2B NHM Vi NAM XIỌC THEC SH HƯỂNC LIỀN NGÀNH. trì, không có nước gọi là hoàng. Thành hoàng là thân bảo hộ thành lu “Than thành hoàng là vị thần bảo trợ cho cộng đẳng lâng xã. Mỗi làng, cá một vị thần thành hoàng riêng đại điện cho quyển lợi chúng của rộng, đông".
Như vậy, thành hoàng theo nghúa chung nhất là vị thần bảo trợ cho làng xã, là nơi mọi nguễi gửi gắm một niễm tin vào sự phù hộ độ trì của v thần chung, Tin ngưỡng thành hoàng hễu như phổ biến khắp mọi làng quê, nhưng từ “Lhành hoàng” xuất hiện ở Việt Nam khi nào? Việt điện w link cho biết năm 823, Lý Nguyên Gia xây La thành đã đựng đến thờ Tô Lịch làm Thành hoàng. Năm 866, khi Cao Biển đấp Án Nam la thành phong, Tô Lích làm Dồ phả thành hoàng thắn quản. Dến nàm 1019, Lý Công Uan dai đã ra Thăng Lông tiếp tục phống Tỏ Lich làm Quốc để Tháng, Long thanh haang. Trai cic triển đại đều gia phong thêm mỹ tự cho thành hoàng kinh đỏ.
Như vậy, thành hoàng đầu tiên được sử sách nhắc đến là thẫn sông Tô Lịch. Làng Hoàng Đông, Hỗng Trung thuộc tình Hà Đông thờ Tô Lịch làm thành hoàng, Tên tuổi, sự tích thành hoàng được ghỉ bằng văn bản gọi là thần tích, thần sắc. Có thể coi đó là văn bản chính thức về mật vi thin duoc thờ. Các than tích hiện càn phần lớn đều do Hàn lâm viện Đông các Đại học sỉ Nguyễn Bính soạn năm Hỗng Phúc nguyên niên (572).
Một số than lich do Thi dign Quan gidm bach thin Nguyễn Hiển sao lục năm Vinh Huu 3 (1737), Day Li “hd so” ci vị thần được nhà nước chính thức xác nhận" Ai là người kê khai lý lịch các thắn? Có thể nói đó chính là những trí thức Nho học nơi làng quê. Với lâm lý cục bộ làng xã, các nhà Nho. trí thức làng quê đã “đánh bóng” thành hoàng làng mảnh bằng những, thông tin “nhiễu” về hoàn rảnh gia đình, hoàn cảnh sinh — tử hết sức dị thường và một công trạng to lớn đối với dân lăng, với nước. Ví dụ như thành hoàng làng Đông Sàng, xã Phường Ï âm, thị xã Sơn Tây, tỉnh 1 Nguyễn Duy Hùdt Tát ngưỡng tiánh hoàng Việt Nhơn, Nạp Khoa học xã hội, EL1956, trổ3 XI 2 Tẻ Minh Ngọc: qưỡng Thành hoàng vã ÿ tước se đẳng làng xã, trong Mông.
tiên sử, T2, 5dd, tr341. 3 Thong Hhường các văn bán thầu tíđh đều có dòng chữ: Quốc triển Lễ bộ chính: bản, “Kháu chủ đưượng/hung/hạ đẳng thâu tugtia là: vị thân này Kã thượng/trurglig đẳng tiễn, muốn tà Tim thì vào chủ Khẩmh, tổ Tê) Bal 28 NăM VIỆT NIM HỌC TEEO ĐỊNE HƯỚNG LIÊN NGÀNE IIa Tay thé’vi than chất trôi nên dân làng kiêng néi âm “trôi” (bánh trái đọc chéch di la bánh chay) được năng tẩm trang lâm thức người đân nơi dãy là một vị tướng thna trận, bỏ mình nơi sông nước. Tương tự, thành hoàng làng Mông Phụ bên cạnh làng Đông Sàng là trẻ con chết vào giờ thiêng. Có thể nét rằng, tín ngường thờ thành hoàng mời làng phong, phú như chính đời sống của làng xã ở vùng châu thổ Bắc Bộ.
Và thành hoàng đó cũng đo chính người dân nơi dây tạo đựng nên, trở thành niễm kiên hãnh riêng của mỗi công đẳng làng xã. Thậm chỉ nhiễn làng không biết tô thành hoàng làng mình là ai, đành khai trong “hồ sơ” là Đương cảnh thành hoàng hoặc Bản cảnh thành hoàng. Tại Hà Đăng có khoảng 21 lăng khai thành hoàng làng lã bản cảnh hoặc đương cảnh thành hoàng, Thậm chí có 10 làng thành hoàng được khái trong than lich than sắc là khôngrỡ tên. Mỗi thành hoàng khoác lên mĩnh lần sương mờ, ảo về thân thế rũng như sự nghiệp.
Sự công nhận của nhà nước với thành hoàng các làng được thể hiện bằng t 4 phong, Sắc phong là văn bằng chính thức mang lính nhà nước đối với các làng, thể hiện khả năng không chế thin quyền của vương, quyền. Các vna chúa phơng kiến thể hiện nuyền năng phong than của mình bằng cá h cấp sắc phong, phong cha vị thần đó các mỹ tụ. Theo sự phân cấp của triển đỉnh thì các vị thành hoàng được chia làm thượng đẳng, thần, trang đẳng thần và hạ đẳng thần. Việc phân chia thượng#rung/ha phụ thuộc văo công lich của vị thành hoàng đồ với đân với nước.
Sự xác nhận của nhà. tớc đối với thành hoàng mỗi lànglà niềm tự hào của người. dan trang lang, 'Trong can mắt của các giáo sĩ, thương nhân phương Tây đến nước ta vào thế kỳ XVI, XVI, XVII đều mô tả tín ngưỡng thành hoàng như một hiện tượng lôn giáp đặc thù. Aloxandre De Rhodos đến Đăng Ngoài vào năm 1627 cho biết “Đăng Ngoài có rất nhiễu đền chùa và thần thánh, không, có một làng xã nhỏ bé nào mã không có.
và đân chúng vất mê thew William Dampier mA ta "tên giáo của hạ là đị giáo và họ là những người rất xùng bãi ngẫu tượng. Chùa chiền hoặc đến miễn thờ ngẫn tượng không. có vẻ huy hoàng lông lẫy như người ta vẫn thây ở những vương quốc láng. ngẫu tượng được đặt trong một ngột đền vốn lắc nào cùng để ngỏ.
1 Alrsandre De Rhodes: Ly vương quật King Ngoài, Uỷ ban đoàn kết Công giáo TP HO Chi Mush, 1994, tots. 25 2B NHM Vi NAM XIỌC THEC SH HƯỂNC LIỀN NGÀNH. Người nghèo viết ra những điểu họ muốn cẩn xin và đem đến cho từ s:. Vị tu sĩ đọc to điển cầu xin trước tượng thân rồi đốt tờ giấy có lời cầu.
khẩn trong một bình hương, người cầu xin luôn phủ phục trọng quá trình. làm lễ", Những thông tin đề cho biết sự phố biến của lín ngường thành. hoàng nơi lãng quê của Việt Nam. Nguễn tư liệu nghiền cứu về tin ngưỡng thành hoàng là các bản thần tích, thần được lưu giữ tại các làng xã, trong đình, đến, miễu.
Vào đần thế kỷ XX, Viên Viễn Đăng bác cổ Pháp đã tổ chức sưn tập các văn bàn thân tích thần sắc tại Việt Nam. Kết quả của đợt sưu tập đó hiện. nay đo Viện Thông lin khoa học xã hội thuộc Viện Khua học xã hội Việt Nam hữu gäữ có vào khoảng 230.000 trang từ Tiện viết tay có tình chất độc. bản, Kho văn bản sao chụp từ nguyên bản gắc được đồng tách thành trên 9.000 don vj tin theo từng làng xã để phục vụ và tạo điểu kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu khai tháct.895 đơn vị thắn tich, than sắc, phần bỗ trên 53 đơn vị tĩnh thành trong cả nước.
Với mỗi mật đơn vị thần tích thần sắc đều được lập một biểu thắng nhẬP thông tin cơ bản về Thành hoàng mỗi lằng. Nhiễn kết qnả nghiên cứa đã sử đụng các văn ban than tich, thin sac tai các làng xã kè khai và được nhà nước chuẩn v. Thành tựu nghiên cứu. đã khẳng định việc thờ thành hoàng làng là một phẩn IẤt yêu trong đời sống của người nông dân*.
Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứn là trường, 1 Willam Dempier: Một chuyên du hành đến Đăng Ngôi nâu: 168, Nab Thể gối, H200, trờ5, #6, 7. 2 Trung tân: khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia, Viện Thông tin khoa học xã hội: Thực rác thần lãh thấu sắc, FAIS 3 Ví dục 6384 Da Quang (its), tng Dị Chế, huyện Tiên Lữ, tình Hưng Yên-TTung, Yên, 1938.-3 tr, 5 trchữ Pháp 1 thiên thio: Linh Leng _ "Trung tân khoa học xã hội vá aban van Quée gia, Vién Thang tínkitoe học xã hội: Tre ae thầu tích Riầu sắc, H. 4 Xem: Nguyễn Văn Huyền: Góp phân nghiên cứn ấy hed Vigi Nam, 2 tap, Nxb Khoa hac xa hoi, Fano. Nguyi Vii Kitoan: éasua sur ie duh ef fe ext de gone hatiteare fea edlages ave Token, Bulletin de Ecole Prancaise d Eizếme Orient, XXX, Ha Noi 1931.
Tê Minh Ngoc: Tin 1s guong Thivah oding và ý thúc tân! lý cộng đông làng xã, trong Mông. thốn VEEL Mam trong tịch sử, Y3, Mxb Khoa học xã hột, TẾ TM, ir332-341 Nguyễn Duy Flình. Tô: ngưng đành thoáng Việt Nhau, Mẵnh Khoa lược xã hội, H196, 236| 2B NHM Vi NAM XIỌC THEC SH HƯỂNC LIỀN NGÀNH. huyện Chương Mỹ thờ làm thành hoàng cùng với 5 vị thành hoàng khác là Cương Nghị, Dỗ lang, Tình Quắc Tân, Ủy Chính và Nhãn Lộ "Thành hoàng là nhiên thần - nhân oật huyền thoại Từ 639 đơn vị làng xã có thành hoàng là nhiên thin hoặc nhân vật huyền theại, chúng tối lập bảng thông kê như sau: Bảng 4: Thống kê thành hoàng là nhiên thầu và nhân vật huyền thoại TT | Thànhhoäng Tấn số Tỷ lệso với 1143 đơn vị xuất hiện théng kt 1 | Thuy than ne 1787 103 2 |Nthấn 219 3374 183 3 |CaoSn % 151 864 4 [Quy Minh 53 S16 467 5 |Link Lang 55 aa? 485 6 [Lig Hanh 19 29 168 7 |Aufa 2 03 018 8 |ĐôngHãi 49 755 433 9.
[Bach Hac 10 154 088 10 |Phù đồng thiên vương, 4 06 036 11 |TắnViên 4 2158 123 Ta Tổng 639 108 564 Thống kế 639 don vi làng xã, chúng tôi tạm xếp được I1 hiện tượng, thành hoàng là nhiên thần hoặc nhân vật huyễn thoại. Bằng số 4 cho phép có mội số nhận xế! sau: Trong hệ thẳng tín ngưởng Thành hoàng ở Việt Nam, thành hoàng là thuỷ thần chiếm một vị trí khá quan trọng. Thẳng kê trên địa bàn Hà Đông là một ví đụ. 230 làng có thờ thành hoàng là thuỷ thắn (bao gồm các thành hoàng là thuỷ thần xuất hiệ với mật độ không lập trung, các làng, tha Linh Lang, Dang Hai và Hạch Hac), chiếm 20,3%.
Trong hệ thẳng thuỷ thần được thờ, linh Lang, Đâng Hải, Bạch Hạc/Bạch Hạc tam giang được thờ với mật độ tập trung và đày đặc. Số lượng thành hoàng là nữ cũng là điểu dáng ngạc nhiên. Nữ thần a nhién divoe gan biển tượng“ am’ 2B NHM Vi NAM XIỌC THEC SH HƯỂNC LIỀN NGÀNH. Bang 1: Số lượng thành hoàng theo đơn vị xã NộI Lãng | Làng | Lăng | Làng | Lãng |Làng thờ Làngthờ| Làng | Làng dụng thời | chờ2 | thờ | thờ4 | thờ | 6thành 7thành | thas | the thành | thành | thánh | thành | thành | hoềng _ hoàng | thành | thành hoàng | hoäng | hoàng | hoàng | hoàng, hoàng | hoàng | hoàng 5ì | 29 | es | 77 | 4ã | 37 15 | 3 |2 | 1 | Tỷ 4451 |202 |146| 68 | 3e | 34 - 132 | 026 | 02 | 069 | 10p lê Với 1.133 làng xã, tương ứng là 2.
trung bình mỗi làng thờ2 thành hoàng, Tối đa cá lang thé, 9 thậm chí 11 vị thành hoàng (trường hợp làng Nghiêm Xá, tổng Tiểu Déng).
