Luận văn thạc sĩ xây dựng các cơ chế nhà nước bảo vệ hiến pháp ở nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa việt nam

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu xây dựng các cơ chế nhà nước bảo vệ hiến pháp ở nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Đăng Dung
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Luận văn thạc sĩ xây dựng các cơ chế nhà nước bảo vệ hiến pháp ở nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHU CẦU BẢO VỆ HIẾN PHÁP VÀ BẢO HIẾN TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1. Hiến pháp và vi phạm Hiến pháp
• 1.2. Vi phạm Hiến pháp
• 1.3. Bảo hiến và các mô hình bảo hiến trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: HIẾN PHÁP VÀ CƠ CHẾ NHÀ NƯỚC BẢO VỆ HIẾN PHÁP VIỆT NAM
• 2.1. Bảo vệ Hiến pháp ở Việt Nam
• 2.2. Cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam
• 2.3. Cơ chế nhà nước và cơ chế xã hội bảo vệ Hiến pháp
• 2.4. Khái niệm cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp
• 2.5. Khái quát về cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam
• 2.6. Nguyên tắc thực hiện hoạt động bảo hiến của cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam
• 2.7. Vai trò của cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam
• 2.8. Thực trạng hoạt động của cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN CƠ CHẾ NHÀ NƯỚC BẢO VỆ HIẾN PHÁP VIỆT NAM
• 3.1. Nhu cầu khách quan cần hoàn thiện hiến pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động bảo hiến
• 3.2. Phương hướng hoàn thiện cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp
• 3.3. Các giải pháp xây dựng và hoàn thiện cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cơ chế nhà nước bảo vệ hiến pháp ở Việt Nam

Cơ chế nhà nước bảo vệ hiến pháp là một phần quan trọng trong việc duy trì trật tự pháp lý và bảo vệ quyền con người tại Việt Nam. Hiến pháp không chỉ là văn bản pháp lý tối cao mà còn là biểu tượng của quyền lực nhà nước và quyền lợi của công dân. Việc xây dựng và hoàn thiện các cơ chế này là cần thiết để đảm bảo rằng mọi hành vi của nhà nước đều tuân thủ theo quy định của hiến pháp.

1.1. Khái niệm cơ chế nhà nước bảo vệ hiến pháp

Cơ chế nhà nước bảo vệ hiến pháp bao gồm các quy định và tổ chức nhằm đảm bảo rằng hiến pháp được tôn trọng và thực thi. Điều này bao gồm các cơ quan như Quốc hội, Tòa án, và các cơ quan hành chính khác có trách nhiệm trong việc giám sát và bảo vệ hiến pháp.

1.2. Vai trò của hiến pháp trong nhà nước pháp quyền

Hiến pháp đóng vai trò tối thượng trong hệ thống pháp luật, là căn cứ để xác định tính hợp pháp của các văn bản pháp luật khác. Nó bảo vệ quyền lợi của công dân và đảm bảo rằng quyền lực nhà nước không bị lạm dụng.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ hiến pháp tại Việt Nam

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo vệ hiến pháp, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vi phạm hiến pháp vẫn diễn ra, đặc biệt là từ các cơ quan nhà nước. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tính hợp pháp của các quyết định mà còn xâm phạm quyền lợi của công dân.

2.1. Tình trạng vi phạm hiến pháp hiện nay

Vi phạm hiến pháp có thể xảy ra dưới nhiều hình thức khác nhau, từ việc ban hành các văn bản trái với hiến pháp đến việc thực hiện các quyết định không đúng quy định. Những vi phạm này thường gây ra hậu quả nghiêm trọng cho quyền lợi của công dân.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến vi phạm hiến pháp

Nguyên nhân của các vi phạm này có thể đến từ sự thiếu hiểu biết về pháp luật, sự lạm dụng quyền lực của các cơ quan nhà nước, hoặc sự thiếu sót trong việc giám sát và kiểm tra hoạt động của các cơ quan này.

III. Phương pháp xây dựng cơ chế bảo vệ hiến pháp hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả của cơ chế bảo vệ hiến pháp, cần có những phương pháp cụ thể. Việc cải cách các cơ quan nhà nước và tăng cường giáo dục pháp luật cho công dân là những bước đi cần thiết.

3.1. Cải cách tổ chức các cơ quan bảo vệ hiến pháp

Cần thiết phải cải cách tổ chức và hoạt động của các cơ quan như Tòa án và Quốc hội để đảm bảo rằng họ có đủ năng lực và quyền hạn trong việc bảo vệ hiến pháp.

3.2. Tăng cường giáo dục pháp luật cho công dân

Giáo dục pháp luật cho công dân là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về quyền lợi và nghĩa vụ của họ theo hiến pháp. Điều này giúp công dân có thể bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của cơ chế bảo vệ hiến pháp

Việc áp dụng các cơ chế bảo vệ hiến pháp trong thực tiễn là rất quan trọng. Các cơ quan nhà nước cần phải thực hiện đúng chức năng của mình để bảo vệ quyền lợi của công dân và duy trì trật tự pháp lý.

4.1. Kết quả đạt được từ việc bảo vệ hiến pháp

Những kết quả đạt được từ việc bảo vệ hiến pháp không chỉ thể hiện qua việc giảm thiểu các vi phạm mà còn qua việc nâng cao ý thức pháp luật trong xã hội.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc bảo vệ hiến pháp có thể giúp Việt Nam cải thiện cơ chế của mình. Các mô hình thành công từ nước ngoài có thể được áp dụng một cách linh hoạt để phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho cơ chế bảo vệ hiến pháp

Việc bảo vệ hiến pháp là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền. Cần có những bước đi cụ thể để hoàn thiện cơ chế này, từ đó bảo vệ quyền lợi của công dân và duy trì trật tự pháp lý.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ hiến pháp

Hoàn thiện cơ chế bảo vệ hiến pháp không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn góp phần xây dựng một nhà nước pháp quyền vững mạnh.

5.2. Định hướng phát triển cơ chế bảo vệ hiến pháp trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng cho việc phát triển cơ chế bảo vệ hiến pháp trong tương lai, bao gồm việc cải cách tổ chức, nâng cao năng lực cho các cơ quan bảo vệ hiến pháp và tăng cường giáo dục pháp luật cho công dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hiến pháp giữ vị trí tối cao trong hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia, là nền tảng pháp lý bảo đảm quyền con người và quyền công dân. Tại Việt Nam, từ khi Hiến pháp đầu tiên ra đời năm 1946 đến nay, việc bảo vệ Hiến pháp luôn là vấn đề trọng tâm trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Theo ước tính, các vi phạm Hiến pháp không chỉ xảy ra dưới dạng hành động mà còn ở dạng không hành động, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của công dân và sự ổn định của nhà nước. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích, đánh giá thực trạng cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam, nhận diện những hạn chế và đề xuất giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ Hiến pháp trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các cơ quan nhà nước có thẩm quyền bảo vệ Hiến pháp từ năm 1946 đến 2011, với trọng tâm là Hiến pháp năm 1992 sửa đổi năm 2001 và các văn bản pháp luật liên quan. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần củng cố hệ thống pháp luật, tăng cường vai trò của các cơ quan bảo vệ Hiến pháp, từ đó bảo đảm quyền con người, quyền công dân được thực thi nghiêm minh, góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam vững mạnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết nền tảng về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật và quyền con người. Hai mô hình bảo hiến chính được nghiên cứu là mô hình bảo hiến tập trung (kiểu Áo - Đức) và mô hình phi tập trung (kiểu Mỹ), làm cơ sở so sánh và đề xuất mô hình phù hợp cho Việt Nam. Các khái niệm trọng tâm bao gồm: Hiến pháp tối cao, vi phạm Hiến pháp, bảo hiến, cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp, và nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa. Lý thuyết về cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp được tiếp cận qua hai yếu tố chính: tổ chức (cơ cấu các cơ quan nhà nước) và hoạt động (phương thức vận hành, quy trình xử lý vi phạm).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, kết hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và hệ thống để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các bản Hiến pháp Việt Nam qua các thời kỳ (1946, 1959, 1980, 1992 sửa đổi 2001), các văn bản pháp luật liên quan, báo cáo nghiên cứu khoa học, và các tài liệu tham khảo trong nước và quốc tế. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các cơ quan nhà nước có thẩm quyền bảo vệ Hiến pháp hiện hành và lịch sử. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí đại diện cho các cơ quan có vai trò bảo hiến. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1946 đến năm 2011, tập trung phân tích sự phát triển và hoàn thiện cơ chế bảo vệ Hiến pháp trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò và hiệu quả của cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp còn hạn chế: Mặc dù các cơ quan như Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Viện Kiểm sát nhân dân được giao nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp, nhưng chưa có cơ chế chuyên trách, dẫn đến việc xử lý vi phạm Hiến pháp chưa triệt để. Ví dụ, Hiến pháp 1992 sửa đổi năm 2001 mới quy định rõ quyền bãi bỏ văn bản vi hiến của Quốc hội, nhưng thực tế việc thực thi còn nhiều khó khăn.

2. Vi phạm Hiến pháp diễn ra dưới nhiều hình thức: Vi phạm không chỉ là hành động trái Hiến pháp mà còn là không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các quy định Hiến pháp. Tỷ lệ vi phạm do các cơ quan nhà nước gây ra được ước tính chiếm phần lớn trong các trường hợp vi phạm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền con người và quyền công dân.

3. Cơ chế bảo hiến mang tính xã hội có vai trò hỗ trợ quan trọng: Các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể và công dân tham gia phản biện, giám sát xã hội góp phần nâng cao ý thức tuân thủ Hiến pháp. Tuy nhiên, sự tham gia này mới dừng ở mức đề xuất, kiến nghị, chưa được coi trọng đúng mức trong quá trình ra quyết định.

4. Mô hình bảo hiến tập trung và phi tập trung đều có ưu nhược điểm: Mô hình tập trung (kiểu Áo - Đức) với tòa án hiến pháp chuyên trách được đánh giá phù hợp với điều kiện Việt Nam hơn mô hình phi tập trung (kiểu Mỹ) do tính đặc thù về chính trị và pháp lý. Tuy nhiên, việc lựa chọn mô hình cần cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên điều kiện thực tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân hạn chế hiệu quả bảo vệ Hiến pháp chủ yếu do thiếu cơ chế chuyên trách, quy trình xử lý vi phạm chưa rõ ràng và sự phân tán quyền lực trong các cơ quan nhà nước. So với các quốc gia có nền tài phán hiến pháp phát triển, Việt Nam chưa có tòa án hiến pháp độc lập, dẫn đến việc xử lý vi phạm mang tính hình thức và thiếu tính chuyên môn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ vi phạm Hiến pháp theo từng giai đoạn Hiến pháp và bảng phân tích vai trò các cơ quan nhà nước trong bảo vệ Hiến pháp. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ nhu cầu cấp thiết xây dựng cơ chế bảo hiến chuyên trách, đồng thời tăng cường vai trò của cơ chế xã hội trong bảo vệ Hiến pháp, góp phần nâng cao hiệu quả xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng thiết chế bảo hiến chuyên trách (Tòa án Hiến pháp): Thiết lập cơ quan độc lập có thẩm quyền phán quyết các vi phạm Hiến pháp, đảm bảo tính khách quan và chuyên môn trong xử lý vi phạm. Thời gian thực hiện trong vòng 3-5 năm, chủ thể thực hiện là Quốc hội và Chính phủ.

2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ Hiến pháp: Sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến thẩm quyền, trình tự, thủ tục xử lý vi phạm Hiến pháp, tăng cường tính khả thi và hiệu lực thực tế. Thời gian thực hiện 2-3 năm, chủ thể là Bộ Tư pháp phối hợp với các cơ quan liên quan.

3. Tăng cường vai trò giám sát của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Nâng cao năng lực, mở rộng thẩm quyền giám sát việc tuân thủ Hiến pháp, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát các văn bản pháp luật trước và sau khi ban hành. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là Quốc hội và các ủy ban chuyên trách.

4. Phát huy vai trò của cơ chế xã hội trong bảo vệ Hiến pháp: Khuyến khích sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể và công dân trong phản biện, giám sát xã hội, góp ý xây dựng pháp luật và bảo vệ quyền con người. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là các tổ chức xã hội và cơ quan nhà nước có liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước: Giúp hiểu rõ hơn về cơ chế bảo vệ Hiến pháp, từ đó hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

2. Các học giả, nhà nghiên cứu pháp luật: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu sâu hơn về tài phán hiến pháp và cơ chế bảo hiến tại Việt Nam.

3. Cán bộ tư pháp và các cơ quan bảo vệ pháp luật: Hỗ trợ nâng cao nhận thức và kỹ năng trong việc xử lý các vụ việc liên quan đến vi phạm Hiến pháp.

4. Các tổ chức xã hội, đoàn thể và công dân quan tâm đến quyền con người: Tăng cường hiểu biết về vai trò của mình trong việc giám sát, phản biện xã hội và bảo vệ Hiến pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần có cơ chế bảo vệ Hiến pháp chuyên trách?
   Cơ chế chuyên trách giúp xử lý vi phạm Hiến pháp một cách khách quan, chuyên môn và hiệu quả hơn, tránh tình trạng phân tán thẩm quyền và xử lý hình thức như hiện nay.

2. Vi phạm Hiến pháp có những hình thức nào?
   Vi phạm Hiến pháp bao gồm hành động trái Hiến pháp và không hành động (không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các quy định Hiến pháp), cả hai đều ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi công dân và nhà nước.

3. Vai trò của cơ chế xã hội trong bảo vệ Hiến pháp là gì?
   Cơ chế xã hội tham gia phản biện, giám sát xã hội, góp ý xây dựng pháp luật và bảo vệ quyền con người, tạo áp lực và hỗ trợ cho cơ quan nhà nước trong việc bảo vệ Hiến pháp.

4. Mô hình bảo hiến nào phù hợp với Việt Nam?
   Mô hình bảo hiến tập trung với tòa án hiến pháp chuyên trách được đánh giá phù hợp hơn do tính đặc thù chính trị và pháp lý của Việt Nam, tuy nhiên cần cân nhắc kỹ lưỡng.

5. Quốc hội có vai trò gì trong bảo vệ Hiến pháp?
   Quốc hội giữ quyền giám sát tối cao việc tuân thủ Hiến pháp, có quyền bãi bỏ văn bản vi hiến và hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến bảo vệ Hiến pháp.

Kết luận

• Hiến pháp là đạo luật tối cao, bảo vệ Hiến pháp là nhiệm vụ trọng yếu của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp hiện nay còn nhiều hạn chế do thiếu cơ chế chuyên trách và quy trình xử lý chưa rõ ràng.
• Vi phạm Hiến pháp diễn ra dưới nhiều hình thức, chủ yếu do các cơ quan nhà nước gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền con người và quyền công dân.
• Cần xây dựng thiết chế bảo hiến chuyên trách, hoàn thiện pháp luật và phát huy vai trò của cơ chế xã hội trong bảo vệ Hiến pháp.
• Các bước tiếp theo là hoàn thiện đề án thành lập Tòa án Hiến pháp, sửa đổi pháp luật liên quan và tăng cường đào tạo, tuyên truyền về bảo vệ Hiến pháp.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam vững mạnh và bảo vệ quyền lợi của mọi công dân!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHU CẦU BẢO VỆ HIẾN PHÁP VÀ BẢO HIẾN TRÊN THẾ GIỚI 1. Hiến pháp và vi phạm Hiến pháp 1. Hiến pháp Trong hệ thống pháp luật mỗi quốc gia, Hiến pháp là đạo luật gốc, là nguồn của các văn bản quy phạm pháp luật, có hiệu lực pháp lý cao nhất, cần phải được tôn trọng và bảo vệ nghiêm ngặt. Về vị trí, Hiến pháp là đạo luật gốc, luật mẹ, là nguồn của các văn bản quy phạm khác trong hệ thống pháp luật, Hiến pháp chi phối nội dung của các văn bản quy phạm pháp luật dưới nó.

Các văn bản quy phạm pháp luật khác đều dựa trên cơ sở Hiến pháp và phải phù hợp với Hiến pháp, không được trái với Hiến pháp. Vì vậy, muốn xác định một hành vi là vi phạm Hiến pháp hay kết luận tính hợp hiến của một văn bản quy phạm pháp luật chúng ta phải đối chiếu chúng với các quy định của Hiến pháp. Nói cách khác, Hiến pháp phải được viện dẫn khi giải quyết các tranh chấp và phán quyết về các vi phạm Hiến pháp. Về chủ thể của các quan hệ do Hiến pháp điều chỉnh: Phần lớn Hiến pháp quy định về tổ chức, hoạt động của Nhà nước và xác định quyền và nghĩa vụ của công dân.

Do vậy, chủ thể của vi phạm Hiến pháp có thể là các cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được nhà nước trao quyền (chẳng hạn như Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng. Về nội dung, Hiến pháp quy định những chế định lớn như chủ quyền quốc gia, sự thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, chế độ chính trị và vấn đề tổ chức quyền lực nhà nước, vấn đề quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, chế độ kinh tế, văn hóa, giáo dục.Những nội dung cơ bản trên của Hiến pháp là cơ sở pháp lý quan trọng cho sự duy trì quyền lực nhà nước, bảo đảm cho quyền làm chủ của nhân dân. Đồng thời, đó cũng là nền tảng pháp lý quan 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trọng để đánh giá, xem xét về tính hợp hiến của các đạo luật, các hoạt động do cơ quan nhà nước, các tổ chức, cá nhân được nhà nước trao quyền và các tổ chức xã hội. Hiến pháp có ý nghĩa và tầm quan trọng như vậy, nhưng thực tế cho thấy, tình trạng Hiến pháp bị xâm phạm trong quá trình thi hành và vận dụng vào cuộc sống là khá phổ biến, bằng cách này hay cách khác.

Bởi vậy, bảo vệ Hiến pháp là vấn đề được chú trọng ở hầu khắp các quốc gia trên thế giới hiện nay và là vấn đề được quan tâm hàng đầu tại các quốc gia theo đuổi mô hình nhà nước pháp quyền. Một trong những đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền là tính tối cao của Hiến pháp, đòi hỏi Hiến pháp phải được tuân thủ và thực hiện một cách triệt để. Đồng nghĩa với việc nhà nước pháp quyền không chấp nhận bất kỳ một hành vi nào xâm phạm đến tính tối cao và toàn vẹn của Hiến pháp. Xuất phát từ đây, nhu cầu bảo vệ Hiến pháp được đặt ra nhằm đảm bảo Hiến pháp được tôn trọng và giữ gìn nghiêm chỉnh.

Nhưng trên thực tế, trong quá trình thi hành Hiến pháp luôn xảy ra tình trạng vi phạm Hiến pháp, những hành vi vi hiến do cá nhân hay tổ chức gây ra không chỉ xâm hại trực tiếp đến sự toàn vẹn của Hiến pháp mà còn gây thiệt hại không nhỏ đến lợi ích của nhà nước và cá nhân công dân, đồng thời vi phạm quyền con người, quyền công dân đã được Hiến pháp ghi nhận và bảo vệ. Nghiêm trọng hơn, nếu chủ thể vi phạm Hiến pháp là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, thì hậu quả gây ra thật sự khôn lường, bởi đây là những cơ quan chủ yếu giữ trọng trách bảo vệ Hiến pháp. Trong khi đó, những vi phạm Hiến pháp do các cơ quan nhà nước gây ra trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình lại không phải là hiếm gặp. Bởi vậy, có thể khẳng định cần thiết phải bảo vệ Hiến pháp, nhất là trong quá trình các cơ quan nhà nước thi hành và vận dụng các quy định của Hiến pháp vào cuộc sống.

Vi phạm Hiến pháp Trước hết, cần phải khẳng định vi phạm Hiến pháp là một dạng của vi phạm pháp luật bởi Hiến pháp là một bộ phận trong hệ thống pháp luật quốc 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Do đó, khi nghiên cứu các yếu tố cấu thành nên vi phạm Hiến pháp ta có thể xem xét chúng với các yếu tố cấu thành tương tự như vi phạm pháp luật thông thường bao gồm: mặt khách quan, mặt chủ quan, chủ thể, khách thể. Mặc dù vậy, với vị trí, tính chất và tầm quan trọng đặc biệt của Hiến pháp, ta không thể đánh giá vi phạm Hiến pháp như vi phạm pháp luật thông thường, hay nói cách khác, vi phạm Hiến pháp là một loại vi phạm pháp luật đặc biệt. Vì thế, khi kết luận về tính hợp hiến hay vi hiến của một hành vi chúng ta cần phải dựa vào các dấu hiệu như sau: Năng lực chịu trách nhiệm pháp lý của chủ thể.

Chủ thể của vi phạm Hiến pháp là các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân được nhà nước trao quyền, trong trường hợp này năng lực chịu trách nhiệm pháp lý của chủ thể vi phạm Hiến pháp được xem xét tương tự như chủ thể vi phạm pháp luật. Tính trái Hiến pháp của hành vi: Một hành vi bị xem là trái Hiến pháp khi nó không tuân theo những quy định của Hiến pháp, xâm hại những quan hệ được Hiến pháp ghi nhận và bảo vệ. Yếu tố lỗi: Chủ thể vi phạm Hiến pháp có thể là cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được Nhà nước trao quyền thẩm quyền, nên việc xác định yếu tố lỗi không đơn giản. Hiện nay, đang có đề xuất, nếu công dân bị truy cứu trách nhiệm pháp lý vì hành vi vi phạm pháp luật của mình thì tương tự như vậy, các cá nhân được nhà nước trao quyền cũng phải bị truy cứu trách nhiệm Hiến pháp nếu bản thân họ vi phạm Hiến pháp, hoặc do thiếu trách nhiệm dẫn đến cấp dưới hoặc cơ quan do mình quản lý vi phạm Hiến pháp.

Là một dạng đặc biệt của vi phạp pháp luật, vi phạm Hiến pháp(hay còn gọi là vi hiến) cũng thể hiện dưới dạng hành động và không hành động. Trên cơ sở đó, vi phạm Hiến pháp và vi phạm các quy định của những văn bản quy phạm pháp luật mang tính Hiến định có thể tạm chia thành hai loại: "vi phạm một cách chủ động và vi phạm một cách bị động" [17]. Vi phạm Hiến pháp một cách chủ động xảy ra khá thường xuyên, khi các cơ quan nhà 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nước có thẩm quyền ban hành các văn bản quy phạm pháp luật có nội dung trái với các quy định của Hiến pháp hoặc trái với tinh thần của Hiến pháp. Sở dĩ như vậy, bởi các cơ quan ban hành ra các văn bản quy phạm vi hiến này đa phần là các cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lý, nên khi ban hành văn bản quy phạm pháp luật, họ thường có xu hướng đề ra các quy định tạo thuận lợi cho hoạt động của mình, nhưng cũng vì vậy mà họ đã đẩy những khó khăn và bất lợi về phía người dân- đối tượng trực tiếp chịu sự quản lý, điều này đồng nghĩa với việc họ đã vi phạm các quyền của người dân được Hiến pháp thừa nhận và bảo vệ.

Bên cạnh đó, với lý do nhằm tạo thuận lợi cho công tác quản lý của mình, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền không cho rằng nội dung các văn bản quy phạm pháp luật do họ ban hành là vi hiến, và cần thiết phải làm như thế nhằm giúp các cơ quan chức năng dễ dàng hơn khi thực hiện nhiệm vụ, hơn nữa, điều đó là có ích cho cộng đồng. Chẳng hạn, trong thời gian vừa qua, hàng loạt các văn bản pháp lý do các Bộ ban hành đã bị Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật Bộ tư pháp "tuýt còi" vì chứa đựng những nội dung vi phạm Hiến pháp, điển hình như Quyết định số 33/2008/QĐ-BYT ngày 30/09/2008 của Bộ Y tế về việc ban hành tiêu chuẩn sức khỏe người điều khiển phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, hay thông tư liên tịch Hướng dẫn thực hiện bảo hiểm y tế số 09/2009/TTLT-BYT-TC ngày 14 tháng 08 năm 2009,…Còn vi phạm Hiến pháp một cách bị động là dạng vi phạm Hiến pháp tương đối khó nhận biết, vì vi phạm này chỉ xảy ra khi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền không ban hành những văn bản quy phạm pháp luật nhằm cụ thể hóa các quy định Hiến pháp, trong khi họ có nghĩa vụ phải ban hành chúng, hoặc không ban hành những văn bản pháp lý mà theo quy định pháp luật là phải ban hành. Hay nói cách khác, họ đã không thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ mà Hiến pháp và pháp luật đã trao cho họ, và việc các cơ quan nhà nước có thẩm quyền không thực hiện hoặc thực hiện nhưng không đầy đủ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình cũng chính là hành vi vi phạm Hiến pháp. Nhưng vì những vi phạm Hiến pháp loại này ở dạng 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dạng không hành động nên rất khó xác định, trừ phi tự bản thân cơ quan nhà nước đó thừa nhận, còn không, hầu hết chúng ta đều khó nhận biết được, mặc dù hậu quả mà những vi phạm Hiến pháp loại này để lại cũng rất nghiêm trọng.

Bởi những kẽ hở pháp lý được tạo ra khi các văn bản quy phạm pháp luật không được ban hành để điều chỉnh kịp thời là cơ sở cho những hành vi xâm hại đến quyền, lợi ích của công dân, của xã hội được thực hiện mà không bị xử lý, hay đến khi phát hiện ra thì hậu quả để lại đã quá lớn, không thể khắc phục được. Trên thực tế, nếu căn cứ theo quy định tại Điều 7 Hiến pháp năm 1992 sửa đổi năm 2001, thì cử tri có quyền bãi nhiệm đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân khi đại biểu đó không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân. Nhưng nếu chỉ với quy định như vậy, thì cử tri khó lòng thực hiện được quyền bãi nhiệm đối với đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, thậm chí cho tới thời điểm hiện tại, không có bất cứ quy định nào hướng dẫn cụ thể vấn đề đó.