CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐỊNH MỨC KINH TẾ - KỸ THUẬT, ĐƠN GIÁ DỰ TOÁN XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH (XDCT) 1.1 Một số khái niệm về định mức, đơn giá dự toán XDCT 1.1 Khái niệm về định mức dự toán XDCT Định mức dự toán xây dựng công trình thể hiện mức hao phí về vật liệu, nhân công và máy thi công để hoàn thành một đơn vị khối lượng công tác xây dựng, từ khâu chuẩn bị đến khâu kết thúc công tác xây dựng. + Mức hao phí vật liệu: Là số lượng vật liệu chính, vật liệu phụ, các cấu kiện hoặc các bộ phận rời lẻ, vật liệu luân chuyển cần cho việc thực hiện và hoàn thành một đơn vị khối lượng công tác xây dựng. + Mức hao phí lao động: Là số ngày công lao động của công nhân trực tiếp và phục vụ theo cấp bậc thực hiện và hoàn thành một đơn vị khối lượng công tác xâydựng. + Mức hao phí máy thi công: Là số ca sử dụng máy và thiết bị thi công chính và phụ để hoàn thành một đơn vị khối lượng công tác xây dựng.
- Hệ thống định mức dự toán xây dựng: + Định mức dự toán xây dựng do Bộ Xây dựng công bố: Là định mức dự toán các công tác xây dựng, lắp đặt,… phổ biến, thông dụng có ở các loại hình công trình xây dựng. + Định mức dự toán xây dựng do các Bộ (có xây dựng chuyên ngành), UBND các tỉnh công bố: Là định mức dự toán cho các công tác chưa có trong hệ thống định mức do Bộ Xây dựng công bố. + Định mức dự toán xây dựng công trình: Là những định mức dự toán của tất cả các công tác xây dựng, lắp đặt,… cần thiết phù hợp với yêu cầu kỹ thuật, điều kiện thi công và biện pháp thi công của công trình làm cơ sở để lập đơn giá xây dựng công trình.2 Khái niệm về đơn giá dự toán XDCT Đơn giá dự toán XDCT là chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật bao gồm các chi phí trực tiếp về vật liệu, nhân công, máy thi công hoặc bao gồm cả các chi phí như trực tiếp phí khác, chi phí chung, thu nhập chịu thuế tính trước, thuế để hoàn thành một đơn vị công tác xây dựng của công trình như 1 m3 bê tông, 1 tấn cốt thép hoặc một cái móng cột, 1 m2 đường bê tông asphalt. từ khâu chuẩn bị đến khâu kết thúc công tác xây dựng, bộ phận kết cấu.
Đơn giá dự toán XDCT được tính toán riêng phù hợp với yêu cầu công việc, điều kiện thi công, biện pháp thi công, thích hợp với đặc thù của công trình, điều kiện sản xuất cung cấp vật tư, vật liệu xây dựng cho từng loại công trình, làm cơ sở để lập dự toán theo thiết kế của công trình, giá gói thầu và quản lý chi phí dự án đầu tư xây dựng công trình.2 Vai trò, chức năng của định mức, đơn giá dự toán XDCT 1.1 Vai trò, chức năng của định mức dự toán XDCT Như đã biết, năng suất lao động xét đến cùng là yếu tố quan trọng nhất để đảm bảo sự gia tăng sản phẩm hàng hóa cho xã hội, muốn tăng năng suất lao động phải giải quyết các vấn đề như: - Người lao động - Công cụ lao động - Phương pháp tổ chức sản xuất Điều đó có nghĩa là phải xây dựng con người lao động mới, phải cải tiến công cụ lao động, thực hiện cơ giới hóa trong lao động. Về đối tượng lao động, ngành xây dựng phải áp dụng các kết cấu và vật liệu tiên tiến, thực hiện phương pháp tổ chức sản xuất tiên tiến như: tổ chức sản xuất theo dây chuyền, thực hiện phương châm công xưởng hóa sản xuất vật liệu xây dựng, tiêu chuẩn hóa khâu thiết kế và cơ giới hóa khâu thi công, nhưng tất cả thành tựu của tiến bộ kỹ thuật nói trên muốn đưa vào áp dụng một cách thường xuyên và có tính chất pháp lệnh thì tính toán, cụ thể hóa thành các chỉ tiêu số lượng. Đó chính là các định mức kinh tế - kỹ thuật, là căn cứ làm nền tảng cho quá 7 trình tổ chức sản xuất của xã hội. Định mức kinh tế - kỹ thuật có vai trò quan trọng sau: - Các định mức kinh tế - kỹ thuật góp phần thống nhất và tiêu chuẩn hóa quá trình sản xuất.
- Định mức kinh tế - kỹ thuật đóng vai trò quan trọng đẩy tăng năng suất lao động và tiết kiệm lao động xã hội. - Định mức kỹ thuật đóng trọng đẩy tiến bộ kỹ thuật và là cơ sở đúng đắn để tiêu chuẩn sản xuất. - Định mức kỹ thuật rất cần thiết tiền đề kế hoạch hóa, các kế hoạch được tính toán từ các chỉ tiêu định mức góp phần quản lý và sử dụng một khối lượng lớn về nhân công, vật tư, máy móc của ngành xây dựng, mang lại hiệu quả kinh tế cao. - Các định mức kỹ thuật phản ánh đúng đắn các hao phí lao động xã hội trung bình cần chính xác, là cơ sở để so sánh, lựa chọn các giải pháp tối ưu trong xây dựng.
- Định mức kỹ thuật là cơ sở để xây dựng chỉ tiêu phấn đấu một cách đúng đắn và đánh giá kết quả các thành tích đạt được trong quá trình lao động của từng cá nhân và đơn vị. - Định mức kỹ thuật là cơ sở để thanh toán lương theo sản phẩm, thực hiện đúng đắn sự phân phối theo lao động, đảm bảo công bằng giữa quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động khi tham gia sản xuất.2 Vai trò, chức năng của đơn giá dự toán XDCT - Là cơ sở lập kế hoạch đầu tư, thuyết phục ngân hàng đầu tư, cấp phát vốn vay. - Là cơ sở để nhà đầu tư và nhà thầu lập kế hoạch cho chính mình. - Là căn cứ để xác định giá gói thầu, giá thành xây dựng khi đấu thầu.
- Là căn cứ để đàm phán, ký kết hợp đồng, thanh quyết toán khi chỉ định thầu. - Là cơ sở để tính toán các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật trong việc so sánh, lựa chọn các phương án thiết kế xây dựng.3 Tình hình xây dựng và áp dụng định mức và đơn giá dự toán sản xuất và lắp đặt cấu kiện bê tông đúc sẵn ở nước ta.1 Tình hình xây dựng, sản xuất và lắp đặt cấu kiện bê tông đúc sẵn ở nước ta Bê tông cốt thép được đưa vào sử dụng vào các công trình xây dựng những năm 70, 80 của thế kỷ 19 và chỉ sau một thời gian tương đối ngắn, loại vật liệu ưu việt đó phát triển nhanh chóng và chiếm vị trí quan trọng trong các loại vật liệu xây dựng. Không bao lâu sau khi xuất hiện bê tông cốt thép đồng thời với việc sử dụng bê tông và bê tông cốt thép toàn khối đổ tại chỗ, cấu kiện bê tông đúc sẵn đã ra đời, trong quá trình đó người ta càng hoàn thiện phương pháp tính toán kết cấu càng phát huy được tính năng ưu việt và hiệu quả sử dụng của chúng. Nhu cầu ngày càng tăng cho các lựa chọn trong xây dựng sẽ góp phần vào việc đạt đến phát triển bền vững ngành công nghiệp bê tông đúc sẵn đang nỗ lực để nâng cao hiệu quả tài nguyên, tái chế vật liệu và nhận thức môi trường bằng cách áp dụng công nghệ xanh và các sáng kiến xây dựng bền vững.
Bê tông đúc sẵn bao gồm các sản phẩm được sản xuất tại nhà máy với chất lượng cao nhằm tạo sản phẩm thương mại và dân dụng, các sản phẩn bê tông đúc sẵn trên thị trường hiện nay gồm có đường ống bê tông cốt thép, kết cấu chịu lực sử dụng bê tông đúc sẵn, tường móng, tường âm thanh, tường chắn, sàn nhà và mái nhà tấm, tấm kiến trúc, nhà ở mô- đun, hố ga, cống hộp, bể tự hoại, cầu, trụ cầu và đường hầm. Công nghệ đúc sẵn là chia nhỏ kết cấu thành nhiều cấu kiện chịu lực, trong đó các kết cấu chịu lực được sản xuất theo những quy trình được tiêu chuẩn hóa trong nhà máy, sau đó các cấu kiện được ráp nối với nhau tại công trường, khuôn thép định hình được sử dụng phổ biến trong công nghệ bê tông đúc sẵn. Ngoài ra công nghệ bê tông đúc sẵn còn có yêu cầu giảm nhân công lao động, bê tông được đổ và dưỡng hộ trong môi trường chúng ta có thể kiểm soát được nhằm đảm bảo chất lượng của các cấu kiện này được đáp ứng đầy đủ các yêu cầu như đã thiết kế. Ngày nay nước ta đang phát triển cùng với việc công nghiệp hóa ngành xây dựng, cơ giới hóa thi công với phương pháp thi công lắp ghép, cấu kiện bê tông và bê tông ứng suất trước được sử dụng rộng rãi trong xây dựng dân dụng và công nghiệp với các loại 9 cấu kiện có hình dáng, kích thước và công dụng khác nhau.
Ngoài ra các cấu kiện như: dầm cầu nhịp lớn, dầm hộp, cọc ống, trụ điện, ống cống cấp – thoát nước và cọc bản cũng được sản xuất rộng rãi. Hiện nay bê tông chất lượng cao có cường độ từ 70Mpa được sử dụng rộng rãi trong sản xuất cấu kiện bê tông đúc sẵn. Bộ môn Vật liệu xây dựng – Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh đã nghiên cứu bê tông chất lượng cao từ năm 1998, kết quả nghiên cứu đã ứng dụng cho sản xuất các cấu kiện bê tông đúc sẵn. Hiện nay ở Việt Nam nhiều công trình và nhà máy đã sản xuất được bê tông có cường độ cao từ 50- 60Mpa sử dụng cho bê tông đổ tại chỗ và 70Mpa cho cấu kiện bê tông đúc sẵn, đã áp dụng cụ thể của cấu kiệu bê tông đúc sẵn cho các công trình xây dựng dân dụng, cầu, cơ sở hạ tầng, giao thông, công trình thủy lợi.
Ứng dụng bê tông đúc sẵn trong các công trình xây dựng nhà dân dụng: Các dự án xây dựng nhà dân dụng cao tầng được thi công trong thời gian ngắn khi sử dụng các cấu kiện bê tông dự ứng lực đúc sẵn. Trong những công trình này nền được sử dụng cộng ống ly tâm dự ứng lực đúc sẵn, hệ cọc của công trình được liên kết với nhau bằng hệ dầm đổ tại chỗ. Đối với các hệ kết cấu lớn, hệ khung bê tông chịu lực chính, hệ khung bê tông này bao gồm các kết cấu cột và dầm được đúc sẵn từ bê tông cường độ cao.