Đề án môn học: Thực trạng và giải pháp thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam

Luận văn tốt nghiệp 81 cung cấp kiến thức và hướng dẫn chi tiết cho sinh viên trong quá trình hoàn thành luận văn tốt nghiệp hiệu quả.

• Tác giả: Bành Thị Thanh Tình
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Thị Thu Hà
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Nhằm Thu Hút Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: đề án môn học
• Năm xuất bản: Năm 2023
• Địa điểm: Việt Nam

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NGOÀI (FOREIGN DIRECT INVESTMENT – FDI)
• 1.1. Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.2. Xu hướng vận động của đầu tư trực tiếp nước ngoài hiện nay
• 1.3. Vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.3.1. Đối với nước đi đầu tư
• 1.3.1.1. Tác động tích cực
• 1.3.1.2. Tác động tiêu cực
• 1.3.2. Đối với nước tiếp nhận đầu tư (nước sở tại)
• 1.3.2.1. Tác động tích cực
• 1.3.2.2. Tác động tiêu cực
• 1.3.3. Quan điểm của Việt Nam về tác động của FDI tới sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận văn tốt nghiệp 81 và tầm quan trọng của nó

Luận văn tốt nghiệp 81 là một phần quan trọng trong quá trình học tập của sinh viên, đặc biệt là ở bậc đại học. Nó không chỉ giúp sinh viên củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng nghiên cứu và viết lách. Đề tài này thường liên quan đến các vấn đề thực tiễn trong xã hội, từ đó tạo ra giá trị cho cộng đồng. Việc hoàn thành luận văn tốt nghiệp 81 không chỉ là một yêu cầu học thuật mà còn là cơ hội để sinh viên thể hiện khả năng tư duy độc lập và sáng tạo.

1.1. Định nghĩa và mục tiêu của luận văn tốt nghiệp

Luận văn tốt nghiệp là một nghiên cứu độc lập, nhằm mục đích áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. Mục tiêu chính là phát triển khả năng phân tích, tổng hợp và đưa ra giải pháp cho các vấn đề cụ thể.

1.2. Tại sao luận văn tốt nghiệp 81 lại quan trọng

Luận văn tốt nghiệp 81 không chỉ là yêu cầu để tốt nghiệp mà còn là cơ hội để sinh viên thể hiện năng lực nghiên cứu. Nó giúp sinh viên phát triển kỹ năng viết, tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

II. Những thách thức trong việc viết luận văn tốt nghiệp 81

Việc viết luận văn tốt nghiệp 81 thường gặp nhiều thách thức. Sinh viên có thể gặp khó khăn trong việc chọn đề tài, thu thập tài liệu, và tổ chức nội dung. Ngoài ra, áp lực thời gian và yêu cầu chất lượng cũng là những yếu tố gây căng thẳng. Để vượt qua những thách thức này, sinh viên cần có kế hoạch rõ ràng và sự hỗ trợ từ giảng viên.

2.1. Khó khăn trong việc chọn đề tài luận văn

Việc chọn đề tài phù hợp là một trong những thách thức lớn nhất. Sinh viên cần cân nhắc giữa sở thích cá nhân và tính khả thi của đề tài trong thực tế.

2.2. Áp lực thời gian và yêu cầu chất lượng

Áp lực về thời gian hoàn thành luận văn có thể khiến sinh viên cảm thấy căng thẳng. Để đảm bảo chất lượng, sinh viên cần lập kế hoạch và phân bổ thời gian hợp lý.

III. Phương pháp viết luận văn tốt nghiệp 81 hiệu quả

Để viết luận văn tốt nghiệp 81 hiệu quả, sinh viên cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc lập kế hoạch chi tiết, thu thập tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau và tổ chức nội dung một cách logic là rất quan trọng. Ngoài ra, việc tham khảo ý kiến từ giảng viên và các chuyên gia cũng giúp nâng cao chất lượng bài viết.

3.1. Lập kế hoạch và tổ chức nội dung

Lập kế hoạch chi tiết giúp sinh viên xác định rõ các bước cần thực hiện. Tổ chức nội dung một cách logic sẽ giúp người đọc dễ dàng theo dõi và hiểu được vấn đề.

3.2. Thu thập tài liệu và nguồn tham khảo

Việc thu thập tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau sẽ giúp làm phong phú thêm nội dung luận văn. Sinh viên nên sử dụng các tài liệu học thuật, sách, và bài báo để hỗ trợ cho luận điểm của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn của luận văn tốt nghiệp 81

Luận văn tốt nghiệp 81 không chỉ là một sản phẩm học thuật mà còn có giá trị thực tiễn cao. Nó có thể được áp dụng trong các lĩnh vực khác nhau, từ kinh tế, xã hội đến môi trường. Những giải pháp và kiến thức được trình bày trong luận văn có thể giúp giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cộng đồng.

4.1. Giải pháp cho các vấn đề xã hội

Nhiều luận văn tốt nghiệp 81 đề xuất các giải pháp cho các vấn đề xã hội như nghèo đói, giáo dục và y tế. Những giải pháp này có thể được áp dụng để cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.

4.2. Tác động đến chính sách và quản lý

Luận văn có thể cung cấp thông tin và dữ liệu quan trọng cho các nhà quản lý và chính sách. Điều này giúp họ đưa ra quyết định đúng đắn hơn trong việc phát triển kinh tế và xã hội.

V. Kết luận và tương lai của luận văn tốt nghiệp 81

Luận văn tốt nghiệp 81 đóng vai trò quan trọng trong quá trình học tập và phát triển nghề nghiệp của sinh viên. Nó không chỉ giúp sinh viên củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng cần thiết cho công việc sau này. Tương lai của luận văn tốt nghiệp 81 sẽ tiếp tục phát triển, với sự thay đổi trong phương pháp nghiên cứu và viết lách.

5.1. Xu hướng nghiên cứu và viết luận văn trong tương lai

Trong tương lai, việc nghiên cứu và viết luận văn sẽ ngày càng chú trọng đến tính ứng dụng và thực tiễn. Sinh viên cần cập nhật các phương pháp nghiên cứu mới để nâng cao chất lượng bài viết.

5.2. Vai trò của công nghệ trong việc viết luận văn

Công nghệ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sinh viên trong quá trình viết luận văn. Các công cụ trực tuyến và phần mềm sẽ giúp sinh viên tổ chức và trình bày nội dung một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sau khi Luật Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam được ban hành năm 1987, nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment – FDI) đã trở thành một nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội. Xuất phát điểm của Việt Nam trong công cuộc đổi mới là một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, thiếu hụt vốn nghiêm trọng, tỷ lệ tích lũy nội bộ thấp, công nghệ kỹ thuật lạc hậu và kinh nghiệm quản lý còn nhiều hạn chế. Trong bối cảnh đó, FDI được xác định là nguồn lực ngoại sinh then chốt nhằm bổ sung vốn phát triển, tiếp nhận chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản lý hiện đại.

Tuy nhiên, sau hơn 14 năm thực hiện luật, quá trình thu hút và sử dụng dòng vốn FDI tại Việt Nam xuất hiện nhiều biến động và thách thức mới. Trên bình diện quốc tế, xu hướng toàn cầu hóa gia tăng kéo theo sự cạnh tranh gay gắt giữa các quốc gia trong việc thu hút nguồn vốn FDI vốn có giới hạn, trong khi dòng vốn toàn cầu có xu hướng chảy mạnh vào các nền kinh tế phát triển hoặc các quốc gia cải thiện môi trường đầu tư nhanh chóng như Trung Quốc. Ở phạm vi trong nước, việc quản lý và giải ngân các dự án FDI bộc lộ nhiều bất cập, tình trạng dự án bị đình trệ hoặc giải thể trước thời hạn gia tăng.

Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, đề án môn học tập trung giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về bản chất, xu hướng vận động toàn cầu và tác động hai mặt của dòng vốn FDI đối với cả nước đi đầu tư và nước tiếp nhận đầu tư.
2. Làm rõ hệ quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước Việt Nam đối với hoạt động thu hút và quản lý FDI.
3. Phân tích thực trạng hoạt động FDI tại Việt Nam qua các giai đoạn từ năm 1988 đến năm 2001, diễn biến cụ thể trong năm 2002 và 8 tháng đầu năm 2003 theo các tiêu chí: quy mô vốn, số lượng dự án, cơ cấu ngành, hình thức đầu tư, đối tác đầu tư và phân bổ địa bàn.
4. Đánh giá tình hình triển khai, tiến độ giải ngân và nguyên nhân dẫn đến tình trạng dự án FDI bị thu hồi giấy phép, giải thể trước thời hạn (đặc biệt trong khối liên doanh).
5. Xác định mục tiêu và đề xuất các phương hướng trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả thu hút và sử dụng dòng vốn FDI tại Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo.

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam và các nhân tố chi phối quá trình thu hút, quản lý nguồn vốn này.
• Phạm vi không gian: Lãnh thổ Việt Nam trong mối tương quan so sánh với khu vực (ASEAN, Trung Quốc) và các đối tác kinh tế quốc tế lớn (Hoa Kỳ, Nhật Bản, Liên minh Châu Âu).
• Phạm vi thời gian: Số liệu và tiến trình lịch sử tập trung từ năm 1988 đến hết tháng 12/2001, đồng thời cập nhật số liệu thực tế năm 2002 và 8 tháng đầu năm 2003.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm

Đề án tiếp cận khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài từ nhiều góc độ học thuật và pháp lý:

• Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF): FDI phản ánh khoản đầu tư được thực hiện nhằm thu được lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động tại một nền kinh tế khác với nền kinh tế của nhà đầu tư, trong đó mục đích chính của nhà đầu tư là giành được tiếng nói có hiệu lực trong quản lý doanh nghiệp đó.
• Theo chuyên gia Cynthia Day Wallace: FDI được định nghĩa theo nghĩa rộng là việc thiết lập hoặc giành được quyền sở hữu đáng kể trong một doanh nghiệp ở nước ngoài, hoặc sự gia tăng khối lượng của một khoản đầu tư hiện có ở nước ngoài nhằm đạt được quyền sở hữu đáng kể.
• Theo Điều 2 Chương II Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam (ban hành ngày 12/11/1996): Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất cứ tài sản nào để tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của pháp luật.

Đề án phân loại các hình thức FDI thực hiện tại Việt Nam gồm:

• Hợp đồng hợp tác kinh doanh (Business Cooperation Contract – BCC);
• Doanh nghiệp liên doanh;
• Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài;
• Các hợp đồng xây dựng – chuyển giao theo luật định: Xây dựng – Kinh doanh – Chuyển giao (BOT), Xây dựng – Chuyển giao – Kinh doanh (BTO), Xây dựng – Chuyển giao (BT);
• Đầu tư vào khu công nghiệp, khu chế xuất và khu công nghệ cao.

Về mặt quan điểm chính sách, công trình dựa trên ba định hướng cốt lõi của Nhà nước:

1. Đánh giá đúng vai trò của FDI là bộ phận cấu thành của đầu tư quốc gia, kết hợp đồng bộ với vốn trong nước và nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) mà không tạo gánh nặng nợ nần cho tương lai;
2. Thực hiện chính sách mở cửa gắn liền với các biện pháp "che chắn" nhằm bảo vệ an ninh kinh tế, chủ quyền quốc gia và bản sắc văn hóa;
3. Xác định hiệu quả kinh tế - xã hội tổng thể (tạo việc làm, tăng thu ngân sách, chuyển dịch cơ cấu, chuyển giao công nghệ) là tiêu chuẩn cao nhất trong hợp tác đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Đề án sử dụng các phương pháp nghiên cứu học thuật gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp số liệu thống kê kinh tế;
• Phương pháp so sánh chuỗi thời gian (time-series comparison) để đánh giá tốc độ tăng trưởng và chu kỳ biến động của dòng vốn FDI qua từng năm;
• Phương pháp phân loại và phân tích cơ cấu (theo hình thức sở hữu, ngành kinh tế, vùng địa lý, quốc gia đối tác);
• Phương pháp đánh giá thực tiễn dựa trên dữ liệu giải thể, đình trệ dự án.

Nguồn dữ liệu sử dụng trong văn bản được trích xuất từ các cơ quan chính thống:

• Tổng cục Thống kê (Niên giám Thống kê 2000, Niên giám Thống kê 2001);
• Vụ Quản lý Dự án – Bộ Kế hoạch và Đầu tư;
• Báo cáo của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD);
• Ấn phẩm Thời báo Kinh tế Việt Nam (Kinh tế 2001 - 2002 Việt Nam và Thế giới).

Nội dung chính theo từng phần của đề án

Phần I: Lý luận chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment – FDI)

Nội dung phần I làm rõ bản chất kinh tế của FDI là hình thức mà chủ đầu tư trực tiếp bỏ vốn và trực tiếp tham gia quản trị dự án nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Tác giả phân tích 6 xu hướng vận động chính của dòng FDI trên quy mô toàn cầu:

1. Quy mô FDI tăng nhanh: Dòng vốn luân chuyển toàn cầu tăng từ 168 tỷ USD (1992) lên 325 tỷ USD (1995), đạt 636 tỷ USD (1998, tăng 40% so với 1997), đạt 865 tỷ USD (1999) và lập mốc kỷ lục 1.000 tỷ USD vào năm 2000.
2. Sự chi phối của các công ty xuyên quốc gia (TNCs): Toàn thế giới có khoảng 60.000 TNCs (49.000 công ty thuộc các nước phát triển, 11.000 công ty thuộc các nước đang phát triển) với 500.000 chi nhánh. 100 TNCs lớn nhất kiểm soát 1/3 FDI toàn cầu và 90% kết quả nghiên cứu & triển khai (R&D).
3. Gia tăng cạnh tranh trong thu hút đầu tư: Các nước tiếp nhận đầu tư chủ động xóa bỏ rào cản hành chính, tài chính, năng lượng và viễn thông để cạnh tranh thu hút nguồn vốn.
4. Phân phối dòng vốn không đồng đều: Gần 80% trong tổng số 1.000 tỷ USD vốn FDI năm 2000 chảy vào các nước phát triển (tập trung tại Mỹ và EU), trong khi các nước đang phát triển (chiếm 3/4 dân số thế giới) chỉ nhận được hơn 20% còn lại (năm 1998 chỉ đạt 166 tỷ USD, tương đương 4,15% tổng đầu tư toàn cầu). Ngay tại các nước đang phát triển, 2/3 lượng vốn tập trung vào 10 quốc gia thuộc Châu Á và Mỹ Latinh.
5. Tính linh hoạt cao: Dòng vốn dịch chuyển nhanh chóng dựa trên mức độ an toàn và tỷ suất sinh lời của từng thị trường nhờ hạ tầng viễn thông và chi phí vận tải giảm.
6. Chuyển dịch cơ cấu đầu tư: Dòng vốn dịch chuyển mạnh từ chế tạo cơ khí đơn thuần sang các ngành dịch vụ, viễn thông, ngân hàng, công nghệ sinh học và công nghệ cao.

Phần I cũng đánh giá tác động hai mặt của FDI đối với cả nước xuất khẩu vốn và nước tiếp nhận vốn (nước sở tại), đồng thời xác lập hệ quan điểm của Việt Nam về việc kết hợp giữa chính sách ưu đãi mở rộng với các biện pháp bảo đảm an toàn chính trị và chủ quyền kinh tế.

Phần II: Thực trạng của hoạt động FDI tại Việt Nam

Phần này phân tích chi tiết dữ liệu thực nghiệm thu hút FDI tại Việt Nam qua các mốc thời gian:

1. Giai đoạn 1988 – 2001

Từ khi có Luật Đầu tư nước ngoài đến hết tháng 12/2001, Việt Nam đã cấp giấy phép cho 3.631 dự án với tổng vốn đăng ký đạt 41,x tỷ USD (bình quân 259 dự án/năm và 2.966,9 triệu USD vốn đăng ký/năm). Quy mô vốn đăng ký bình quân đạt 11,44 triệu USD/dự án.

• Năm 1995 là đỉnh cao thu hút đầu tư cả về số dự án và quy mô vốn.
• Từ năm 1997, dòng vốn suy giảm do tác động từ cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ khu vực Châu Á, chạm đáy về quy mô bình quân vào năm 1999 (chỉ đạt 5,04 triệu USD/dự án, tương đương 44,06% mức bình quân thời kỳ 1988-2001).
• Giai đoạn 2000 - 2001 ghi nhận dấu hiệu phục hồi nhưng quy mô dự án bình quân năm 2001 vẫn chỉ đạt mức 97,x% so với năm 2000.

Hình thức đầu tư	Tỷ trọng vốn đăng ký (%)	Tỷ trọng số dự án (%)
Doanh nghiệp liên doanh	51%	30%
Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài	36%	66%
Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) và BOT	13%	4%

(Dữ liệu tổng hợp từ Vụ Quản lý Dự án – Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tính đến 03/05/2002 đối với các dự án còn hiệu lực)

Đóng góp của khu vực FDI:

• Vốn FDI chiếm 32,4% tổng vốn đầu tư toàn xã hội năm 1995 và duy trì mức trên 20% trong các năm tiếp theo; đóng góp vào mức tăng trưởng kinh tế 8,5% (giai đoạn 1991-1997).
• Đóng góp vào GDP tăng từ 2% (năm 1992) lên trên 13% GDP vào đầu thập niên 2000.
• Chiếm 100% sản lượng khai thác dầu thô, sản xuất ô tô, máy giặt, tủ lạnh, điều hòa không khí, thiết bị văn phòng, máy tính; 60% sản lượng thép cán và 33% sản lượng thiết bị điện tử.
• Kim ngạch xuất khẩu của khu vực FDI giai đoạn 1996 - 2000 đạt trên 16 tỷ USD (chiếm 23% kim ngạch cả nước).
• Tạo việc làm trực tiếp cho 33 vạn lao động với mức thu nhập bình quân 70 USD/người/tháng, trong đó có khoảng 6.000 cán bộ quản lý và 2.500 cán bộ kỹ thuật.

2. Hoạt động FDI năm 2002 và 8 tháng đầu năm 2003

• Năm 2002: Cấp phép 715 dự án với 1.432 triệu USD vốn đăng ký (tăng 52% về số dự án nhưng vốn đăng ký chỉ bằng 58% so với năm 2001). Tổng vốn cấp mới và điều chỉnh tăng thêm đạt 2.351 triệu USD (giảm 23% so với 2001).
  • Phân bổ theo ngành năm 2002: Công nghiệp (510 dự án, 997 triệu USD); Xây dựng (36 dự án, 95 triệu USD); Khách sạn - du lịch (20 dự án, 140 triệu USD); Thủy sản (16 dự án, 20 triệu USD); Tài chính - ngân hàng (1 dự án, 5 triệu USD).
  • Phân bổ địa bàn hàng đầu năm 2002: Đồng Nai (96 dự án, 279 triệu USD), Bình Dương (139 dự án, 258 triệu USD), TP. Hồ Chí Minh (213 dự án, 256 triệu USD), Hà Nội (54 dự án, 128 triệu USD).
  • Đối tác dẫn đầu năm 2002: Đài Loan (188 dự án, 286 triệu USD), Hàn Quốc (147 dự án, 269 triệu USD), Hồng Kông (55 dự án, 141 triệu USD), Hoa Kỳ (31 dự án, 137 triệu USD), Malaysia (26 dự án, 94 triệu USD), Thái Lan (14 dự án, 94 triệu USD).
• 8 tháng đầu năm 2003: Cấp phép 385 dự án mới với tổng vốn 1.059,1 triệu USD (giảm 6,8% về số dự án, tăng 37,3% về vốn đăng ký so với cùng kỳ 2002); có 243 lượt dự án điều chỉnh tăng vốn với 554 triệu USD, đưa tổng vốn đăng ký mới và bổ sung đạt 1.623,1 triệu USD (tăng 25,6%).
  • Phân bổ theo ngành: Công nghiệp - xây dựng chiếm 65,9% tổng vốn (277 dự án, 697,7 triệu USD); Dịch vụ chiếm 25,5% (66 dự án, 270,5 triệu USD); Nông - lâm - thủy sản chiếm 8,6% (42 dự án, 172,7 triệu USD).
  • Phân bổ địa phương: TP. Hồ Chí Minh (206,1 triệu USD), Bà Rịa - Vũng Tàu (147,1 triệu USD), Bình Dương (146,6 triệu USD), Hải Phòng (91,6 triệu USD), Hà Nội (63,9 triệu USD).
  • Xuất nhập khẩu: Trong khi khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 3.882 triệu USD, khu vực FDI xuất siêu 967 triệu USD; tạo việc làm trực tiếp cho 640.000 lao động.

3. Tình hình các đối tác đầu tư trọng điểm

• Khối ASEAN: Giai đoạn trước 1996 có 229 dự án ($3.x tỷ USD); từ 1996 đến 06/1997 đạt 328 dự án với 7.815 triệu USD vốn cam kết (gần 30% tổng vốn FDI tại Việt Nam). Sau khủng hoảng 1997, tỷ trọng giảm dần: đến hết 1999 chiếm 23,4%, hết 2001 chiếm 21,7% tổng vốn FDI. Hạn chế chủ yếu là quy mô nhỏ, công nghệ trung bình.
• Hoa Kỳ: Đầu tư từ năm 1991 (1 dự án, trên 2 triệu USD), tăng mạnh sau khi bình thường hóa quan hệ (1994 - 1995), đạt 1.376 triệu USD trong 89 dự án vào năm 1999; chững lại vào năm 2000. Dự án chủ yếu tập trung vào chế biến thực phẩm, giải khát, ô tô, hóa mỹ phẩm.
• Nhật Bản: Là đối tác thương mại và viện trợ ODA lớn nhất, nhưng quy mô FDI vào Việt Nam còn thấp so với các nước ASEAN khác; năm 2001 xếp thứ 5 về vốn FDI tại Việt Nam.

4. Thực trạng dự án giải thể và khó khăn triển khai

Tính đến hết năm 2000, cả nước có 634 dự án FDI giải thể trước thời hạn với số vốn đăng ký 8.x tỷ USD (chiếm 23-24% tổng số dự án và vốn đầu tư còn hiệu lực). Giai đoạn 1996 - 2000 có 392 dự án giải thể, tăng 166% về số dự án và tăng 466% về vốn đăng ký so với giai đoạn 1991 - 1995.

Cơ cấu dự án giải thể	Tỷ trọng	Chi tiết cụ thể
Theo hình thức	73,6% số dự án giải thể thuộc về Doanh nghiệp Liên doanh	468 dự án liên doanh bị giải thể (chiếm 69,4% vốn giải thể); trong khi hình thức 100% vốn nước ngoài chỉ có 62 dự án giải thể (chiếm 10%).
Theo lĩnh vực	Dịch vụ chiếm tỷ trọng vốn giải thể cao nhất	Dịch vụ: 52,6% tổng vốn giải thể; Công nghiệp: 40%; Nông - lâm - ngư nghiệp: 7,4%.
Theo đối tác	Hàn Quốc và khối ASEAN	Hàn Quốc có nhiều dự án giải thể nhất (văn phòng, xây dựng, khách sạn - du lịch, lắp ráp ô tô, xe máy); các nước ASEAN gặp khó khăn trong dự án bất động sản, khách sạn sau khủng hoảng tài chính.

Văn bản chỉ rõ nguyên nhân tỷ lệ giải thể cao ở khối liên doanh:

• Doanh nghiệp Việt Nam có năng lực tài chính yếu (chỉ góp trung bình 30% vốn pháp định, tương đương 10% tổng vốn đầu tư, chủ yếu góp bằng quyền sử dụng đất và nhà xưởng);
• Cán bộ đại diện phía Việt Nam thiếu năng lực quản lý, hạn chế ngoại ngữ, thụ động trước đối tác;
• Hiện tượng đối tác nước ngoài chuyển giá nội bộ (nâng giá thiết bị, công nghệ đầu vào, hạ giá đầu ra), chiết khấu tiếp thị cao để chiếm lĩnh thị trường và chủ động báo lỗ, trong bối cảnh Việt Nam chưa có luật chống độc quyền và chống bán phá giá;
• Bất đồng nội bộ về phương thức điều hành và chiến lược kinh doanh;
• Môi trường pháp lý sau cấp phép chưa đồng bộ, vướng mắc giải phóng mặt bằng, cơ chế hai giá và chi phí dịch vụ cao.

Phần III: Mục tiêu, phương hướng đẩy mạnh thu hút và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn FDI tại Việt Nam

Phần III đề ra mục tiêu tổng quát là tranh thủ nguồn vốn, kỹ thuật công nghệ cao, kinh nghiệm quản lý tiên tiến và mở rộng thị trường quốc tế để phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nâng cao mức sống nhân dân. Năm phương hướng trọng tâm gồm:

1. Ưu tiên ngành và địa bàn: Hướng FDI vào nông nghiệp, trồng rừng, xây dựng vùng nguyên liệu, chế biến nông sản thực phẩm; ưu tiên vùng Trung du, miền núi, Tây Nguyên, Duyên hải miền Trung và Tây Nam Bộ. Tại các đô thị lớn (TP.HCM, Hà Nội, Đồng Nai, Hải Phòng), tập trung thu hút dự án quy mô lớn, công nghệ cao vào các khu công nghiệp, khu chế xuất; chú trọng công nghiệp then chốt (dầu khí, xi măng, cảng biển, sân bay, viễn thông, thép, hóa chất).
2. Chuyển giao công nghệ gắn với khai thác nhân lực: Kết hợp tiếp nhận công nghệ cao với việc thu hút các dự án thâm dụng lao động nhằm giải quyết việc làm tại chỗ theo cơ chế "làn sóng" công nghệ phù hợp.
3. Đa dạng hóa hình thức và đối tác đầu tư: Duy trì hợp tác trong khối ASEAN, đồng thời đẩy mạnh thu hút vốn từ các nền kinh tế phát triển có tiềm lực công nghệ và vốn mạnh như Nhật Bản, Hoa Kỳ, EU, Canada, Australia.
4. Lấy hiệu quả kinh tế - xã hội làm thước đo cao nhất: Đặt lợi ích dài hạn về phát triển nguồn nhân lực, bảo vệ môi trường sinh thái và cân bằng kinh tế lên trên các mục tiêu tài chính ngắn hạn.
5. Gắn kết FDI với mở rộng thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế: Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia khi thực hiện lộ trình cắt giảm thuế quan CEPT/AFTA và Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa thực trạng dữ liệu FDI 1988 – 2003: Đề án đã tổng hợp số liệu thực tế qua 14 năm thi hành Luật Đầu tư nước ngoài (3.631 dự án, 41,x tỷ USD vốn đăng ký giai đoạn 1988-2001) và cập nhật số liệu năm 2002 cùng 8 tháng đầu năm 2003, phản ánh toàn diện chu kỳ tăng trưởng, suy giảm và phục hồi của dòng vốn ngoại.
• Chỉ ra cơ cấu và tác động thực chất của FDI: Xác định rõ mức độ đóng góp của FDI vào công nghiệp (chiếm 100% dầu thô, ô tô, điện tử gia dụng; 60% thép cán), xuất khẩu (chiếm 23-50% tổng kim ngạch) và giải quyết việc làm (640.000 lao động tính đến tháng 8/2003).
• Phân tích nguyên nhân đổ vỡ của mô hình liên doanh: Làm rõ thực trạng 634 dự án giải thể trước thời hạn với 73,6% tập trung ở các dự án liên doanh, bóc tách các hạn chế cốt lõi về tỷ lệ vốn góp thấp của phía Việt Nam, năng lực cán bộ quản lý và tình trạng chuyển giá, độc quyền của nhà đầu tư nước ngoài.
• Đề xuất định hướng chính sách: Xác lập khung phương hướng thu hút FDI theo ngành, vùng lãnh thổ và đối tác chiến lược, nhấn mạnh nguyên tắc "mở" đi liền với "che chắn" nhằm giữ vững độc lập tự chủ kinh tế trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu là đề án môn học của sinh viên nên phạm vi khảo sát số liệu thực tế dừng lại ở mốc tháng 8 năm 2003; các giải pháp ở Phần III chủ yếu dừng lại ở mức độ xác định phương hướng và nguyên tắc vĩ mô, chưa xây dựng thành các đề án chính sách hoặc mô hình định lượng chi tiết cho từng ngành cụ thể.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi diễn biến dòng vốn FDI sau khi Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ vận hành đầy đủ và tiến trình đàm phán gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO); nghiên cứu chuyên sâu các công cụ pháp lý kiểm soát chuyển giá, luật cạnh tranh và chính sách xóa bỏ cơ chế hai giá tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Kinh tế đầu tư, Quản trị kinh doanh và các nhà nghiên cứu lịch sử kinh tế Việt Nam thời kỳ Đổi mới.
• Nội dung giá trị: Đề án cung cấp hệ thống dữ liệu chi tiết về cơ cấu đầu tư FDI theo ngành, vùng kinh tế và quốc gia đối tác giai đoạn 1988 – 2003; đồng thời cung cấp khung phân tích thực tế về các sai lầm và rủi ro trong quản lý doanh nghiệp liên doanh giữa đối tác trong nước và đối tác nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp

1. Giai đoạn 1988 – 2001, năm nào đạt đỉnh cao về thu hút FDI tại Việt Nam và quy mô vốn bình quân thời kỳ này là bao nhiêu?
Năm 1995 là năm đỉnh cao nhất về thu hút FDI cả về số lượng dự án, tổng vốn đăng ký và quy mô vốn. Tính chung cả giai đoạn 1988 – 2001, quy mô vốn đăng ký bình quân đạt 11,44 triệu USD/dự án (năm 1999 giảm mạnh xuống mức thấp nhất là 5,04 triệu USD/dự án).

2. Tỷ trọng các hình thức đầu tư FDI tại Việt Nam lũy kế đến ngày 03/05/2002 được phân bổ như thế nào?
Hình thức liên doanh chiếm 51% tổng vốn đăng ký và 30% số dự án; hình thức 100% vốn nước ngoài chiếm 36% tổng vốn đăng ký và 66% số dự án; các hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) và BOT chiếm 13% tổng vốn đăng ký và 4% số dự án.

3. Tình trạng giải thể dự án FDI tính đến hết năm 2000 diễn ra như thế nào và hình thức nào chiếm tỷ lệ cao nhất?
Đến hết năm 2000 có 634 dự án FDI bị giải thể trước thời hạn với số vốn 8.x tỷ USD. Trong đó, hình thức liên doanh chiếm tỷ lệ cao nhất với 468 dự án (chiếm 73,6% số dự án giải thể và 69,4% tổng vốn giải thể), trong khi hình thức 100% vốn nước ngoài chỉ chiếm 10% số dự án giải thể.

4. Vì sao các doanh nghiệp liên doanh tại Việt Nam thời kỳ này có tỷ lệ giải thể cao?
Nguyên nhân chủ yếu do doanh nghiệp Việt Nam góp vốn thấp (chỉ chiếm trung bình 30% vốn pháp định, tương đương 10% tổng vốn đầu tư, chủ yếu bằng quyền sử dụng đất); cán bộ quản lý thiếu năng lực và ngoại ngữ; phía nước ngoài thực hiện chuyển giá thiết bị/nguyên liệu và định giá thấp sản phẩm đầu ra để chủ động báo lỗ nhằm chiếm lĩnh thị phần trong khi Việt Nam chưa có luật chống độc quyền; và những mâu thuẫn nội bộ về chiến lược điều hành.

5. Cơ cấu thu hút FDI theo ngành trong 8 tháng đầu năm 2003 có đặc điểm gì nổi bật?
Dòng vốn FDI tập trung áp đảo vào khu vực công nghiệp và xây dựng với 277 dự án, đạt 697,7 triệu USD (chiếm 65,9% tổng vốn đăng ký mới); khu vực dịch vụ có 66 dự án với 270,5 triệu USD (chiếm 25,5%); khu vực nông - lâm - thủy sản chỉ thu hút được 42 dự án với 172,7 triệu USD (chiếm 8,6%).

Kết luận

Đề án môn học của tác giả Bành Thị Thanh Tình đã hệ thống hóa toàn diện bức tranh đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam sau hơn 14 năm thực hiện Luật Đầu tư nước ngoài (1987 - 2003). Qua việc phân tích các chuỗi số liệu thống kê chi tiết, tác giả đã khẳng định vai trò trụ cột của FDI đối với tăng trưởng công nghiệp, xuất khẩu và giải quyết việc làm, đồng thời phân tích thẳng thắn các hạn chế nội tại như tỷ lệ giải thể cao ở khối liên doanh, bất cập hạ tầng và hiện tượng chuyển giá. Trên cơ sở đó, đề án xác lập các mục tiêu và phương hướng chiến lược nhằm khai thác hiệu quả dòng vốn FDI, phục vụ đắc lực cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

§Ò ¸n m«n häc Bµnh ThÞ ThanhT×nh lêi nãi ®Çu Vốn và kỹ thuật là những nhân tố quan trọng đối với bất kỳ quốc gia nào trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Nó đặc biệt quan trọng đối với các nước đang phát triển bởi vì đó là nguồn lực khan hiếm đối với các nước này. và đối với Việt Nam cũng vậy, víi xuất phát điểm là một nước nông nghiệp lạc hậu phát triển kinh tế - xã hội trong điều kiện thiếu vốn trầm trọng, tích luü nội bộ thấp,khoa học công nghệ lạc hậu, kinh nghiệm quản lý yếu kém, với nguồn lực khan hiếm như vậy chúng ta không thể một mình đi lên được mà cần phải có một “cú huých” từ bên ngoài – đó là nguồn vốn đầu tư từ nước ngoài vào, trong đó nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài là một bộ phận quan trọng. Năm 1987 Việt Nam ban hành luật đầu tư trực tiếp nước ngoài, nó đã thổi một luồng sinh khí mới vào Việt Nam.

Sau hơn 14 năm thực hiện luật đầu tư trực tiếp nước ngoài chúng ta đã thấy được vai trò to lớn của nó và nó được coi là nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Cùng với xu hướng toàn cầu hoá nền kinh tế hiện nay, hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài trở thành một hình đầu tư phổ biến trên thế giới. Trong khi nhu cầu về FDI của các quốc gia ngày càng gia tăng thì nguồn FDI trên thế giới lại có hạn, dẫn đến tình trạng cạnh tranh gay gắt giữa các nước tiếp nhận FDI. Hơn nữa, dòng FDI hiện nay có xu hướng chảy vào các nước phát triển hơn là các nước đang phát triển, Trung Quốc là nước tiến hành cải thiện môi trường nhanh, đây là một trở ngại đối với Việt Nam.

Làm thế nào để thu hút và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn FDI đang là vấn đề nóng bỏng và gây nhiều tranh cãi. Cũng chính vì tính cấp thiết đó mà em quyết định chọn đề tài “Thực trạng và giải pháp nhằm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam” làm đề tài cho đề án môn học của mình. 1 §Ò ¸n m«n häc Bµnh ThÞ ThanhT×nh Em xin chân thành cảm ơn TS Đoàn Thị Thu Hà đã giúp em hoàn thành bài viết này. Do trình độ và thời gian có hạn, nên chắc rằng bài viết không tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót, mong được sự góp ý của thầy cô và các bạn.

Sv: Bành Thị Thanh Tình 2 §Ò ¸n m«n häc Bµnh ThÞ ThanhT×nh PHẦN I LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NGOÀI (FOREIGN DIRECT INVESTMENT – FDI) 1. Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài Đầu tư trực tiếp nước ngoài là một hình thức đầu tư quốc tế được thực hiện thông qua việc thành làp các công ty con để mở rộng phạm vi hoạt động kinh doanh của các công ty quốc tế ra toàn cầu. Việc mở rộng sản xuất thông qua các hình thức FDI không chỉ đơn thuần là sự chu chuyển tài chính quốc tế, mà cùng với nó là sự chuyển giao công nghệ, bí quyết quản lý và các tài sản vô hình khác. Đầu tư trực tiếp nước ngoài lµ h×nh thøc ®Çu t trong ®ã ngêi bá vèn ®ång thêi lµ ngêi sö dông vèn, ®iÒu ®ã cã nghÜa lµnhµ ®Çu t ®ång thêi lµ ngêi qu¶n lý ho¹t ®éng ®Çu t.

Trong đầu tự trực tiếp, người có vốn bỏ vào một đối tượng nhất định nhằm tăng thêm năng lực sản xuất hiện có, hoặc tạo ra những năng lực mới, song cũng có thể mua lại một số cổ phần đủ lớn để trực tiếp tham gia quản lý, điều hành đối tượng bỏ vốn để thu được lợi tức cổ phần. Đứng trên những giác độ khác nhau, đã có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài: Theo quỹ tiền tệ; FDI phản ánh số đầu tư được thực hiệnđể thu lợi ích lâu dài trong một hãng hoạt động ở một nền kinh tế khác với nền kinh tế của nhà đầu tư, mục đích của nhà đầu tư là dành được tiếng nói có hiệu quả trong công việc quản lý hãng đó. Theo Cynthia Day Wallace – chuyên gia Mỹ về các công ty xuyên quốc gia FDI có thể được định nghĩa theo nghĩa rộng là việc thiết lập hay dành được quyền sở hữu đáng kể trong một hãng ở nước ngoài hay sự gia 3 §Ò ¸n m«n häc Bµnh ThÞ ThanhT×nh tăng khối lượng của một khoản đầu tư hiện có ở nước ngoài nhằm đạt được quyền sở hữu đáng kể… Theo luật đầu tư nước ngoài của Việt Nam ban hành ngày 12/11/1996 tại điều 2 chương II có ghi: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc là bằng bất cứ tài sản nào để tiến hành các hợp đồng đầu tư theo quy định của luật này”. Từ các quan điểm, các chính kiến khác nhau ta có thể rut ra các điểm hội tụ chung về khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) như sau: Đầu tư trực tiếp nước ngoài là hoạt động đầu tư do các tổ chức kinh tế và các cá nhân nước ngoài tự mình hoặc cùng với các tổ chức kinh tế của nước sở tại bỏ vốn vào một đối tượng nhất định, trực tiếp quản lý và điều hành để thu lợi trong kinh doanh.

Hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài được tiến hành thông qua các dự án - gọi là dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài. Một số hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam: Hoạt động hợp tác kinh doanh(Business Cooperation Contract – BCC), doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, hình thức xây dựng – kinh doanh - chuyển giao(Built-Operate-Transfer – BOT), hình thức xây dựng - chuyển giao – kinh doanh(BTO), hợp đồng xây dựng và chuyển giao(Built- Transfer – BT),…hoặc có thể đầu tư vào các khu chế xuất, khu công nghiệp hay khu công nghệ cao… 2. Xu hướng vận động của đầu tư trực tiếp nước ngoài hiện nay. Đầu tư trực tiếp nước ngoài đang ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với các nền kinh tế, cả với nước tiếp nhận đầu.

Cũng như sự phát triển của nền kinh tế thế giới, sự vận động của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài chịu tác động của rất nhiều yếu tố khác nhau như kinh tế, kỹ thuật, chính trị, xã hội và các nhân tố tự nhiên. Cuộc khủng hoảng tài chính-tiền tệ 4 §Ò ¸n m«n häc Bµnh ThÞ ThanhT×nh khu vực châu á cùng với xu hướng quốc tế hoá đời sống kinh tế thế giới đã khiến hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài có nhiều biến đổi sâu sắc. Trong những năm gần đây, FDI ngày càng được mở rộng và tăng lên về cả quy mô, hình thức, thị trường, lĩnh vực đầu tư, đồng thời thể hiện vị trí, vai trò ngày càng to lớn trong quan hệ kinh tế quốc tế. Sự vận động của FDI đang thay đổi đáng kể theo những xu hướng sau: Thứ nhất, quy mô FDI không ngừng tăng lên cả về số lượng tuyệt đối và tỷ trọng trong tổng vốn đầu tư toàn thế giới: Càng về cuối thập kỷ 90 tốc độ lưu chuyển FDI càng tăng lên nhanh, lên tới trên 20% mỗi năm phải mất 12 năm, từ năm 1974 đến 1986 để tăng gấp đôi, nhưng chỉ 6 năm sau đến năm 1992 FDI đã tăng lên 2 lần, đạt mức 168 tỷ USD, và chỉ cần 3 năm tiếp nữa (1995), FDI đã gấp đôi(325 tỷ USD).

Năm 1998, theo báo của tổ chức hội nghị về buôn bán và phát triển của Liên hợp quốc(UNCTAD), tổng FDI của thế giới là 636 tỷ USD tăng 40% so với năm 1997 và gấp 2 lần năm 1995. Năm 1999, khói lượng FDI lưu chuyển trên toàn thế giới đạt 865 tỷ USD, tăng 36% so với năm 1998, gấp 10 lần so với 10 năm trước đó; Năm 2000 vừa qua FDI đạt đến mức kỷ lục 1000 tỷ USD tăng 16% so với năm 1999. Theo dự báo 5 năm đầu của thế kỷ XXI dòng FDI tiếp tục tăng vượt quá tốc độ tăng trưởng kinh tế thế giới và tốc độ tăng trưởng thương mại quốc tế. Cuộc khủng hoảng tài chính-tiền tệ của một số nước khu vực châu Á, cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính ở Liên Bang Nga dường như chỉ làm thay đồi địa chỉ đến của FDI chứ không ảnh nhiều đến khối lượng và tốc độ luân chuyển của FDI trên toàn thế giới.

Cơ sở của sự gia tăng này là quá trình toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới, môi trường chính trị-xã hội thuận lợi và tốc độ tăng trưởng kinh tế đều đặn của nhiều quốc gia, khu vực trên toàn thế giới những năm gần đây. Sự tiến bộ khoa học-kỹ thuật, nhất là hệ thống thông tin liên lạc, giao thông cũng tạo điều kiện thuận lợi, trợ giúp các hoạt động FDI diễn ra thuận lợi, nhanh chóng. 5 §Ò ¸n m«n häc Bµnh ThÞ ThanhT×nh Thứ hai, dòng FDI đang chịu sự chi phối và kiểm soát chủ yếu bởi các công ty xuyên quốc gia(TNCs) của các nước phát triển. Các công ty xuyên quốc gia trở thành những chủ đầu tư kiểm soát trên 80% tổng FDI trên toàn thế giới hiện nay.

Trên toàn thế giới có khoảng 60000 công ty xuyên quốc gia, trong đó 49000 công ty là thuộc các nước công nghiệp phát triển và 11000 công ty là thuộc các nước đang phát triển. Các công ty xuyên quốc gia có mạng lưới chân rết hoạt động rộng khắp thế giới với khoảng 500000 công ty con (chi nhánh) ở nước ngoài. Chỉ 100 công ty xuyên quốc gia lớn nhất thế giới (tất cả đều thuộc Mỹ, EU và Nhật Bản) đã chiếm tới 1/3 FDI toàn cầu, 90% kết quả nghiên cứu và triển khai kỹ thuật là thuộc các công ty xuyên quốc gia. Các công ty xuyên quốc gia cũng là nguồn cung cấp vốn đầu tử tực tiếp chủ yếuđối với các nước đang phát triển, xu hướng bành trướng của các công ty xuyên quốc gia trong đầu tư quốc tế nay đòi hỏi các quốc gia chú trọng trong việc thu hút FDI từ các TNCs.

FDI ngày có mối quan hệ chặt chẽ với chiến lược toàn cầu của các công ty xuyên quốc gia. Trong những năm gần đây, các hìh thức đầu chủ yếu của các các công ty xuyên quốc gia là hợp nhất hoặc mua lại các chi nhánh công ty ở nước ngoài. Thứ ba, tính cạnh tranh giữa các nước đầu tư và các nước tiếp nhận đầu tư ngày càng cao.