Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu tại ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu tại ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam qua luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng.

• Tác giả: Trịnh Thành Đạt
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thị Hà Thương
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Lệ Nợ Xấu Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về nợ xấu tại ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Nợ xấu là một trong những vấn đề nghiêm trọng đối với hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam. Theo báo cáo của Fitch Ratings, tỷ lệ nợ xấu tại Việt Nam vào cuối năm 2022 chiếm khoảng 11% tổng dư nợ của hệ thống ngân hàng. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố như quy mô ngân hàng, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu, tốc độ tăng trưởng tín dụng, và các yếu tố vĩ mô khác. Các yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến tình hình tài chính của ngân hàng mà còn tác động đến sự ổn định của toàn bộ nền kinh tế. Theo Kanagaretnam et al. (2003), nợ xấu cao có thể dẫn đến tổn hại lợi ích của các cổ đông và giảm lợi nhuận của ngân hàng.

1.1. Định nghĩa và phân loại nợ xấu

Nợ xấu được định nghĩa là các khoản nợ mà ngân hàng không thể thu hồi được theo thời hạn đã cam kết. Phân loại nợ xấu thường dựa trên khả năng thu hồi, có thể chia thành nợ dưới chuẩn, nợ nghi ngờ và nợ mất vốn. Việc phân loại này rất quan trọng trong việc quản lý rủi ro tín dụng. Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, nợ xấu được phân loại dựa trên các tiêu chí nhất định, từ đó giúp các ngân hàng có cái nhìn rõ ràng hơn về tình hình tài chính của mình. Điều này cũng liên quan đến việc thực hiện chính sách tín dụng và quản lý rủi ro tại các ngân hàng thương mại.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu

Nghiên cứu này xác định tám yếu tố chính ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam từ năm 2012 đến 2023. Các yếu tố này bao gồm: quy mô ngân hàng (SIZE), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), tốc độ tăng trưởng tín dụng (CGR), hiệu quả quản lý chi phí (ME), tỷ lệ an toàn vốn (CAR), sở hữu nhà nước (STA), tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDPGR), và chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Kết quả cho thấy rằng quy mô ngân hàng, tốc độ tăng trưởng tín dụng và chỉ số giá tiêu dùng có tác động tích cực đến tỷ lệ nợ xấu, trong khi tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu và tốc độ tăng trưởng GDP có tác động ngược lại. Điều này cho thấy sự cần thiết phải quản lý các yếu tố này một cách hiệu quả để giảm thiểu rủi ro nợ xấu.

2.1. Tác động của các yếu tố vi mô

Các yếu tố vi mô như quy mô ngân hàng và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ nợ xấu. Ngân hàng có quy mô lớn hơn thường có khả năng quản lý rủi ro tốt hơn và có thể giảm tỷ lệ nợ xấu. Ngược lại, tỷ suất sinh lời thấp có thể dẫn đến việc ngân hàng không đủ khả năng dự phòng cho các khoản nợ xấu. Theo nghiên cứu, các ngân hàng cần cải thiện hiệu quả hoạt động của mình để giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu.

2.2. Tác động của các yếu tố vĩ mô

Các yếu tố vĩ mô như tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội và chỉ số giá tiêu dùng cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu. Trong bối cảnh kinh tế tăng trưởng chậm, các ngân hàng sẽ phải đối mặt với rủi ro tín dụng cao hơn. Hơn nữa, sự biến động của chỉ số giá tiêu dùng có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng, từ đó tác động đến tỷ lệ nợ xấu. Việc theo dõi và phân tích các yếu tố vĩ mô sẽ giúp các ngân hàng đưa ra các quyết định hợp lý trong việc quản lý rủi ro.

III. Đánh giá và hàm ý chính sách

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các ngân hàng thương mại cổ phần cần có các chính sách phù hợp nhằm giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu. Một số hàm ý chính sách được đề xuất bao gồm việc tăng cường quản lý rủi ro tín dụng, cải thiện quy trình xét duyệt cho vay và tăng cường minh bạch trong báo cáo tài chính. Ngoài ra, các ngân hàng cũng cần chú trọng đến việc nâng cao hiệu quả quản lý chi phí để đảm bảo lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro. Các chính sách này không chỉ giúp giảm tỷ lệ nợ xấu mà còn nâng cao tính bền vững của các ngân hàng trong bối cảnh kinh tế hiện nay.

3.1. Các giải pháp quản lý rủi ro tín dụng

Các ngân hàng cần áp dụng các giải pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả hơn, bao gồm việc xây dựng hệ thống đánh giá tín dụng chặt chẽ và minh bạch. Điều này sẽ giúp các ngân hàng xác định được khả năng trả nợ của khách hàng một cách chính xác hơn. Hơn nữa, việc đào tạo nhân viên trong lĩnh vực quản lý rủi ro cũng rất cần thiết để nâng cao năng lực của ngân hàng trong việc xử lý các khoản nợ xấu.

3.2. Đề xuất chính sách cải thiện hiệu quả hoạt động

Để giảm tỷ lệ nợ xấu, các ngân hàng cần cải thiện hiệu quả hoạt động của mình thông qua việc tối ưu hóa quy trình cho vay và thu hồi nợ. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân hàng sẽ giúp tăng cường khả năng giám sát và giảm thiểu rủi ro. Đồng thời, các ngân hàng cũng cần chú trọng đến việc phát triển các sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu của khách hàng nhằm nâng cao khả năng thanh toán của họ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. NO XAU CUA CAC NGAN HANG THUONG MAI 2. Khái niệm về nợ xấu Trên thế giới, có nhiều cách tiếp cận khác nhau khi nhắc đến định nghĩa về “Nợ xấu”, tùy thuộc vào cách tiếp cận và góc nhìn của các nhà nghiên cứu. Ở môi trường quốc tế, nợ xấu có thể được gọi là “Non-performing loan”, hoặc có thể được diễn đạt là “Bad debt” hay thậm chí là “Doubful debt” (Fofack, 2005).

Nhìn chung, khái niệm nợ xấu là không hoàn toan nhất quán ở các quốc gia khác nhau. Sau đây là một số khái niệm thường được nhắc đến về nợ xấu: Theo Nhóm chuyên gia tư vẫn của Liên hợp quốc — Advisory Expert Group (AEG, 2014): “Một khoản vay được coi là nợ xấu khi các khoản thanh toán lãi và/hoặc gốc quá hạn từ 90 ngày trở lên hoặc các khoản thanh toán lãi từ 90 ngày trở lên đã được vốn hóa, tái cấp vốn hoặc bị trì hoãn theo thỏa thuận, hoặc các khoản thanh toán quả hạn dưới 90 ngày, nhưng có những lý do chính đáng khác - chẳng hạn như con nợ nộp đơn xin phá sản - để nghi ngờ rằng các khoản thanh toán sẽ được thực hiện đầy đủ. Sau khi một khoản vay được phân loại là nợ xấu, khoản vay đó (và có thể cả (các) khoản vay thay thế) vẫn phải được phân loại như vậy cho đến khi được xóa nợ hoặc nhận được các khoản thanh toán lãi và/hoặc gốc.” Cùng quan điểm với AEG, theo Hướng dẫn Tổng hợp về Chỉ số An toản Tài chính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế - IMF (2006), được diễn giải như sau: “Một khoản vay được coi là nợ xấu khi (1) quá bạn thanh toán gốc hoặc lãi 03 tháng (90 ngày) hoặc hơn; hoặc (2) khi các khoản thanh toán lãi đến 90 ngày hoặc hơn đã được tái cơ cầu hay gia hạn nợ (đây là các khoản vay đã được trì hoãn theo thỏa thuận); hoặc các khoản thanh toán dưới 90 ngày nhưng có các nguyên nhân nghi ngờ việc trả nợ sẽ không được thực hiện đầy đủ, chẳng hạn như người đi vay pha san”. Hướng dẫn của IMF cho rằng: “Nguyên tắc quá hạn 90 ngày là giới hạn bên ngoài và không có ý ngăn cản các phương pháp chặt chẽ hơn.

Số tiền cho vay (và các tài sản khác) được ghi nhận là nợ xấu phải là tổng giá trị của khoản vay được ghi trên BCĐKT, chứ không chỉ là số tiền qua han. Nói cách khác, việc xác định nợ xấu bao gồm hai yếu tố: (¡) Quá hạn trên 90 ngày và (ii) Sự không chắc chắn về khả năng trả nợ. Căn cứ vào Khoản § Điều 3 Thông tư số 11/2021/TT-NHNN ngày 30/07/2021 Quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng đề xử lý rủi ro hoạt động của tổ chức tín dụng, chỉ nhánh NH nước ngoài thì Nợ xấu là nợ xấu nội bảng, bao gồm nợ thuộc các nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ) và nhóm Š (nợ có khả năng mắt vốn). (NHNN, 2021) Tóm lại, tuy có nhiều góc độ tiếp cận khác nhau về khái niệm nợ xấu, nhưng đa số các quan điểm đều cho rằng, việc xác định nợ xấu dựa vào hai tiêu chí: (i) thời gian trả nợ quá bạn trên 90 ngày và (1i) sự hoài nghỉ về khả năng thanh toán nợ đến hạn và/hoặc quá hạn của người đi vay.

Phân loại nợ xấu Theo Laurin & Majnoni (2003), hiện chưa có một chuẩn mực kế toán cụ thể trong việc đánh giá và phân loại nợ khi so sánh giữa một số quốc gia với nhau. Bholat và cộng sự (2016) cũng đồng tình với quan điểm trên. Phân loại nợ là quả trình của ngân hàng hoặc tổ chức tải chính xác định và phân nhóm các khoản nợ của khách hàng dựa trên mức độ rủi ro và khả năng thu hồi. Quá trình nảy giúp ngân hàng đánh giá rủi ro tín dụng và quản lý các khoản nợ hiệu quả.

Giữa các quốc gia khác nhau có sự đa dạng trong việc phân loại và lập dự phòng, gây ra nhiều khó khăn cho việc phân loại nợ cá trên lý thuyết và thực tế. Từ đó, Ủy ban Basel hướng tới việc thống nhất chung tiêu chuẩn trong phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro ở các quốc gia đã đưa ra các hướng dẫn và nguyên tắc nhưng không đưa ra một hệ thống phân loại nợ cụ thể hay các quy trình được chuẩn hóa đề đánh giá rủi ro tín dụng. Trên thế giới, các quốc gia khác nhau thì có tiêu chí phân loại nợ khác nhau. Nhằm so sánh, tham khảo cách thức, tiêu chí phân loại nợ, Laurin & Majnoni (2003) đã thu thập quy định về phân loại nợ của một số quốc gia tiên tiến, cụ thể như sau: Bảng 2.

Quy định về phân loại nợ ở một số quốc gia trên thế giới. Số nhóm i STT | Quốc gia Chi tiét ng 1 Phap 3 Nợ nghĩ ngờ, nợ dưới chuân và nợ quá hạn Nợ không có rủi ro rõ ràng, Nợ có rủi ro tiềm 2 Đức 4. tang, No xau, No kho doi # 5 Nợ đủ tiêu chuân, Nợ cân chú ý, Nợ dưới chuẩn, Nợ đang được cơ cấu, Nợ cơ cầu Tôi thiêu là có 5 nhóm nợ. Tuy nhiên, Chính 4 Hoa Kỳ 5 phủ khuyến khích nên phân loại than trong va chỉ tiết hơn.

Gỗm Š nhóm nợ, tương ứng với 5 mức trích 5 | Argentina 5 lap du phong 1a 1%, 3%, 25%, 75% va 100%. Gồm 9 nhóm nợ, cùng với 9 mức trích lập dự. phong nhu sau: AA (0%), A (0,5%), B (1%), 6 Brazil 9 C (3%), D (10%), E (30%), F (50%), G (70%) va H (100%). 10 Gôm có 7 nhóm nợ theo mức độ rủi ro của quốc gia, ngành và quá trình thanh toán, rủi ro tài chính.

Chia làm 7 nhóm A-I (0,5%); 7 Mexico A-2 (0. Tại Việt Nam, việc phân loại nợ xấu được quy định tại Thông tư 11⁄2021/TT-NHNN có hiệu lực từ 01/10/2021. Hiện nợ xấu được phân loại cụ thé trén CIC — Tổ chức tín dụng quốc gia Việt Nam. Hệ thống CIC đánh giá lịch sử nợ theo 5 nhóm sau: Bảng 2.

Quy định về phân loại nợ tại Việt Nam Nhóm Theo phương pháp định Theo phương pháp Tên gọi nợ tính định lượng Được đánh giá là có khả. năng thu hồi đầy đủ nợ Nợ đủ tiêu | - Nợ trong hạn, hoặc. goc va lai da qua han va chuân - No qua han dưới 10 ngày Sa. thu hôi đây đủ nợ gôc và lãi còn lại đúng thời hạn Có khả năng thu hôi đây ` _ | da gdc va lai.

Tuy nhiên, Nợ cân chú | Nợ quá hạn từ 10 ngày đên m Nhóm 2 khách hàng có dâu hiệu ý 90 ngày. suy giảm khả năng trả nợ. Không có khả năng thu Nợ dưới | Nợ quá hạn từ 91 ngày đến | hồi nợ gốc và lãi khi đến Nhóm 3. tiêu chuan | 180 ngay.

hạn, có khả năng tôn thất. 11 Nợ nghỉ , | Co kha nang ton that cao. ,_ | Nợ quá hạn từ 181 ngay dén Nhóm 4 | ngờ bị mât. von No có khả Mật khả năng thu hôi, có Nhóm 5 | năng mất | Nợ quá hạn trên 360 ngày.

| khả năng mất vốn. von Nguôn: Thông tư số 11/2021/TT-NHNN 2. KHUNG LÝ THUYÉT LIÊN QUAN 2. Lý thuyết chu kì kinh tế (Business Cycle Theory) Theo Paul A Samuelson va William D Nordhalls (1948): “Chu ky kinh doanh là một su dao động của tổng sản lượng quốc dân, của thu nhập và việc làm thường kéo dải trong một giai đoạn được đánh dấu bằng một sự mở rộng hay thu hẹp trên quy mô lớn trong hầu hết các khu vực của nền kinh tế, thường trong một khoảng thời gian từ 02 - 10 năm”.

Các nhà kinh tế thường chia chu kỳ kinh tế thành hai giai đoạn chính: giai đoạn suy thoái và giai đoạn mở rộng, điểm cự trị của các đỉnh và đáy là giai đoạn chuyển hướng của chu kỳ, sự đi xuống của một chu kỳ gọi là suy thoái - là một giai đoạn mà trong đó GDP thực tế giảm xuống ít nhất trong bai quý liên tiếp - suy thoái bắt đầu tại một đỉnh và kết thúc tại một đáy. Trong giai đoạn suy thoái cầu về lao động giảm làm thất nghiệp gia tăng, lợi nhuận của doanh nghiệp giảm, giá chứng khoán thường sẽ giảm xuống khi các nhà đầu tư cảm nhận được chu kỳ kinh tế đi xuống. Giai đoạn mở rộng là hình ảnh phản chiếu của suy thoái, mỗi yếu tô trên sẽ hoạt động theo chiều ngược lại. Không có hai chu kỳ kinh tế nào hoàn toàn giống nhau.

Tiy vao tinh trạng nền kinh tế dang trong giai đoạn nào mà các ngân hàng đưa ra chính sách tín dụng mở rộng hoặc thu hẹp. Ở giai đoạn GDP tăng (tăng trưởng kinh tế) có ý nghĩa rằng thu nhập của người dân được cải thiện. Từ đó, tăng khả năng chỉ trả nợ vay, do đó tỷ lệ nợ xấu giảm và ngược lại khi nền kinh tế đi vào suy thoái thì sẽ là nguyên nhân gia tăng tỷ lệ 12 nợ xấu. Lý thuyết này vận dụng dé giải thích mối quan hệ của các yếu tố vĩ mô như lạm phát, tăng trưởng kinh tế v.

đến nợ xấu. Quy mô ngân hàng Theo giả thuyết “Quá lớn để phá sản” (too big to fail) của Boyd và Gertler (1994) cho rằng yếu tố quy mô ngân hàng và nợ xấu có mối quan hệ tương quan với nhau. Giả thuyết này cho rằng những ngân hàng lớn chấp nhận mạo hiểm và rủi ro quá mức bằng cách tăng sử dụng vốn cho vay của mình với chất lượng khách hàng thấp dẫn đến nợ xấu leo thang, Stern và Feldman (2004) lập luận rằng: “Mối quan hệ này là do kỷ luật của thị trường sẽ không áp đặt đối với các 'NHTMCP lớn, và chính phủ thường có chính sách bảo vệ các ngân hảng lớn nếu có nguy cơ phá sản”. Theo đó, quy mô NHTMCP càng lớn thì rủi ro tín dụng cảng cao, và nếu quy mô ngân hàng đạt ngưỡng giới hạn nhất định thì rủi ro tín dụng cao nhất.

Ngược lại với giả thuyết “Quá lớn để phá sản”, giả thuyết “hiệu ứng quy mô” (size effect), Salas và Saurina (2002) cho rằng các ngân hàng có quy mô lớn cho phép cơ hội đa dạng hóa nhiều hơn. Cụ thể, ngân hàng có tầm cỡ, quy mô lớn sẽ có nhiều tài nguyên và kinh nghiệm hơn trong công tác xử lý và phân tích đánh giá chất lượng tín dụng của người đi vay.