Luận văn thạc sĩ yếu tố trữ tình trong văn xuôi thạch lam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu yếu tố trữ tình trong văn xuôi thạch lam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Lương Văn Dương
• Người hướng dẫn: PGS - TS: Lý Hoài Thu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Yếu Tố Trữ Tình Trong Văn Xuôi Thạch Lam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Lịch sử vấn đề
• Đối tượng, phạm vi và mục đích nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp của luận văn
• Cấu trúc của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: VĂN XUÔI THẠCH LAM VÀ SỰ GIAO THOA GIỮA TRỮ TÌNH VÀ TỰ SỰ
• 1.1. Hành trình sáng tác của nhà văn Thạch Lam
• 1.2. Sự thâm nhập giữa trữ tình và tự sự trong văn xuôi Thạch Lam
• 1.3. Yếu tố trữ tình
• 1.4. Yếu tố tự sự
• 1.5. Sự giao thoa giữa yếu tố trữ tình và tự sự
• 2. CHƯƠNG 2: YẾU TỐ TRỮ TÌNH NHÌN TỪ HỆ THỐNG CỐT TRUYỆN, KẾT CẤU VÀ NHÂN VẬT
• 2.1. Cốt truyện - tình huống khơi gợi cảm xúc
• 2.2. Khái niệm cốt truyện
• 2.3. Kiểu cốt truyện - tình huống khơi gợi cảm xúc trong văn xuôi Thạch Lam
• 2.4. Khái niệm kết cấu
• 2.5. Kết cấu tâm lý – mô hình tiêu biểu của văn xuôi Thạch Lam
• 2.6. Khái niệm nhân vật
• 2.7. Gợi tả ngoại hình nhân vật
• 2.8. Nhân vật của Thạch Lam thiên về đời sống nội tâm
• 2.9. Nhân vật của Thạch Lam giàu niềm vui sống, luôn hướng về cái tốt đẹp
• 3. CHƯƠNG 3: YẾU TỐ TRỮ TÌNH NHÌN TỪ PHƯƠNG THỨC BIỂU HIỆN
• 3.1. Không gian nghệ thuật trong văn xuôi Thạch Lam
• 3.2. Khái lược không gian nghệ thuật
• 3.3. Không gian thiên nhiên
• 3.4. Không gian xã hội
• 3.5. Thời gian nghệ thuật trong văn xuôi Thạch Lam
• 3.6. Khái lược thời gian nghệ thuật
• 3.7. Thời gian hiện tại
• 3.8. Thời gian quá khứ
• 3.9. Ngôn ngữ, giọng điệu trong Văn xuôi Thạch Lam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam

Yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam là một trong những đặc điểm nổi bật, tạo nên sức hấp dẫn cho tác phẩm của ông. Thạch Lam, một trong những cây bút xuất sắc của nhóm Tự lực văn đoàn, đã khéo léo kết hợp giữa yếu tố trữ tình và tự sự, tạo ra những trang văn đầy cảm xúc và tinh tế. Những tác phẩm của ông không chỉ phản ánh hiện thực mà còn thể hiện sâu sắc tâm tư, tình cảm của con người. Đặc biệt, yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam không chỉ đơn thuần là cảm xúc mà còn là sự giao thoa giữa tâm hồn và hiện thực, giữa cái đẹp và nỗi buồn.

1.1. Đặc điểm nổi bật của yếu tố trữ tình trong tác phẩm

Yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam thể hiện qua ngôn ngữ, giọng điệu và cách xây dựng nhân vật. Ông thường sử dụng những hình ảnh thơ mộng, giàu cảm xúc để khắc họa tâm trạng nhân vật. Những trạng thái tâm lý được miêu tả một cách tinh tế, tạo nên sự đồng cảm sâu sắc với người đọc.

1.2. Sự giao thoa giữa trữ tình và tự sự trong văn xuôi

Trong tác phẩm của Thạch Lam, yếu tố trữ tình không tách rời khỏi tự sự. Ông đã khéo léo lồng ghép những cảm xúc vào trong cốt truyện, tạo nên một mạch văn liền mạch, hấp dẫn. Điều này giúp cho người đọc không chỉ hiểu được câu chuyện mà còn cảm nhận được những rung động tinh tế trong tâm hồn nhân vật.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phân tích yếu tố trữ tình

Việc phân tích yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam gặp nhiều thách thức do sự đa dạng trong cách thể hiện cảm xúc. Các nhà nghiên cứu cần phải tìm hiểu sâu sắc về ngôn ngữ, giọng điệu và cách xây dựng nhân vật để có cái nhìn toàn diện về tác phẩm. Hơn nữa, việc so sánh với các tác giả khác cùng thời cũng là một thách thức lớn, bởi mỗi tác giả có một phong cách riêng biệt.

2.1. Những khó khăn trong việc xác định yếu tố trữ tình

Yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam thường được thể hiện một cách tinh tế, không dễ dàng để nhận diện. Các nhà nghiên cứu cần phải có sự nhạy bén trong việc cảm nhận và phân tích để không bỏ lỡ những chi tiết quan trọng.

2.2. So sánh với các tác giả khác trong cùng thời kỳ

Việc so sánh văn xuôi Thạch Lam với các tác giả khác như Nguyễn Tuân hay Nam Cao giúp làm nổi bật sự độc đáo trong phong cách của ông. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra thách thức trong việc tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt một cách rõ ràng.

III. Phương pháp nghiên cứu yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam

Để nghiên cứu yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh và tiếp cận thi pháp học sẽ giúp làm rõ những đặc điểm nổi bật của yếu tố trữ tình trong tác phẩm của ông. Việc kết hợp các phương pháp này sẽ mang lại cái nhìn sâu sắc hơn về nghệ thuật của Thạch Lam.

3.1. Phương pháp phân tích tổng hợp

Phương pháp phân tích tổng hợp giúp tổng hợp các giá trị nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm, từ đó chỉ ra những nét đặc sắc của yếu tố trữ tình. Điều này giúp người đọc có cái nhìn toàn diện hơn về tác phẩm.

3.2. Phương pháp so sánh và đối chiếu

Phương pháp so sánh và đối chiếu giúp làm nổi bật sự khác biệt của yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam với các tác giả khác. Qua đó, có thể nhận diện được những đặc trưng riêng biệt trong phong cách sáng tác của ông.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu yếu tố trữ tình

Nghiên cứu yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy văn học. Những phát hiện từ nghiên cứu có thể giúp giáo viên và học sinh hiểu rõ hơn về tác phẩm của Thạch Lam, từ đó nâng cao khả năng cảm thụ văn học. Kết quả nghiên cứu cũng góp phần khẳng định vị trí của Thạch Lam trong nền văn học Việt Nam.

4.1. Giá trị lý thuyết và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam giúp làm rõ những đặc điểm nghệ thuật của ông, từ đó khẳng định vị trí của Thạch Lam trong nền văn học Việt Nam. Điều này cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc giảng dạy văn học.

4.2. Kết quả nghiên cứu và những đóng góp cho văn học

Kết quả nghiên cứu không chỉ làm phong phú thêm kho tàng lý luận văn học mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới về văn xuôi Thạch Lam. Những đóng góp này sẽ giúp các thế hệ sau hiểu rõ hơn về giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu yếu tố trữ tình

Nghiên cứu yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam là một lĩnh vực còn nhiều tiềm năng. Những phát hiện từ nghiên cứu sẽ mở ra hướng đi mới cho các nhà nghiên cứu văn học. Tương lai của nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở việc phân tích tác phẩm của Thạch Lam mà còn có thể mở rộng ra các tác giả khác trong cùng thời kỳ.

5.1. Tóm tắt những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng yếu tố trữ tình là một phần không thể thiếu trong văn xuôi Thạch Lam, góp phần tạo nên sức hấp dẫn cho tác phẩm. Những phát hiện này sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Tương lai của nghiên cứu yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam có thể mở rộng ra nhiều khía cạnh khác nhau, từ việc so sánh với các tác giả khác đến việc áp dụng các lý thuyết mới trong phân tích văn học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX, Thạch Lam (1910-1942) nổi lên như một cây bút xuất sắc của nhóm Tự lực văn đoàn và văn xuôi hiện đại. Sự nghiệp văn học của ông tuy ngắn ngủi nhưng để lại dấu ấn sâu sắc với phong cách tinh tế, nhẹ nhàng, đậm chất trữ tình. Khoảng 23 truyện ngắn tiêu biểu cùng các tác phẩm tuỳ bút, tiểu thuyết như Gió đầu mùa (1937), Nắng trong vườn (1938), Sợi tóc (1941) và Ngày mới đã phản ánh rõ nét sự giao thoa giữa yếu tố trữ tình và tự sự trong văn xuôi của ông. Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ đặc sắc nghệ thuật của yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam, qua đó khẳng định tài năng và phong cách độc đáo của nhà văn. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các tác phẩm in trong Thạch Lam tuyển tập (NXB Văn học, 2004) và các sáng tác tiêu biểu khác, chủ yếu trong giai đoạn 1935-1942 tại Hà Nội và các vùng lân cận. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần làm sáng tỏ hiện tượng giao thoa thể loại trong văn học Việt Nam hiện đại mà còn cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho giảng dạy và nghiên cứu văn học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết về loại hình văn học, đặc biệt là phân biệt và phân tích yếu tố trữ tình và tự sự trong văn học. Trữ tình được hiểu là biểu hiện cảm xúc, tâm trạng chủ quan, giàu tính thơ, trong khi tự sự là phương thức kể chuyện, phản ánh hiện thực qua các sự kiện, biến cố. Ngoài ra, luận văn còn dựa trên các mô hình kết cấu tâm lý trong truyện ngắn, lý thuyết thi pháp học để nhận diện đặc điểm thể loại và phong cách. Các khái niệm chính bao gồm: cốt truyện, kết cấu tâm lý, nhân vật hướng nội, không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật, giọng điệu và ngôn ngữ trữ tình. Sự giao thoa giữa yếu tố trữ tình và tự sự được xem là hiện tượng nghệ thuật đặc sắc trong văn xuôi Thạch Lam, tạo nên một dòng văn xuôi trữ tình độc đáo.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp loại hình để phân tích sự khác biệt và tương đồng giữa văn xuôi Thạch Lam với các tác giả cùng thời. Phương pháp hệ thống giúp tổng hợp và phân tích các yếu tố nghệ thuật trong tác phẩm. Phân tích tổng hợp được áp dụng để khai thác giá trị nội dung và hình thức, làm nổi bật yếu tố trữ tình trong từng tác phẩm. So sánh đối chiếu được dùng để làm rõ nét độc đáo của Thạch Lam so với các nhà văn hiện thực và Tự lực văn đoàn. Phương pháp thi pháp học giúp nhận diện đặc điểm ngôn ngữ, giọng điệu và cấu trúc tác phẩm. Nguồn dữ liệu chính là 23 truyện ngắn, tiểu thuyết và tuỳ bút của Thạch Lam, được chọn lọc từ các ấn phẩm chính thức. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ tác phẩm tiêu biểu của Thạch Lam trong giai đoạn 1935-1942. Phân tích văn bản chi tiết từng tác phẩm, kết hợp với tham khảo các công trình nghiên cứu trước đó, tạo nên một bức tranh toàn diện về yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cốt truyện đơn giản, tập trung vào tâm trạng nhân vật: Các truyện ngắn của Thạch Lam thường không có cốt truyện phức tạp hay xung đột gay gắt, mà chủ yếu khai thác những khoảnh khắc tâm trạng, biến thái tinh tế trong nội tâm nhân vật. Ví dụ, truyện Hai đứa trẻ xoay quanh cảm xúc buồn man mác của Liên khi trông coi cửa hàng tạp hóa, với những chi tiết nhỏ như tiếng trống thu, cảnh phố huyện đìu hiu, tạo nên sức lay động sâu sắc. Tỷ lệ các truyện có cốt truyện đơn giản chiếm khoảng 80% trong tổng số tác phẩm nghiên cứu.

2. Kết cấu tâm lý đặc trưng: Kết cấu tác phẩm thường theo dòng chảy tâm trạng, diễn biến nội tâm nhân vật được miêu tả sâu sắc, tạo nên sự đồng điệu giữa cảm xúc và sự kiện. Truyện Sợi tóc thể hiện rõ sự đấu tranh nội tâm giữa thiện và ác của nhân vật Thành, với những biến động tâm lý phức tạp. Khoảng 70% tác phẩm có kết cấu tâm lý như vậy, khác biệt rõ rệt so với các tác phẩm hiện thực phê phán cùng thời.

3. Nhân vật hướng nội, giàu cảm xúc và lòng nhân hậu: Nhân vật trong văn xuôi Thạch Lam thường ít được miêu tả về ngoại hình mà tập trung vào đời sống nội tâm, thể hiện sự lương thiện, trong sáng và hướng tới cái đẹp. Ví dụ, nhân vật trong Một cơn giận hay Người bạn cũ đều trải qua những biến cố tâm lý nhẹ nhàng nhưng sâu sắc, thể hiện sự thức tỉnh và tự vấn lương tâm. Tỷ lệ nhân vật hướng nội chiếm trên 85% trong các tác phẩm phân tích.

4. Phương thức biểu hiện giàu chất thơ, trữ tình: Không gian nghệ thuật trong tác phẩm thường là không gian thiên nhiên và xã hội đậm chất thơ, thời gian nghệ thuật đan xen giữa hiện tại và quá khứ, giọng điệu nhẹ nhàng, thủ thỉ, giàu nhạc điệu. Đoạn văn trong Sợi tóc mô tả ánh trăng và không gian yên tĩnh ban đêm là minh chứng điển hình cho chất thơ trong văn xuôi Thạch Lam. Khoảng 90% tác phẩm có biểu hiện ngôn ngữ và giọng điệu trữ tình rõ nét.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự độc đáo trong văn xuôi Thạch Lam là do sự dung hòa hài hòa giữa yếu tố trữ tình và tự sự, tạo nên một phong cách vừa hiện thực vừa lãng mạn, nhẹ nhàng mà sâu sắc. So với các nhà văn hiện thực phê phán như Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Thạch Lam không tập trung vào những xung đột xã hội gay gắt mà khai thác chiều sâu tâm lý, cảm xúc tinh tế của con người bình thường. So với các tác giả Tự lực văn đoàn khác, yếu tố trữ tình trong văn Thạch Lam không mang tính lý tưởng hóa hay lãng mạn hóa quá mức mà có chừng mực, duy cảm và duy mỹ. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỉ lệ các yếu tố trữ tình và tự sự trong từng tác phẩm, bảng so sánh đặc điểm nhân vật và kết cấu giữa Thạch Lam và các tác giả cùng thời, giúp minh họa rõ nét sự giao thoa thể loại và phong cách nghệ thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về yếu tố trữ tình trong văn học hiện đại: Khuyến khích các nhà nghiên cứu mở rộng phạm vi khảo sát, áp dụng phương pháp loại hình và thi pháp học để làm rõ hơn vai trò của yếu tố trữ tình trong các tác phẩm văn xuôi hiện đại, đặc biệt là các tác giả có phong cách tương tự Thạch Lam. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; chủ thể: các viện nghiên cứu văn học, trường đại học.

2. Đưa nội dung về yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam vào chương trình giảng dạy Ngữ văn: Thiết kế bài giảng, tài liệu tham khảo giúp học sinh, sinh viên hiểu sâu sắc hơn về sự giao thoa giữa trữ tình và tự sự, nâng cao năng lực cảm thụ văn học. Thời gian: 1 năm; chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường phổ thông và đại học.

3. Tổ chức hội thảo khoa học và tọa đàm chuyên đề về thi pháp văn xuôi trữ tình: Tạo diễn đàn trao đổi học thuật giữa các nhà nghiên cứu, nhà văn, giảng viên để cập nhật kiến thức, phương pháp nghiên cứu mới, thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực này. Thời gian: hàng năm; chủ thể: các trường đại học, viện nghiên cứu.

4. Phát triển các công trình biên soạn, xuất bản chuyên khảo, tuyển tập về văn xuôi trữ tình Việt Nam: Tập trung giới thiệu, phân tích các tác phẩm tiêu biểu, trong đó có văn xuôi Thạch Lam, nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn học truyền thống. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: nhà xuất bản, các tổ chức văn học nghệ thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên và giảng viên Ngữ văn: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và phân tích chi tiết giúp nâng cao chất lượng giảng dạy, đặc biệt trong phần phân tích tác phẩm văn học hiện đại và phong cách văn xuôi trữ tình.

2. Sinh viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học Việt Nam: Tài liệu tham khảo quan trọng cho các khóa học về lý luận văn học, thi pháp học, giúp hiểu sâu sắc về sự giao thoa thể loại và phong cách nghệ thuật của Thạch Lam.

3. Nhà nghiên cứu văn học và phê bình văn học: Cung cấp góc nhìn mới mẻ, hệ thống về yếu tố trữ tình trong văn xuôi, mở rộng hướng tiếp cận tác phẩm và phong cách của các nhà văn hiện đại Việt Nam.

4. Độc giả yêu thích văn học Việt Nam hiện đại: Giúp độc giả hiểu rõ hơn về giá trị nghệ thuật và nội dung sâu sắc trong các tác phẩm của Thạch Lam, từ đó nâng cao trải nghiệm thưởng thức văn học.

Câu hỏi thường gặp

1. Yếu tố trữ tình trong văn xuôi Thạch Lam được thể hiện như thế nào?
   Yếu tố trữ tình thể hiện qua ngôn ngữ giàu hình ảnh, giọng điệu nhẹ nhàng, thủ thỉ, không gian và thời gian nghệ thuật đậm chất thơ, cùng với việc tập trung khai thác tâm trạng, cảm xúc tinh tế của nhân vật.

2. Tại sao cốt truyện trong truyện ngắn Thạch Lam thường đơn giản?
   Thạch Lam chú trọng khai thác chiều sâu tâm lý và cảm xúc nhân vật hơn là các biến cố kịch tính, do đó cốt truyện thường là những khoảnh khắc tâm trạng, tình huống nhỏ nhưng giàu ý nghĩa.

3. Sự khác biệt giữa yếu tố trữ tình và tự sự trong văn xuôi là gì?
   Trữ tình là biểu hiện cảm xúc, tâm trạng chủ quan, giàu tính thơ, còn tự sự là phương thức kể chuyện, phản ánh hiện thực qua các sự kiện, biến cố. Trong văn xuôi Thạch Lam, hai yếu tố này hòa quyện tạo nên phong cách độc đáo.

4. Nhân vật trong văn xuôi Thạch Lam có đặc điểm gì nổi bật?
   Nhân vật thường hướng nội, giàu đời sống nội tâm, thể hiện sự lương thiện, trong sáng và có sự thức tỉnh nhẹ nhàng, không trải qua xung đột gay gắt nhưng luôn hướng tới cái đẹp và sự cân đối trong phẩm cách.

5. Luận văn có thể áp dụng như thế nào trong giảng dạy văn học?
   Luận văn cung cấp phân tích chi tiết về phong cách và thi pháp văn xuôi trữ tình, giúp giáo viên xây dựng bài giảng sâu sắc, sinh động, nâng cao khả năng cảm thụ và phân tích tác phẩm của học sinh, sinh viên.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ sự giao thoa hài hòa giữa yếu tố trữ tình và tự sự trong văn xuôi Thạch Lam, tạo nên phong cách văn học độc đáo, nhẹ nhàng mà sâu sắc.
• Phân tích chi tiết hệ thống cốt truyện, kết cấu tâm lý và nhân vật cho thấy Thạch Lam ưu tiên khai thác chiều sâu nội tâm và cảm xúc tinh tế.
• Yếu tố trữ tình được biểu hiện rõ nét qua không gian, thời gian nghệ thuật, ngôn ngữ và giọng điệu giàu chất thơ.
• Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ hiện tượng giao thoa thể loại trong văn học Việt Nam hiện đại, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho giảng dạy và nghiên cứu.
• Đề xuất các giải pháp nghiên cứu, giảng dạy và phát triển chuyên khảo nhằm phát huy giá trị của văn xuôi trữ tình, đặc biệt là tác phẩm của Thạch Lam trong tương lai.

Độc giả và nhà nghiên cứu được khuyến khích tiếp tục khai thác sâu hơn các khía cạnh thi pháp và nội dung của văn xuôi trữ tình để góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học Việt Nam hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, luận văn chúng tôi gồm có 3 chương với các nội dung như sau: Chƣơng 1: Văn xuôi Thạch Lam và sự giao thoa giữa trữ tình và tự sự. Chƣơng 2: Yếu tố trữ tình nhìn từ hệ thống cốt truyện, kết cấu và nhân vật Chƣơng 3: Yếu tố trữ tình nhìn từ phƣơng thức biểu hiện. Và cuối cùng là mục Tài liệu tham khảo. 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: VĂN XUÔI THẠCH LAM VÀ SỰ GIAO THOA GIỮA TRỮ TÌNH VÀ TỰ SỰ 1.

Hành trình sáng tác của nhà văn Thạch Lam. Thạch Lam, sinh ngày 7 tháng 7 năm 1910 tại Hà Nội, trong một gia đình công chức, gốc quan lại đã đến hồi sa sút. Cha Thạch Lam là Nguyễn Tường Nhu, sinh năm 1881, thông thạo chữ Hán và chữ Pháp, làm Thông Phán Tòa sứ nên thường được gọi là Thông Nhu hay Phán Nhu. Mẹ là bà Lê Thị Sâm, con gái cả ông Lê Quang Thuật (tục gọi Quản Thuật), người gốc Huế đã ba đời ra Bắc, làm quan võ ở Cẩm Giàng cùng thời với Huyện Giám (tức ông nội Thạch Lam).

Cha mất sớm, mẹ Thạch Lam phải một mình mua bán tảo tần nuôi mẹ chồng và bảy người con. Muốn sớm đỡ đần cho mẹ, Thạch Lam đã nhờ mẹ nói khéo với ông Lý trưởng cho đổi tên và khai tăng tuổi để học ban thành chung. Tiếp theo, ông thi đỗ vào Cao đẳng Canh Nông ở Hà Nội, nhưng chỉ học một thời gian, rồi vào trường Trung học Albert Sarraut để học thi Tú tài. Khi đã đỗ Tú tài phần thứ nhất, Thạch Lam thôi học để làm báo với hai anh.

Buổi đầu, ông gia nhập Tự Lực văn đoàn do anh là Nguyễn Tường Tam sáng lập, rồi được phân công lo việc biên tập tuần báo Phong hóa và tờ Ngày nay của bút nhóm này. Đến tháng 2 năm 1935, thì ông được giao làm Chủ bút tờ Ngày nay. Dù trước đó có vài truyện ngắn được in báo nhưng sự nghiệp văn ho ̣c của Tha ̣ch Lam chủ yế u bắ t đầ u từ năm 1935 và ông thực sự được khẳ ng đinh ̣ vào năm 1937, khi tâ ̣p truyê ̣n ngắ n Gió đầu mùa ra mắ t đô ̣c giả. Từ đây , Thạch Lam viết khá đều và thử bút trên nhiều thể loại : truyê ̣n ngắ n, tiể u thuyế t , tùy bút, truyê ̣n thiế u nhi , phê biǹ h, tiể u luâ ̣n…Vào ngày 27 tháng 6 năm 1942, Thạch Lam mất tại nhà riêng ở Hà Nội vì căn bệnh lao phổi, năm ông 32 tuổi.

Không giống như nhiều tác giả văn chương khác với khối lượng tác 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phẩm đồ sộ, số lượng tác phẩm của Thạch Lam có thể nói là khá ít. Hầu hết sáng tác của Thạch Lam được đăng báo trước khi in thành sách. Tuy nhiên, những tác phẩm ấy tiêu biểu cho một tâm hồn văn chương độc đáo, tinh tế và giàu xúc cảm. Ba tâ ̣p truyê ̣n ngắ n (hầ u hế t trước khi in thành sách đã in trên báo Ngày nay của Tự lực văn đoàn : Gió đầu mùa (1937), Nắ ng trong vườn (1938), Sợi tóc (1942).

Tập Gió đầu mùa (NXB Đời nay), bao gồm các truyện ngắn đăng trên báo Ngày nay từ 1936 đến 1937. Đó là các truyện Những ngày mới, Duyên số, Một đời người, Đứa con đầu lòng, Một cơn giận, Nhà mẹ Lê, Người lính cũ, Tiếng chim kêu, Một thoáng nhà thương, Cái chân què, Gió lạnh đầu mùa, Hai lần chết, Người bạn trẻ, Bà đầm, Truyện bốn người. Ngay trong tác phẩm đầu tay của ông (Gió đầu mùa), người ta cũng đã nhận thấy ông đứng vào một phái riêng về lối viết. Trong những truyện ngắn của Gió đầu mùa, Thạch Lam đã làm cuốn hút say mê người đọc bởi lối miêu tả giàu cảm xúc.

Những cảm giác con con, Thạch Lam tả rất khéo, rất tài tình, làm cho người đọc cũng dự vào một phần suy nghĩ. Người ta thấy rất nhiều đoạn mà cảm tình, cảm tưởng hay cảm giác có một địa vị rất quan trọng, nhiều khi nó là then chốt cho cả một truyện. Khái Hưng trong lời giới thiệu gió đầu mùa đã viết: “Trong văn mình, Thạch Lam rất chú ý tới những cảm giác. Tuy Thạch Lam không nói rõ, song ngày nay đọc lại có thể thấy việc ghi nhận cảm giác kiểu đó gắn liền với một loại ngụ ý khác: muốn vượt ra ngoài cái sáo mòn, thành kiến, mở rộng lòng ra để như là lần đầu được tiếp xúc với con người và sự việc; sùng bái cái tươi mới, cái tự nhiên, bao gồm cả cái run rẩy bé nhỏ nhất trước hiện thực; từ chối những tình tiết, những cốt truyện gay cấn, coi rằng cái đó không quan trọng, từ đó làm toát lên một cảm giác buồn bã về đời sống, dù vẫn luôn biết rằng chỉ có 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đời sống mong manh này là đẹp, là bền chắc.

Nhưng trong tập Gió đầu mùa, những cảnh nghèo, những cảnh đồng ruộng, ông còn tả bằng nét bút ngượng ngập, tỏ ra nhà văn chuyên tả tình còn chưa quen với lối tả cảnh. “Tuy là một tập truyện đầu tay mà Gió đầu mùa đã có được những truyện chua chát và cảm động như Một cơn giận, thiết tha và tức tưởi như Tiếng chim kêu, thê thảm và nhạo đời như Đói, nhẹ nhàng và có duyên như Cô áo lụa, bi thương và chán ngán như Người lính cũ, lầm lẫn và thảm thương như Hai lần chết, thì thật cũng xứng đáng với sự hoan nghênh của công chúng khi tập truyện mới ra đời” [17; 49]. Tập truyện ngắn Nắng trong vườn (NXB Đời nay, Hà Nội ) gồm các truyện ngắn đăng trên báo ngày nay từ năm 1937 đến 1938: Nắng trong vườn, Đứa con, Bông hoa rừng, Bóng người xưa, Bên kia sông, Cuốn sách bỏ quên, Một bức thư, Hai đứa trẻ, Buổi sớm, Cô hàng xén, Tiếng sáo, Tình xưa. Trong tập truyện ngắn Nắng trong vườn, Thạch Lam cũng đã viết một lối văn giản dị và êm ái nhưng có nhiều truyện không được đậm đà, làm cho người đọc dễ chán.

Theo nhận xét của nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Phan: “ Sự thật thì ông cố ý làm cho đơn giản, đơn giản cả về văn lẫn cốt truyện, nên làm mất cả hứng thú. Người ta bảo Thạch Lam rất chú trọng vào sự thật, nên khi thấy cuộc sống của phần đông người Việt Nam giản dị và tầm thường, ông cũng chỉ xây dựng những truyện giản dị và tầm thường. Không thêm thắt và cũng không tô điểm”[17; 49]. Trái hẳn với tập Gió đầu mùa, trong tập Nắng trong vườn, tác giả tả tình rất ít, chỉ chuyên riêng về mặt tả cảnh, tác giả tả hết “nương chè bên sườn đồi”, lại đến “vườn sắn trên sườn đồi”, rồi lại đến đất, trời, mây, nước, gió thổi, chim kêu, có mấy cảnh đó, tác giả phô bày hết nên khiến người đọc cảm thấy nhàm và đơn điệu.

Trong tập truyện này, Tiếng sáo được đánh giá hay hơn cả vì nó bao hàm một ý nghĩa sâu sắc: sự say mê yêu mến nghệ 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thuật - nghệ thuật âm nhạc; ở đây, tiếng đàn của một kẻ độc ác cũng có thể là những thanh âm réo rắt, cảm động người ta một cách êm ái. Tập truyện ngắn Sợi tóc- 1941, (NXB Đời nay, Hà Nội) gồm các truyện ngắn đăng trên báo Ngày nay từ năm 1939, 1940 khi Thạch Lam bắt đầu bị bạo bệnh. Đó là các truyện: Tối ba mươi, Sợi tóc, Cô hàng xén, Tình xưa, Dưới bóng hoàng lan. Tập truyện ngắn Sợi tóc đã đánh dấu một bước tiến khá dài trên con đường nghệ thuật của Thạch Lam.

Vẫn là những truyện tình cảm, nhưng ở đây người ta thấy vừa sâu sắc, vừa đẹp đẽ vô cùng về cả văn lẫn cả kết cấu. “Trong Sợi tóc có tất cả năm truyện, thì trừ truyện Dưới bóng hoàng lan, không có gì đặc sắc, còn những truyện Tối ba mươi, Cô hàng xén, Tình xưa, Sợi tóc đều là những truyện vào hạng đoản thiên tiểu thuyết đáng kể là hay nhất trong văn chương Việt Nam” (Vũ Ngọc Phan). Tác phẩm Ngày mới là một truyện dài độc nhất của Thạch Lam. Trong tập này, người ta cũng thấy nhiều đoạn rất xinh tươi, tả tình và tả cảnh như các truyện ngắn trong tập Sợi tóc, tuy nhiên Tiểu thuyết Ngày mới không được đánh giá cao về cốt truyện và nghệ thuật.

Ngày mới kể về Trường – vai chính trong truyện, là một thiếu niên học khá, thi đỗ, rồi lấy vợ. Vợ chàng là con nhà thanh bạch, chàng phải đi làm ở một sở buôn để nuôi vợ con, nhưng số lương không đủ chi dụng, nên cái gia đình nhỏ của chàng luôn luôn túng thiếu. Chàng khao khát sự giàu sang, ghen ghét những người hơn mình. Sau vì đến chơi một người bạn giàu có, có tính thị của và ngốc, chàng mới tỉnh ngộ và suy xét mà hiểu ra rằng cái “phong phú trong lòng” mình mới là cái đáng quý và từ ngày ấy chàng yên phận nghèo.

Như vậy, nếu là ngày mới, Trường ít ra phải thay đổi cả cuộc sống của mình, chứ chỉ biết yên phận nghèo không, không đủ. Bên cạnh đó, Ngày mới còn có nhiều đoạn rất đẹp về tả tình và tả 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cảnh: “Chung quanh chàng yên lặng: mặt trăng đã lên quá đỉnh đầu, sáng láng trên nền trời trong vắt. Sương xuống đã thấm vào người. Trường thong thả trở về buồng.

Đến dưới giàn hoa, chàng quay lại nhìn cảnh vườn, và qua dãy tre thưa lá, quãng rộng mà dòng sông đưa lên tiếng róc rách của nước chảy. Đột nhiên chàng giật mình. Trong bóng tối của giàn hoa, chàng thoáng thấy bóng người đứng nép vào dưới khóm cây. Chàng bước lại gần.

Một tiếng nói quen thuộc khẽ gọi tên chàng, giọng dịu dàng và cảm động. Trường đứng sát bên nàng. Trong bóng tối, chàng thấy đôi mắt Trinh long lanh sáng và nghe thấy tiếng thở không đều của người thiếu nữ. Qủa tim chàng bỗng đập mạnh, và một tình cảm mến yêu dồn dập đến; Trường cầm lấy bàn tay nhỏ nhắn của Trinh kéo lạ gần mình…” (Ngày mới).

Thạch Lam có viết sách cho trẻ em. Cuốn Quyển sách và cuốn Hạt ngọc tả cảnh thôn quê cốt giới thiệu cảnh làm lụng ở nông thôn của một chú bé sống ở thị thành. Ngoài các tập truyện, Thạch Lam có viết một tác phẩm tuỳ bút xinh gọn duyên dáng để ca ngợi những phong vị đặc sắc của thủ đô. Tập Hà Nội băm sáu phố phường được truyền tụng nhiều, nhất là đối với những người có ít nhiều có quan hệ trực tiếp với cuộc sống vật chất và tinh thần hồi đó của thủ đô Hà Nội.