngân hàng là cơ sở nhận các khoản tiền ký thác để cho vay hay tài trợ, đầu tư”. Như vậy, mặc dù có nhiều cách thể hiện khác nhau về định nghĩa NHTM, nó tuỳ thuộc vào tập quán pháp luật của từng quốc gia, từng vùng lãnh thổ nhưng khi đi sâu phân tích, khai thác nội dung của từng định nghĩa đó, người ta dễ dàng nhận thấy rằng: Tất cả các NHTM đều có chung một tính chất đó là việc nhận tiền ký thác - tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn, để sử dụng vào các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu và các dịch vụ kinh doanh khác của chính Ngân hàng. 14 Trên thế giới các NHTM hoạt động với chức năng, nghiệp vụ khá giống nhau, đó là việc: Nhận tiền gửi ký thác, tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn để sử dụng vào các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu và các nghiệp vụ kinh doanh khác của chính Ngân hàng. Để phân loại các NHTM ta có thể dựa trên các tiêu chí sau: Căn cứ vào hình thức sở hữu: Các NHTM được phân thành: Ngân hàng sở hữu tư nhân: Là Ngân hàng được thành lập bằng vốn của một cá nhân.
Đây là các Ngân hàng nhỏ, thường chỉ hoạt động trong phạm vi một địa phương với đối tượng phục vụ chủ yếu là những người trong địa phương. Ngân hàng sở hữu của các cổ đông: Là Ngân hàng được hình thành từ nguồn vốn thông qua tập trung phát hành cổ phiếu. Những người nắm giữ cổ phiếu này chính là những người chủ của Ngân hàng. Họ có quyền tham gia vào các hoạt động của Ngân hàng và được chia lãi cổ tức.
Do huy động từ nhiều người nên các Ngân hàng này có vốn chủ sở hữu lớn, có các hình thức kinh doanh đa dạng. Ngân hàng sở hữu nhà nước: Là loại hình Ngân hàng có vốn chủ sở hữu thuộc về Nhà nước. Đây là loại hình Ngân hàng có thể nói là an toàn nhất, rất ít khi bị phá sản. Tuy nhiên, các Ngân hàng này nhiều khi phải thực hiện những nhiệm vụ nhà nước giao, ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh của Ngân hàng.
Căn cứ theo tính chất hoạt động Ngân hàng chuyên doanh và Ngân hàng đa năng. Ngân hàng chuyên doanh là Ngân hàng hoạt động theo hướng chuyên doanh, thường chỉ cung cấp một số dịch vụ Ngân hàng nhất định. Ngân hàng đa năng là Ngân hàng cung cấp mọi dịch vụ Ngân hàng. Đây là xu hướng chủ yếu hiện nay của các NHTM.
Ngân hàng bán buôn và Ngân hàng bán lẻ. Ngân hàng bán buôn là loại hình Ngân hàng mà hoạt động của nó chủ yếu thực hiện đối với các khách hàng lớn. Số lượng các giao dịch của Ngân hàng bán buôn nhỏ song về giá trị một dịch vụ lại lớn. 15 Ngân hàng bán lẻ là loại hình Ngân hàng mà hoạt động chủ yếu của nó thực hiện đối với các khách hàng là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, khách hàng cá nhân.
Số lượng các giao dịch của Ngân hàng bán lẻ lớn song giá trị một giao dịch thường nhỏ. Căn cứ theo cơ cấu tổ chức Ngân hàng sở hữu công ty và Ngân hàng không sở hữu công ty. Sự phân chia này là do pháp luật ở nhiều nước cấm không cho Ngân hàng trực tiếp tham gia vào một số hoạt động kinh doanh như: Buôn bán chứng khoán, bất động sản. nên các Ngân hàng tổ chức lập ra các công ty riêng, có tư cách pháp nhân để kinh doanh.
Việt Nam, với việc chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, mọi người được tự do kinh doanh, bình đẳng trước pháp luật. Nhà nước ta quan niệm: (Theo điều 20 Luật các Tổ chức tín dụng của Việt nam ban hành 02/1997/QH 10) “Ngân hàng thương mại là doanh nghiệp được thành lập theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật để hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụ Ngân hàng với nội dung nhận tiền gửi và sử dụng tiền gửi để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán”. Phân loại Ngân hàng Thương mại Hiện nay, ở Việt Nam có các loại hình Ngân hàng sau: NHTM quốc doanh: Đây là các Ngân hàng giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống Ngân hàng ở nước ta. Các Ngân hàng này được nhà nước cấp vốn và hoạt động chịu sự quản lý của nhà nước.
Ngoài việc tiến hành kinh doanh bình thường: Huy động vốn, cho vay và các dịch vụ khác, Ngân hàng còn phải thực hiện các nhiệm vụ khi nhà nước giao cho. Hiện nay có các NHTM quốc doanh sau: Ngân hàng Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn, Ngân hàng Ngoại Thương Việt Nam, Ngân hàng Công Thương Việt Nam, Ngân hàng Đầu Tư và Phát triển Việt Nam, Ngân hàng Chính sách Xã hội, Ngân hàng Phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long. NHTM cổ phần: Đây là các Ngân hàng được thành lập và hoạt động theo luật công ty cổ phần. Sở hữu Ngân hàng là các cổ đông, họ cùng nhau góp vốn để hình thành và hoạt động theo quy định của pháp luật.
16 Ngân hàng liên doanh: Là Ngân hàng được thành lập trên cơ sở hợp đồng liên doanh. Vốn điều lệ là vốn góp của bên Ngân hàng Việt Nam và bên Ngân hàng nước ngoài, có trụ sở chính tại Việt Nam và chịu sự điều chỉnh của pháp luật Việt Nam. Chi nhánh Ngân hàng nước ngoài: Là một bộ phận của Ngân hàng nước ngoài (Ngân hàng nguyên xứ) hoạt động tại Việt Nam, chịu sự điều chỉnh của pháp luật Việt Nam. Ngân hàng đầu tư: Ngân hàng đầu tư hoạt động với mục tiêu đầu tư trung và dài hạn, cũng vì sự phát triển nhưng thông qua hình thức đầu tư gián tiếp thông qua các giấy tờ có giá.
Ngân hàng phát triển: Ngân hàng phát triển có nét đặc trưng nổi bật là những Ngân hàng này tập trung vốn huy động trung, dài hạn và đầu tư trung, dài hạn vì sự phát triển. Hoạt động đầu tư của loại Ngân hàng này chủ yếu đầu tư trực tiếp qua các dự án. Ngân hàng chính sách: Là những NHTM 100% vốn Nhà nước hoặc NHTM cổ phần Nhà nước (gồm sở hữu Nhà nước và sở hữu của các tổ chức kinh tế quốc doanh) được lập ra để phục vụ những chính sách của Nhà nước. Loại Ngân hàng này không hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận.
Ngân hàng hợp tác: Ngân hàng hợp tác hay gọi rộng ra là những tổ chức tín dụng hợp tác, là những tổ chức tín dụng thuộc sở hữu tập thể, được các thành viên tự nguyện lập nên không phải vì mục tiêu lợi nhuận mà vì mục tiêu tương trợ lẫn nhau về vốn và dịch vụ ngân hàng. Vai trò của Ngân hàng Thương mại đối với sự phát triển của nền kinh tế Ngân hàng là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế: NHTM ra đời là tất yếu của nền sản xuất hàng hoá. Sản xuất hàng hoá phát triển, lưu thông hàng hoá ngày càng mở rộng, trong xã hội người thì có vốn nhàn rỗi, người thì cần vốn để tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh. Điều này giải quyết bằng cách nào? NH thương mại ra đời là chìa khoá giúp cho người cần vốn có được vốn và người có vốn tạm thời nhàn rỗi có thể kiếm được lãi từ vốn.
Các Ngân hàng cũng cân đối được vốn trong nền kinh tế giúp cho các thành phần kinh tế cùng nhau phát triển. Các Ngân hàng đứng ra huy động vốn tạm thời nhàn rỗi từ các doanh nghiệp, các cá nhân sau đó sẽ cung ứng lại cho nơi cần vốn để tiến hành tái sản xuất với trang thiết bị hiện đại hơn, tạo ra sản 17 phẩm tốt hơn, có lợi nhuận cao hơn. Xã hội càng phát triển nhu cầu vốn cần cho nền kinh tế càng tăng, không một tổ chức nào có thể đáp ứng được. Chỉ có Ngân hàng - một tổ chức trung gian tài chính mới có thể đứng ra điều hoà, phân phối vốn giúp cho tất cả các thành phần kinh tế cùng nhau phát triển nhịp nhàng, cân đối.