HO! DONG LY LUAN TRUNG UONG. CHƯƠNG TRÌNH KHXH 03 BÁO CÁO TỔNG HỢP ĐỀ TÀI "VỀ LÝ LUẬN, CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI CÁC THÀNH PHẦN KINH TẾ CÁ THỂ, TIỂU CHỦ VÀ TƯ BẢN TƯ NHÂN" MÃ SỐ: KHXH 03-04 Chủ nhiệm đề tài: PTS - Hà Huy Thành: Cơ quan chủ trì : VIÊN KINH TẾ HỌC TRUNG TÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN QUỐC GIA - Ha Noi - Thang 8/2000 - MỤC LỤC Trang LỜI NÓI ĐẦU 2 PHẨNMỘT Những vấn dé lý luận về thành phần kinh tế cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân 5 Lt Học thuyết Mác- LêNin về thành phần kinh tế Lit Cách tiếp cận nghiên cứu `8 11.2 Sự ra đời của khái niệm thành phần kinh tế 13 L2 Bàn về thành phần kinh tế cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân trong quá trình chuyển hoá từ kinh tế chậm phát triển sang kinh tế thị trường phát triển theo định hướng XHCN ở Việt Nam 18 1.1 Về khái niệm thành phần kinh tế cá thể, tiểu chủ ở Việt Nam 18 1.2 Sự chuyển biến của các PTSX vàvai trò lịch sử của sự thay đổi PTSX trong quá trình phát triển kinh tế ở Việt Nam 20 L3 Về việc sử dụng khái niệm TPKT trong việc xác định con đường, chiến lược và chính sách phát triển kinh tế và quản lý nền kinh tế nước ta hiện nay.1 Khái niệm TPKT trong lịch sử phát triển kinh tế 30 1.2 Mục tiêu phát triển kinh tế và khái niệm TPKT trong khoa học và trong quản lý 4I PHẨNHAI Tổng quan về thực trạng phát triển khu vực kinh tế tư nhân ở nước ta trong thời kỳ đổi mới 46 IL1 Sự phát triển về số lượng các hình thức kinh tế thuộc khu vực kinh tế tư nhân , 47 M.2 Sự phát triển của khu vực KTTN theo ngành nghề sản xuất kinh doanh 50 11.3 Sự phát triển của khu vực KTTN theo vùng địa lý 55 M.7 PHAN BA _THHI H.3 H14 HL5 KẾT LUẬN Phy luc 1 Phu luc 2 Phụ lục 3 Những đặc điểm về vốn, lao động và sản xuất kinh doanh của khu vực KTTN Những kết quả đạt được và những tồn tại, yếu kém của khu vực KTTN - Một số nguyên nhân chủ yếu Sự phát triển của kinh tế tư nhân ở nông thôn Quan điểm, chính sách và giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy sự phát triển khu vực KTTN trong thời kỳ đẩy mạnh công cuộc CNH - HĐH đất nước, thực hiện sự phát triển, đảm bảo công bằng xã hội. Vai trò, vị trí của khu vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, kinh tế hỗn hợp trong nền kinh tế Khu vực KTTN trong triển vọng dài hạn Quan điểm phát triển khu vực KTTN Phương hướng, chính sách và giải pháp phát triển khu vực KTTN Quan điểm, chính sách và giải pháp thúc đẩy sự phát triển kinh tế tư nhân trong nông nghiệp, nông thôn Các bảng biểu số liệu tham khảo Tài liệu tham khảo Danh sách những nhà khoa học tham gia đề tài 58 69 82 85 92 92 100 102 106 113 116 118 135 140 LỜI NÓI ĐẦU Mục tiêu của đề tài: "Lý luận, chính sách đối với các thành phần kinh tế (TPKT) cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân", mã số KHXH03-04 thuộc Chương trình KHXH03, là: 1. Làm rõ về mặt lý luận và thực tiến các TPKT cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân trong nền kinh tế nhiều thành phần định hướng chủ nghĩa xã hội ở nước ta.
Dé xuất các quan điểm, mục tiêu, phương hướng và hệ thống các chính sách và giải pháp cơ bản định hướng sự phát triển các TPKT cá thể, tiểu chủ và TBTN trong giai đoạn CNH, HĐH đất nước, thực biện sự phát triển và công bằng xã hội, góp phần xây dựng quan hệ sản xuất XHCN. Với những mục tiêu chủ yếu trên đây, nội dung nghiên cứu đề tài được xác định là: 1. Quan niệm về các TPKT cá thể, tiểu chủ và TBTN trong nền kinh tế. Ở đây sẽ hệ thống hoá các quan điểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác- Lênin, các quan điểm khác nhau của các nhà khoa học, các trường phái kinh tế hiện đại, quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam về các TPKT cá thể, tiểu chủ và TBTN.
Tổng quan về thực trạng phát triển các TPKT cá thể, tiểu chủ và TBTN ở Việt Nam trong thời gian qua chủ yếu là từ sau Đại hội VI của Đảng. Quan điểm và hệ thống chính sách, giải pháp cơ bản định hướng phát triển các TPKT cá thể, tiểu chủ và TBTN nhằm phát triển kinh tế và thực hiện công bằng xã hội trong giai đoạn CNH, HĐH đất nước. Các nội dung trên đây được nghiên cứu qua các bước như sau: Bước ï: Nghiên cứu tư liệu: - Hệ thống hoá các quan điểm lý luận và thực tiễn về các TPKT trong hệ thống lý thuyết kinh tế học hiện đại. - Quan điểm về TPKT ở một số nước trên thế giới - Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về TPKT kể từ 1954 trở lại đây.
Kết quả nghiên cứu bước | dé tai tổ chức một cuộc hội thảo và có một kỷ yếu về những vấn đề lý luận TPKT cá thể, tiểu chủ và TBTN. Bước 2: Nghiên cứu thực trạng phát triển các TPKT cá thể, tiểu chủ và TBTN ở nước ta kể từ Đại hội VI của Đẳng - Sưu tập, nghiên cứu, đánh giá thực trạng phát triển các TPKT qua tổng kết của các ngành, địa phương, các bài viết trên các tạp chí, báo. - Điều tra thực tế ở một số địa phương (Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Quảng Nam-Đà Nẵng). - Tham gia nghiên cứu khảo sát kinh nghiệm của các nước khu vực (Trung Quốc).
Kết quả nghiên cứu bước 2, để tài đã tổ chức được một cuộc hội thảo về "thực trạng phát triển các TPKT cá thể, tiểu chủ và TBTN trong nền kinh tế nước ta" trong thời kỳ mở cửa và hội nhập. Các tham luận Hội thảo đã được đưa vào kỷ yếu lần thứ hia của đề tài Bước 3: Trên cơ sở kết quả bước 1 và 2 đề tài đã tổ chức nghiên cứu về quan điểm, chính sách và các giải pháp nhằm phát triển các TPKT cá thể, tiểu chủ và TBTN ở nước ta trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước theo hướng phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế, dam bảo công bằng xã hội. : Kết quả nghiên cứu bước 3 là để tài đã tổ chức cuộc hội thảo lần thứ ba về quan điểm, chính sách nhằm phát triển các TPKT cá thể, tiểu chủ và TBTN. Các tham luận Hội thảo đã được in thành kỷ yếu thứ ba của đề tài.
Ngoài 3 kỷ yếu về 3 mảng vấn đề chung, lớn nhất của đề tài, để tài còn tổ chức viết một số chuyên đề riêng biệt: Kinh tế cá thể, tiểu chủ và TBTN trong nông nghiệp; kinh tế cá thể, tiểu chủ TBTN trong ngành thương mại, dịch vụ; kinh tế cá thể, tiểu chủ và TBTN trong các ngành công nghiệp, giao thông vận tải; quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam về các TPKT cá thể, tiểu chủ, tư bản tư nhân; kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong thời gian thực hiện đề tài, dé tài đã có 8 bài đăng trên các tạp chí khoa học chuyên ngành như tạp chí NCKT, kinh tế nông nghiệp, tạp chí Cộng sản v. Chủ nhiệm đề tài cũng được mời tham gia nghiên cứu chuyên để "kinh tế cá thể, tư nhân" do Ban Kinh tế Trung ương chủ trì. Bản báo cáo tổng hợp của đề tài này trình bày một cách khái quát nhất những vấn đề lý luận, thực trạng phát triển các TPKT cá thể, tiểu chủ và TBTN ở nước ta trong thời kỳ đổi mới và những quan điểm, chính sách và giải pháp được nhóm nghiên cứu của đề tài đề xuất.
Đây là báo cáo đã có sự sửa đổi bổ sung theo góp ý của Hội đồng nghiệm thu cơ sở. Tuy thế, chắc chắn còn có nhiều vấn đề về lý luận, thực trạng cũng như quan điểm, chính sách. liên quan đến việc thúc đẩy sự phát triển các TPKT cá thể, tiểu chủ, TBTN cân được bổ sung, sửa đổi. Ban chủ nhiệm dé tài và các cộng tác viên rất mong nhận được những ý kiến quý báu của Hội đồng nghiệm thu cấp nhà nước và các nhà khoa học để chúng tôi bổ sung, sửa đổi nhằm nâng cao chất lượng của đề tài.
Báo báo gồm 3 phần: Phần một: Những vấn đề lý luận về các thành phân kinh tế cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân : st Phần hai: Tổng quan về thực trạng phát triển kinh tế khu vực kinh tế tư nhân nước ta trong thời kỳ mới vừa qua Phần ba: Quan điểm, chính sách và giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy sự phát triển khu vực KTTN trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH thực hiện sự phát triển bảo đảm công bằng xã hội. Phân phụ lục kèm theo gồm: - Phụ lục 1: 28 bảng số liệu tham khảo - Phụ lục 2: Danh mục các tài liệu tham khảo - Phụ lục 3: Danh sách các nhà khoa học tham gia đề tài. PHẦN MỘT: NHŨNG: VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THÀNH PHAN KINH TE- CAC THE, TIỂU CHỦ VÀ TƯ BẢN TƯ NHÂN L1. HỌC THUYẾT MÁC-LÊNIN VỀ THÀNH PHAN KINH TE 'J.
Cách tiếp cận nghiên cứu Ngày nay để đánh giá một nên kinh tế người ta có thể căn cứ vào các chỉ số GDP/đầu người, tốc độ, nhịp độ tăng trưởng cùng với các thành tựu vĩ mô khác của nền kinh tế. Hơn thế nữa, để phản ánh trình độ phát triển của một nên kinh tế, và rộng hơn, một xã hội, người ta dùng hàng trăm chỉ số khác nhau, nhờ đó đo lường được mức độ, trình độ phát triển của các mặt khác nhau hợp thành tổng thể của sự phát triển của một xã hội. Tuy nhiên, khi cần tìm hiểu bản chất của xã hội đó là gì, nó đang ở nấc thang nào trong sự tiến hoá của xã hội loài người, nhất là để hiểu sâu sắc, căn bản những cơ sở trên đó xã hội đang tồn tại và phát triển, tìm hiểu động lực, cơ chế, và con đường, và tổng quát hơn quy luật kinh tế vận động, phát triển của xã hội đó, thì dù bằng hàng trăm chỉ số riêng lẻ đó, cũng chỉ nói được kết quả của sự phát triển mà chưa cất nghĩa được nguồn gốc, nguyên nhân của trạng thái phát triển. Bởi vậy, ngay trong thời đại phát triển hiện đại, khi mà các khoa học kinh tế, xã hội đã đạt tới trình độ phát triển hiện dai, thì các khoa học này vẫn không thể thay thế được cách tiếp cận hình thái kinh tế“ xã hội.
