CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC KHOÁNG SẢN 1. Khái niệm và phân loại chi phí sản xuất 1. Khái niệm chi phí sản xuất Khái niệm chi phí Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho các cổ đông hoặc chủ sở hữu. ( Theo Chuẩn mực Kế toán 01) Khái niệm chi phí sản xuất Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí lao động sống và hao phí lao động vật hoá mà doanh nghiệp đã bỏ ra có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định.
(Theo Luật kế toán Việt Nam) Việc nghiên cứu và nhận thức chi phí còn phụ thuộc vào góc độ nhìn nhận trong từng loại kế toán khác nhau: - Trên góc độ của Kế toán tài chính: Chi phí được nhìn nhận như những khoản phí tổn phát sinh gắn liền với hoạt động của doanh nghiệp để đạt được một sản phẩm, lao vụ, dịch vụ nhất định. - Trên góc độ Kế toán quản trị: Chi phí không chỉ đơn thuần được nhận thức như trong Kế toán tài chính mà còn được nhận thức theo phương thức nhận diện thông tin ra quyết định. Chi phí có thể là phí tổn thực tế gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh hàng ngày khi tổ chức thực hiện, kiểm tra, ra quyết định; chi phí cũng có thể là phí tổn ước tính để thực hiện dự án, những phí tổn mất đi khi lựa chọn phương án, bỏ qua cơ hội kinh doanh. Như vậy, xét về thực chất thì chi phí sản xuất kinh doanh là sự chuyển dịch vốn của doanh nghiệp vào đối tượng tính giá nhất định, nó là vốn của doanh nghiệp bỏ vào quá trình sản xuất kinh doanh.
Phân loại chi phí sản xuất Chi phí sản xuất bao gồm những khoản chi phí có nội dung kinh tế, thời điểm SVTH: Vũ Thị Mừng 4 Lớp: K45D3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán Kiểm toán phát sinh, mục đích sử dụng không giống nhau. Vì vậy để phục vụ cho công tác quản lý nói chung, công tác kế toán nói riêng cần phải phân loại chi phí sản xuất theo các tiêu thức thích hợp. Theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí: Theo tiêu thức này chi phí sản xuất bao gồm: - Chi phí nguyên liệu và vật liệu: Bao gồm toàn bộ giá trị nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, phụ tùng thay thế, công cụ, dụng cụ,…sử dụng vào sản xuất - kinh doanh (loại trừ giá trị vật liệu dùng không hết nhập lại kho và phế liệu thu hồi). - Chi phí tiền lương, tiền công: Phản ánh tổng số tiền lương, tiền công phải trả cho người lao động.
- Chi phí về các khoản trích theo lương: Phản ánh toàn bộ các khoản trích theo lương của người lao động như BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN. - Chi phí khấu hao TSCĐ: Phản ánh tổng số khấu hao TSCĐ phải trích trong kỳ của tất cả TSCĐ sử dụng cho sản xuất kinh doanh trong kỳ. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Phản ánh toàn bộ dịch vụ mua ngoài dùng vào sản xuất kinh doanh. - Chi phí khác bằng tiền: Phản ánh toàn bộ chi phí khác bằng tiền chưa phản ánh vào các yếu tố trên dùng vào việc sản xuất kinh doanh trong kỳ.
Phân loại theo tiêu thức này có tác dụng cho biết kết cấu, tỷ trọng của từng loại chi phí mà doanh nghiệp đã chi ra để lập bản thuyết minh báo cáo tài chính, phân tích tình hình thực hiện dự toán chi phí và lập dự toán chi phí cho kỳ sau. Theo mục đích và công dụng của chi phí: Theo tiêu thức này chi phí sản xuất bao gồm: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Bao gồm giá trị của nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu,. dùng trực tiếp cho sản xuất sản phẩm. - Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm tiền lương, phụ cấp lương và các khoản trích theo lương cho các quỹ BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN của công nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm.
- Chi phí sản xuất chung: Là những chi phí cần thiết còn lại để sản xuất sản phẩm SVTH: Vũ Thị Mừng 5 Lớp: K45D3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán Kiểm toán sau chi phí nguyên vật liệu trực tiếp và chi phí nhân công trực tiếp. Đây là những chi phí phát sinh tại phân xưởng, bộ phận sản xuất của doanh nghiệp như: chi phí nhân viên phân xưởng, chi phí vật liệu, chi phí dụng cụ sản xuất, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí dịch vụ mua ngoài, chi phí khác bằng tiền. Phân loại theo tiêu thức ày có tác dụng phục vụ cho việc quản lý chi phí sản xuất theo định mức, cung cấp số liệu cho công tác tính giá thành. Theo phương pháp tập hợp chi phí và mối quan hệ với đối tượng chịu chi phí: Theo tiêu thức này chi phí sản xuất bao gồm: - Chi phí trực tiếp: là những khoản chi phí sản xuất có liên quan trực tiếp tới việc sản xuất ra một loại sản phẩm hoặc trực tiếp thực hiện một lao vụ, dịch vụ nhất định.
- Chi phí gián tiếp: là khoản chi phí sản xuất có liên quan đến nhiều loại sản phẩm sản xuất, nhiều công việc lao vụ thực hiện. Những chi phí này kế toán phải tiến hành phân bổ cho các đối tượng liên quan theo một tiêu chuẩn phù hợp. Cách phân loại này có ý nghĩa đối với việc xác định phương pháp tập hợp và phân bổ chi phí cho các đối tượng một cách đúng đắn và hợp lý. Theo mối quan hệ giữa chi phí với mức độ hoạt động trong kỳ: Theo tiêu thức này chi phí sản xuất bao gồm: - Chi phí cố định (định phí): Là những khoản mục chi phí mà độ lớn của nó không đổi về tổng số khi số lượng sản phẩm sản xuất thay đổi trong phạm vi phù hợp.
Chi phí cố định thường bao gồm các khoản chi phí gián tiếp như các chi phí về khấu haoTSCĐ, chi phí thuê mặt bằng, phương tiện kinh doanh. - Chi phí biến đổi (biến phí): Là những khoản mục chi phí mà độ lớn của nó thay đổi về tổng số khi số lượng sản phẩm sản xuất thay đổi. Chi phí biến đổi thường bao gồm các khoản mục chi phí trực tiếp trong quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm như: chi phí nguyên, nhiên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp,. - Chi phí hỗn hợp: là những khoản chi phí bao gồm cả yếu tố định phí và yếu tố biến phí.
Ở một mức độ hoạt động nào đó, chi phí hỗn hợp thể hiện đặc điểm của định phí và ở các mức độ hoạt động khác chúng lại thể hiện đặc điểm của biến phí. SVTH: Vũ Thị Mừng 6 Lớp: K45D3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán Kiểm toán Cách phân loại này có ý nghĩa quan trọng đối với công tác kế toán quản trị kinh doanh, phân tích điểm hòa vốn và phục vụ cho việc ra quyết định quản lý cần thiết để hạ giá thành sản phẩm, tăng hiệu quả kinh doanh. Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán chi phí sản xuất 1. Yêu cầu quản lý chi phí sản xuất - Hạch toán chi phí theo sát định mức, dự toán được duyệt và theo đúng mục đích sử dụng.
- Xác định được chi phí nào là hợp lý, chi phí nào là bất hợp lý để có biện pháp quản lý chi phí phù hợp. - Kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch sản xuất ở trong các bộ phận sản xuất của doanh nghiệp. - Ghi chép phản ánh đầy đủ kịp thời, thực tế chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Chỉ ra mức tiết kiệm hay lãng phí trong từng khâu sản xuất của doanh nghiệp.
- Kiểm tra thực hiện các định mức tiêu hao vật tư, kết quả thực hiện dự toán phục vụ quản lý sản xuất. - Xác định kết quả hạch toán ở từng bộ phận sản xuất của toàn doanh nghiệp. Nhiệm vụ kế toán chi phí sản xuất - Căn cứ vào đặc điểm quy trình công nghệ, đặc điểm chi phí, đặc điểm sản phẩm và yêu cầu tổ chức sản xuất, yêu cầu quản lý của doanh nghiệp mà xác định đối tượng và phương pháp tập hợp chi phí sản xuất kinh phù hợp. - Tổ chức tập hợp và phân bổ từng loại chi phí sản xuất kinh doanh theo đúng đối tượng tập hợp chi phí đã xác định bằng các phương pháp thích hợp đối với từng loại chi phí, tập hợp chi phí sản xuất kinh doanh theo từng khoản mục chi phí và theo các yếu tố chi phí.
- Thường xuyên kiểm tra, đối chiếu và định kỳ phân tích tình hình thực hiện các định mức chi phí đối với các loại chi phí trực tiếp, gián tiếp, chi phí sản phẩm hay chi phí thời kỳ…Qua đó đề xuất các biện pháp tăng cường quản lý và tiết kiệm chi phí sản xuất phục vụ yêu cầu quản lý kinh tế. Đối tượng và phương pháp tập hợp chi phí sản xuất SVTH: Vũ Thị Mừng 7 Lớp: K45D3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán Kiểm toán 1. Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất Chi phí sản xuất của doanh nghiệp phát sinh luôn gắn với nơi diễn ra hoạt động sản xuất (công trường, phân xưởng) và với các sản phẩm sản xuất. Vì vậy kế toán cần phải xác định được đối tượng tập hợp chi phí sản xuất.
Để xác định đúng đối tượng tập hợp chi phí sản xuất cần căn cứ vào đặc điểm tổ chức sản xuất của doanh nghiệp, quy trình công nghệ sản xuất sản phẩm, địa điểm phát sinh chi phí, mục đích, công dụng của chi phí, yêu cầu và trình độ quản lý của doanh nghiệp. Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất có thể là từng phần xưởng, bộ phận, tổ đội sản xuất hay toàn doanh nghiệp; từng giai đoạn công nghệ hay toàn bộ quy trình công nghệ, từng sản phẩm, nhóm sản phẩm, đơn hàng hay từng chi tiết, bộ phận của sản phẩm… Tập hợp chi phí sản xuất theo đúng đối tượng quy định có tác dụng phục vụ tốt cho việc quản lý sản xuất và tính giá thành sản phẩm kịp thời, chính xác.