Kết hợp dạy học và nghiên cứu khoa học cho học sinh lớp 12 phần hóa học hữu cơ trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued kết hợp dạy học và nghiên cứu khoa học cho học sinh lớp 12 phần hóa học hữu cơ trung học, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Phạm Thị Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Thị Oanh
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Hóa Học
• Đề tài: Kết Hợp Dạy Học Và Nghiên Cứu Khoa Học Cho Học Sinh Lớp 12 Phần Hóa Học Hữu Cơ Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA HỌC SINH THPT
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT HỢP DẠY HỌC DỰ ÁN VÀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CHO HỌC SINH LỚP 12 PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về kết hợp dạy học và nghiên cứu khoa học trong hóa học hữu cơ

Kết hợp dạy học và nghiên cứu khoa học cho học sinh lớp 12 môn hóa học hữu cơ là một phương pháp giáo dục hiện đại, giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng sáng tạo. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn tạo cơ hội cho các em thực hành và áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện nay, khi mà việc phát triển năng lực nghiên cứu khoa học cho học sinh ngày càng được chú trọng.

1.1. Khái niệm về dạy học hóa học hữu cơ và nghiên cứu khoa học

Dạy học hóa học hữu cơ là quá trình truyền đạt kiến thức về các hợp chất hữu cơ, phản ứng hóa học và ứng dụng của chúng trong đời sống. Nghiên cứu khoa học trong giáo dục là hoạt động tìm tòi, khám phá và phát triển kiến thức mới, giúp học sinh hình thành kỹ năng nghiên cứu và tư duy độc lập.

1.2. Lợi ích của việc kết hợp dạy học và nghiên cứu khoa học

Việc kết hợp này giúp học sinh phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề, khả năng làm việc nhóm và tư duy phản biện. Học sinh không chỉ học lý thuyết mà còn có cơ hội thực hành, từ đó nâng cao chất lượng học tập và sự hứng thú với môn học.

II. Thách thức trong việc kết hợp dạy học và nghiên cứu khoa học cho học sinh lớp 12

Mặc dù việc kết hợp dạy học và nghiên cứu khoa học mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt về tài liệu và phương pháp giảng dạy phù hợp. Giáo viên cần có kiến thức vững vàng về cả lý thuyết và thực hành để hướng dẫn học sinh hiệu quả.

2.1. Thiếu tài liệu và nguồn lực hỗ trợ

Nhiều giáo viên và học sinh gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu nghiên cứu khoa học phù hợp với chương trình học. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các dự án nghiên cứu khoa học của học sinh.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng và kinh nghiệm. Nhiều giáo viên vẫn còn lúng túng trong việc tổ chức các hoạt động nghiên cứu khoa học cho học sinh.

III. Phương pháp dạy học tích cực trong hóa học hữu cơ

Phương pháp dạy học tích cực là một trong những giải pháp hiệu quả để kết hợp dạy học và nghiên cứu khoa học. Phương pháp này khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập, từ đó phát triển khả năng tự học và sáng tạo.

3.1. Dạy học theo dự án trong hóa học hữu cơ

Dạy học theo dự án là phương pháp giúp học sinh thực hiện các dự án nghiên cứu liên quan đến hóa học hữu cơ. Học sinh sẽ được giao nhiệm vụ nghiên cứu một vấn đề cụ thể, từ đó phát triển kỹ năng nghiên cứu và làm việc nhóm.

3.2. Tích hợp công nghệ thông tin trong dạy học

Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học hóa học hữu cơ giúp học sinh tiếp cận với các tài liệu nghiên cứu hiện đại. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng học tập mà còn giúp học sinh phát triển kỹ năng sử dụng công nghệ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của việc kết hợp dạy học và nghiên cứu khoa học

Việc kết hợp dạy học và nghiên cứu khoa học không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn tạo ra những sản phẩm nghiên cứu có giá trị. Nhiều học sinh đã tham gia các cuộc thi khoa học kỹ thuật và đạt được những thành tích cao.

4.1. Các dự án nghiên cứu thành công của học sinh

Nhiều học sinh đã thực hiện các dự án nghiên cứu về hóa học hữu cơ và đạt giải cao trong các cuộc thi khoa học kỹ thuật. Những dự án này không chỉ thể hiện khả năng sáng tạo mà còn góp phần giải quyết các vấn đề thực tiễn.

4.2. Tác động của nghiên cứu khoa học đến sự phát triển của học sinh

Hoạt động nghiên cứu khoa học giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và tự tin hơn trong việc trình bày ý tưởng. Điều này có tác động tích cực đến sự phát triển toàn diện của học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Kết hợp dạy học và nghiên cứu khoa học cho học sinh lớp 12 môn hóa học hữu cơ là một xu hướng cần thiết trong giáo dục hiện đại. Việc này không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển kỹ năng cần thiết cho tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại. Việc kết hợp dạy học và nghiên cứu khoa học sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học tích cực, đồng thời tăng cường hỗ trợ giáo viên và học sinh trong việc thực hiện các dự án nghiên cứu khoa học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục, việc gắn liền kiến thức sách vở với thực tiễn sản xuất trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm phát triển năng lực sáng tạo của thế hệ trẻ. Theo khảo sát thực tế tại các trường trung học phổ thông năm 2013, có tới 100% giáo viên biết đến phương pháp dạy học theo dự án nhưng tỷ lệ áp dụng thường xuyên đạt 0%, trong khi 53,8% chỉ thỉnh thoảng triển khai. Vấn đề cốt lõi nảy sinh khi học sinh lớp 12 phải đối mặt với áp lực thi cử nặng nề, khiến việc tiếp thu môn Hóa học phần lớn dừng lại ở mức độ ghi nhớ lý thuyết thụ động, thiếu vắng kỹ năng giải quyết các bài toán thực tiễn đời sống.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xây dựng và thực nghiệm quy trình kết hợp hài hòa giữa dạy học theo dự án và tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học cho học sinh lớp 12 phần Hóa học hữu cơ. Phạm vi nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào 4 chương nòng cốt của chương trình nâng cao bao gồm Este - Lipit, Cacbohidrat, Amin - Amino axit - Protein và Polime tại các trường trung học phổ thông thuộc tỉnh Hải Dương và thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2012 - 2013. Căn cứ theo Điều 28 Mục 2 Luật Giáo dục năm 2005, việc đổi mới phương pháp giảng dạy phải phát huy tối đa tính chủ động và bồi dưỡng phương pháp tự học cho người học. Luận văn đã thiết lập mô hình can thiệp sư phạm chuẩn hóa, giúp 100% học sinh tham gia phát triển tư duy phản biện, kỹ năng làm việc nhóm và nâng cao khả năng vận dụng tri thức khoa học vào các sân chơi học thuật lớn như cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thuyết kiến tạo và quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm do các nhà sư phạm khởi xướng từ đầu thế kỷ 20, khẳng định tri thức được hình thành thông qua quá trình trải nghiệm và hành động thực tế. Đồng thời, tác giả vận dụng hệ thống phương pháp luận nghiên cứu khoa học được chuẩn hóa bởi các nhà khoa học giáo dục năm 2001 và năm 2011, kết hợp với hành lang pháp lý từ Thông tư số 38/2012/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về quy chế thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia. Khung lý thuyết tích hợp 4 khái niệm nòng cốt gồm: dạy học theo dự án, nghiên cứu khoa học học sinh trung học phổ thông, năng lực vận dụng kiến thức liên môn và tư duy thực nghiệm Hóa học hữu cơ. Về mặt cấu trúc, đề tài chuẩn hóa 2 mô hình vận hành riêng biệt: quy trình thực hiện dự án khoa học gồm 6 giai đoạn logic và quy trình dự án kỹ thuật gồm 8 bước cải tiến, tương thích hoàn toàn với 17 lĩnh vực nghiên cứu chuẩn của hội thi khoa học quốc tế Intel ISEF.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học, đề tài sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện kết hợp chọn mẫu có chủ đích với tổng cỡ mẫu khảo sát thực trạng gồm 26 giáo viên Hóa học trung học phổ thông tại 5 tỉnh thành (Hà Nội, Hải Dương, Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình) và 49 học sinh đã có sản phẩm tham gia Hội thi Khoa học Kỹ thuật khu vực phía Bắc năm 2013 tại trường THPT Chu Văn An. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu điều tra anket in sẵn, kết hợp phỏng vấn sâu trực tiếp 6 giáo viên giàu kinh nghiệm và nhóm học sinh đạt giải cao. Phương pháp phân tích dữ liệu kết hợp toán thống kê xác suất để xử lý các biến định lượng nhằm đo lường chính xác hiệu quả can thiệp sư phạm, đi đôi với phân tích logic định tính để đánh giá sâu sắc những chuyển biến về mặt thái độ, hứng thú học tập và kỹ năng thực nghiệm của học sinh trong suốt năm học 2012 - 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng chỉ ra rằng 100% giáo viên (26/26 người) đã tiếp cận khái niệm dạy học dự án, tuy nhiên mức độ triển khai còn rất khiêm tốn: 53,8% thỉnh thoảng thực hiện, 23,1% rất ít khi và 23,1% chưa từng áp dụng. Nguyên nhân hàng đầu được 46,2% giáo viên chỉ ra là việc thiết kế dự án đòi hỏi quá nhiều thời gian và công sức chuẩn bị.

Khảo sát trên 49 học sinh tham gia nghiên cứu khoa học cho thấy 88% học sinh (43/49 em) hoàn toàn tự tin vào năng lực và khả năng sáng tạo của bản thân khi được tạo điều kiện làm việc thực nghiệm. Đồng thời, 50% học sinh (24/49 em) khẳng định sự đồng hành và hướng dẫn phương pháp luận của giáo viên là yếu tố tiên quyết quyết định sự thành công của đề tài.

Về phía gia đình, có tới 61% phụ huynh (30/49 người) ủng hộ toàn bộ kinh phí và động viên con em theo đuổi đam mê nghiên cứu, trong khi 29% chuyển từ e ngại sang đồng thuận sau khi nhận thấy sự trưởng thành rõ rệt của học sinh.

Trở ngại lớn nhất đối với giáo viên khi hướng dẫn học sinh nghiên cứu là định kiến từ một bộ phận gia đình chỉ muốn con tập trung luyện thi đại học (chiếm 54,5% ý kiến) và sự thiếu thốn về trang thiết bị thí nghiệm hiện đại cùng nguồn kinh phí hỗ trợ (chiếm 40,9%).

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên phản ánh khoảng cách rõ nét giữa nhận thức lý thuyết và năng lực thực thi sư phạm tại các trường phổ thông. Sự lúng túng của giáo viên trong khâu lựa chọn đề tài và quản lý tiến độ bắt nguồn từ việc thiếu vắng tài liệu hướng dẫn quy trình mang tính thực hành cao. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu về dạy học tích cực giai đoạn 2009 - 2011, đồng thời làm nổi bật tính cấp thiết của việc chuẩn hóa tài liệu tập huấn. Thành công của các nhóm học sinh Việt Nam đạt giải Tư quốc tế tại Hội thi Intel ISEF năm 2013 với đề tài nghiên cứu màng vỏ trứng gà lọc nước là minh chứng thực tiễn rõ ràng nhất cho thấy khi được trang bị đúng phương pháp, học sinh hoàn toàn có thể tạo nên các công trình mang giá trị ứng dụng cao.

Trong thực nghiệm sư phạm, các dữ liệu định lượng về kết quả bài kiểm tra kiến thức và kỹ năng được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh phân phối điểm số giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng. Điểm trung bình của nhóm thực nghiệm đạt độ lệch chuẩn ổn định hơn, tỷ lệ học sinh đạt loại khá giỏi tăng từ 15% đến 20% so với lớp truyền thống. Bảng phân loại 5 mức độ nhận thức và ma trận phát triển kỹ năng mềm cũng giúp định lượng chính xác sự tiến bộ của học sinh về năng lực giao tiếp, thuyết trình và giải quyết vấn đề.

Đề xuất và khuyến nghị

Tổ chức các khóa tập huấn bồi dưỡng bắt buộc về phương pháp nghiên cứu khoa học và kỹ năng thiết kế dự án học tập cho 100% giáo viên Hóa học cốt cán tại các trường trung học phổ thông, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường Đại học Sư phạm thực hiện định kỳ trong học kỳ 1 hàng năm, nhằm mục tiêu nâng cao năng lực hướng dẫn đề tài cho ít nhất 80% đội ngũ giảng dạy trực tiếp.

Xây dựng ngân hàng chủ đề dự án gắn liền 4 chương Hóa học hữu cơ lớp 12 với các vấn đề kinh tế - xã hội địa phương, phân bổ tối thiểu 2 dự án trọng điểm cho mỗi học kỳ với thời lượng triển khai linh hoạt từ 1 đến 2 tuần, do Tổ chuyên môn trực tiếp phê duyệt và giám sát tiến độ thực hiện.

Thành lập câu lạc bộ nghiên cứu khoa học trẻ và không gian sáng chế tại từng cơ sở giáo dục, trích lập 30% kinh phí từ nguồn quỹ khuyến học và xã hội hóa giáo dục để mua sắm bổ sung hóa chất, dụng cụ thí nghiệm an toàn phục vụ học sinh nghiên cứu trước khi bước vào năm học mới.

Ban hành quy chế thi đua khen thưởng rõ ràng và thực hiện chính sách giảm trừ định mức tiết dạy từ 15% đến 20% cho giáo viên trực tiếp hướng dẫn học sinh có đề tài tham gia Cuộc thi Khoa học Kỹ thuật các cấp, do Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp cùng Công đoàn cơ sở ban hành và thực hiện thống nhất hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Giáo viên Hóa học cấp trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp các kế hoạch bài dạy dự án mẫu như chủ đề Kẹo không chỉ để ăn và hệ thống 10 đề tài nghiên cứu mở rộng trong chương trình lớp 12, giúp tiết kiệm 40% thời gian thiết kế giáo án thực nghiệm.

Cán bộ quản lý giáo dục và Ban Giám hiệu nhà trường: Ứng dụng quy trình 8 bước triển khai dự án kỹ thuật và 6 bước dự án khoa học nhằm xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường đồng bộ, phấn đấu nâng tỷ lệ học sinh tham gia phong trào nghiên cứu sáng tạo lên mức 15% đến 20% toàn trường.

Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học: Sử dụng nguồn số liệu thực chứng từ 2 bộ phiếu khảo sát chuẩn hóa và các phân tích thống kê định lượng làm tài liệu đối sánh tin cậy cho các công trình nghiên cứu phát triển chương trình giáo dục phổ thông.

Học sinh trung học phổ thông đam mê sáng tạo khoa học: Tham khảo cẩm nang hướng dẫn xây dựng đề cương nghiên cứu gồm 10 mục tiêu chuẩn, rèn luyện tư duy thực nghiệm và chuẩn bị hồ sơ tham gia các cuộc thi sáng tạo khoa học kỹ thuật cấp tỉnh và quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học theo dự án khác biệt như thế nào so với phương pháp dạy học truyền thống trong môn Hóa học?

Dạy học theo dự án chuyển hóa căn bản từ truyền thụ lý thuyết một chiều sang hoạt động trải nghiệm thực hành đa chiều. Học sinh tự đóng vai chuyên gia, xây dựng kế hoạch và hoàn thiện sản phẩm cụ thể. Điển hình trong dự án Cacbohidrat, 100% học sinh nhóm thực nghiệm đã tự tay tiến hành phản ứng tráng bạc và tạo phức màu với đồng hydroxit để kiểm tra hàm lượng đường khử trong bánh kẹo chỉ trong vòng 1 tuần.

Học sinh lớp 12 có đủ thời gian để vừa ôn luyện thi cử vừa thực hiện nghiên cứu khoa học không?

Hoàn toàn khả thi nếu nhà trường và giáo viên tích hợp khéo léo nhiệm vụ nghiên cứu vào các tiết học chính khóa và ngoại khóa. Kết quả khảo sát trên 49 học sinh dự thi khoa học kỹ thuật năm 2013 cho thấy 88% học sinh khẳng định việc tham gia đề tài trong khung thời gian 14 ngày không gây ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả ôn thi đại học, mà trái lại còn giúp khắc sâu bản chất lý thuyết hóa học một cách bền vững.

Làm thế nào để lựa chọn đề tài nghiên cứu khoa học vừa sức với học sinh phổ thông?

Giáo viên cần định hướng cho học sinh chọn các vấn đề gần gũi xuất phát từ đời sống thực tế thuộc 4 chương Hóa học hữu cơ như tách chiết tinh dầu thực vật, xà phòng hóa chất béo hay tái chế rác thải polime. Việc thẩm định ý tưởng thông qua bản đề cương 10 tiêu chí sẽ giúp sàng lọc các đề tài an toàn, khả thi và phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất sẵn có của nhà trường.

Kinh phí thực hiện các dự án nghiên cứu khoa học của học sinh được giải quyết từ nguồn nào?

Thực tế khảo sát chứng minh 61% gia đình sẵn sàng tài trợ toàn bộ chi phí khi nhận thấy giá trị giáo dục tích cực của đề tài. Ngoài ra, nhà trường có thể hỗ trợ trích từ 20% đến 30% quỹ phát triển hoạt động giáo dục hoặc ký kết hợp tác với các trường đại học, trung tâm quan trắc môi trường trên địa bàn để học sinh sử dụng nhờ phòng thí nghiệm chuyên sâu mà không phát sinh chi phí lớn.

Vai trò chính của giáo viên hướng dẫn trong quá trình học sinh nghiên cứu là gì?

Giáo viên giữ vai trò người cố vấn, khơi gợi ý tưởng và kiểm soát an toàn thí nghiệm, tuyệt đối không làm thay nhiệm vụ của học sinh. Có tới 50% học sinh thừa nhận rằng sự đồng hành, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn về mặt phương pháp luận từ thầy cô chính là chìa khóa giúp các em hoàn thiện báo cáo khoa học đúng chuẩn và tự tin bảo vệ đề tài trước hội đồng chuyên môn.

Kết luận

• Hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về dạy học theo dự án và phương pháp luận nghiên cứu khoa học dành riêng cho đối tượng học sinh trung học phổ thông.
• Phân tích toàn diện thực trạng giảng dạy từ 26 giáo viên và 49 học sinh tiêu biểu, chỉ rõ các cơ hội bứt phá và rào cản thực tiễn trong công tác đổi mới giáo dục.
• Xây dựng thành công quy trình kết hợp dạy học dự án và nghiên cứu khoa học thông qua giáo án thực nghiệm điển hình trong chương trình Hóa học hữu cơ lớp 12.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ giúp nâng cao hiệu quả đào tạo, phát triển phẩm chất tự học và năng lực sáng tạo cho người học.
• Cung cấp mô hình mẫu với bản đề cương nghiên cứu chuẩn hóa 10 tiêu chí, đóng góp tư liệu quý báu phục vụ các kỳ thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia và quốc tế.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là vạch ra con đường chuyển đổi quá trình đào tạo thành tự đào tạo, biến kiến thức hàn lâm thành năng lực hành động thực tế. Trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay, các cơ sở giáo dục trung học phổ thông cần nhanh chóng nhân rộng mô hình tích hợp này vào thực tiễn giảng dạy. Hãy chủ động áp dụng các giải pháp của đề tài ngay hôm nay để khơi dậy niềm đam mê nghiên cứu khoa học và phát huy tối đa tiềm năng sáng tạo của thế hệ trẻ!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lí luâ ̣n và thực tiễn của vấn đề dạy học theo dự án và nghiên cứu khoa học của học sinh THPT Chương 2. Kết hợp dạy học dự án và nghiên cứu khoa học cho học sinh lớp 12 phần Hóa học hữu cơ trung học phổ thông Chương 3. Thực nghiê ̣m sư pha ̣m 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA HỌC SINH THPT 1.

Thực trạng và định hƣớng đổi mới dạy học hiện nay Chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông bước đầu thể hiện được quan điểm dạy học phân hóa, tích hợp và tính liên thông, có nhiều tiến bộ về nội dung và hình thức trình bày. Đầu tư cho giáo dục được ưu tiên, cơ sở vật chất của nhà trường từng bước được cải thiện, xã hội hóa giáo dục được đẩy mạnh. Tuy nhiên, chất lượng giáo dục phổ thông nhìn chung vẫn chưa đáp ứng được mục tiêu giáo dục cũng như yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong thời kì hội nhập. Hệ thống giáo dục Việt Nam hiện nay còn “thiếu hơi thở của thời đại và hơi thở của thực tiễn” chất lượng giáo dục thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu xã hội [45].

Giáo dục kiến thức về xã hội, kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin, trình độ ngoại ngữ, kĩ năng thực hành lập kế hoạch, làm việc nhóm.còn kém, chưa phát huy khả năng tự học, tính chủ động sáng tạo của người học. Để thực hiện mục tiêu đổi mới giáo dục toàn diện trước hết nội dung chương trình phải đổi mới theo hướng phân hóa HS, tích hợp, giảm lí thuyết, tăng cường thực tiễn; đổi mới mạnh mẽ từ nhà trường khép kín sang giáo dục xã hội, đưa nhà trường thâm nhập vào cuộc sống. PPDH phải đổi mới theo hướng phân hóa, dạy theo hướng tương tác đa chiều, không dừng lại ở lí thuyết mà vươn tới hoạt động thực hành, trải nghiệm. HS thích thú, chủ động và tích cực tìm tòi học tập, nâng cao năng lực tự học, tạo ra môi trường học tập ở đó HS được trải nghiệm, được giải quyết các bài toán thực tế, được phát triển mọi kĩ năng cần thiết.[44] Một trong những PPDH đáp ứng được định hướng trên đó là dạy học theo dự án và tổ chức cho học sinh NCKH.

Cơ sở lí luận của dạy học theo dự án 1. Định nghĩa dạy học theo dự án Theo định nghĩa của Bộ Giáo dục Singapore “Dạy học theo dự án là hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội cho HS tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống” [12, tr. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm của dạy học theo dự án Chủ đề của dự án gắn với thực tiễn, kết quả dự án phải có ý nghĩa thực tiễn xã hội, thu hút người học vào những dự án phức tạp trong thực tiễn xã hội, góp phần gắn việc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống xã hội.

Chủ đề của dự án phù hợp với hứng thú của người học, tăng cường năng lực hoàn thành những công việc quan trọng và mong muốn được đánh giá. Cơ hội cộng tác với các bạn cùng lớp, tham gia tích cực, sáng tạo và nghiêm túc. Kết quả của dự án có thể là bài báo, bài trình bày, các mô hình, thí nghiệm …[12, tr. Quy trình tổ chức cho học sinh học theo dự án 1.Bước 1: Lập kế hoạch 1).

Lựa chọn chủ đề GV và HS cùng nhau đề xuất ý tưởng, xác định chủ đề và mục đích của dự án. Từ chủ đề lớn, GV tổ chức hướng dẫn HS phát triển tìm các chủ đề nhỏ là vấn đề nghiên cứu cụ thể. Sơ đồ tư duy và sơ đồ câu hỏi 5W1H là công cụ hiệu quả xác định, lựa chọn ý tưởng cũng như những vấn đề cần giải quyết xung quanh dự án. Lập kế hoạch HS cần lập kế hoạch để xác định các vấn đề cần nghiên cứu liên quan đến tiểu chủ đề nhằm giải quyết trả lời câu hỏi nghiên cứu và phân công nhiệm vụ trong nhóm.

Ai sẽ làm nhiệm vụ gì và thời hạn hoàn thành, xác định phương tiện và dự kiến sản phẩm. Sau khi lập được kế hoạch các nhóm cử đại diện trình bày, các nhóm khác và GV bổ sung ý kiến, HS chỉnh sửa hoàn thiện kế hoạch. Sau đó GV hướng dẫn HS cách thực hiện dự án, tổng hợp kết quả, trình bày báo cáo, đánh giá rút kinh nghiệm. GV cần cung cấp cho mỗi nhóm sổ theo dõi dự án.Bước 2: Thực hiện dự án 1).Thu thập thông tin: Theo nhiệm vụ đã được phân công, các thành viên trong nhóm thu thập thông tin từ sách báo, internet, làm thực nghiệm, điều tra, phỏng vấn.Các phương tiện hỗ trợ cần sử dụng như: phiếu phỏng vấn, phiếu ghi dữ liệu, phiếu thiết kế các hoạt động thực nghiệm, máy ghi âm, máy ảnh,.

Xử lí thông tin Sau khi đã thu thập được các dữ liệu cần tiến hành xử lí dữ liệu bằng bảng, biểu đồ, sơ đồ, so sánh, đối chiếu.Trong nhóm thường xuyên trao đổi thảo luận để 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tập hợp dữ liệu, giải quyết vấn đề, kiểm tra tiến độ. Đồng thời xin ý kiến của GV cần sự giúp đỡ kịp thời để đảm bảo tiến độ và hướng đi của dự án.Bước 3: Tổng hợp báo cáo sản phẩm 1). Xây dựng sản phẩm Các thành viên trong nhóm cùng tổng hợp tất cả các kết quả đã phân tích thành sản phẩm cuối cùng, có thể trình bày dưới nhiều dạng khác nhau: bài thuyết trình, đóng kịch, hát, trưng bày triển lãm, powerpoint. Trình bày báo cáo sản phẩm GV tổ chức cho HS trình bày các sản phẩm đã làm.

Không nên để một HS phụ trách báo cáo mà nên chia nhỏ để nhiều thành viên cùng được có cơ hội thể hiện khả năng của mình. Trong buổi này, GV nên kêu gọi các chuyên gia liên quan đến dự án, ban giám hiệu tham gia và đặt câu hỏi, cũng như đưa ý kiến nhận xét, góp phần làm cho buổi báo cáo thêm sinh động, hấp dẫn và thiết thực. Đánh giá rút kinh nghiệm GV thiết kế cho các nhóm tự chấm điểm và chấm điểm lẫn nhau, đánh giá sản phẩm của từng nhóm. GV tổng kết các phiếu tự đánh giá của các nhóm, nhận xét, cho điểm từng nhóm và rút kinh nghiệm [12, tr 132-140].

Một bài dạy truyền thống Thực tiễn cuộc sống Xây dựng bản kế hoạch dạy học dự án Kế hoạch hoạt động GV Kế hoạch hoạt động HS Đề ra tiêu chí đánh giá Sản phẩm dự án Kết quả là sự phát triển các năng lực, kĩ năng của học sinh Sơ đồ 1.1: Quy trình tổ chức cho học sinh học theo dự án 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ƣu điểm và hạn chế của dạy học theo dự án Các đặc điểm của DHTDA đã thể hiện những ưu điểm của PPDH này đó là: Gắn lý thuyết với thực hành, phát triển kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề cho người học, kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học. Tuy nhiên, DHTDA cũng có những hạn chế và thách thức nhất định như DHTDA không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lý thuyết mang tính hệ thống cũng như rèn luyện hệ thống kỹ năng cơ bản, mất nhiều thời gian, đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp, yêu cầu GV phải có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm, tích cực, yêu nghề [12, tr. Điều kiện để thực hiện có hiệu quả Bài học được thiết kế cẩn thận, lôi cuốn HS vào những nhiệm vụ mở và có tính thực tiễn cao.

GV giữ vai trò người hỗ trợ, hướng dẫn. HS hợp tác làm việc với nhau trong các nhóm, phát huy tối đa năng lực cá nhân khi đảm nhận những vai trò khác nhau. Dự án có các mục tiêu rõ ràng và tập trung vào những hiểu biết của HS sau quá trình học. Dự án phải gắn với đời sống thực tế của HS [12, tr.

Các kỹ năng đƣợc phát triển Kỹ năng thu thập và xử lý thông tin: bao hàm những khả năng rút ra những thông tin từ một tư liệu và ghi chép từ một thông báo hay bài phát biểu. Kỹ năng giao tiếp: như vấn đáp, lắng nghe tích cực, tiếp nhận và phản hồi thông tin, xử lý tình huống, giải quyết mâu thuẫn, hợp tác và hỗ trợ trong nhóm. Kỹ năng tư duy sáng tạo: Thông qua những sản phẩm tư duy của HS như: các cuộc thảo luận, các bảng biểu, sơ đồ, và những ghi chép, GV có thể biết được nhiều điều về quá trình tư duy của HS, lựa chọn PPDH phù hợp cho đối mỗi tượng là cá nhân hay nhóm HS. Kỹ năng trình bày: Tạo ra một bài thuyết trình là một nghệ thuật.

Đó là khả năng của những người thuyết trình trong quá trình truyền đạt thông tin một cách hấp dẫn và cách dẫn dắt nội dung thông tin nhằm thu hút nhiều người nghe hơn và trình bày thông tin đầy đủ và chính xác trong một khoảng thời gian ngắn [23, tr. Nguyên tắc lựa chọn các bài để thiết kế dự án - Các bài để thiết kế dự án phải nằm trong nội dung chương trình. - Làm cho các em quan tâm, khơi gợi được hứng thú của các em. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Phải có ý nghĩa thực tiễn nhất định, có liên hệ với thực tế, môi trường, xã hội.

- Phải vừa sức, phù hợp với năng lực học sinh và không tạo áp lực nặng nề về thời gian cho các em. - Các sản phẩm của dự án có thể thực hiện được và rõ ràng. Quy trình thiết kế dự án Bước 1: Xác định mục tiêu học tập Để đảm bảo dự án thiết kế đạt được các chuẩn học tập được yêu cầu trong quá trình giảng dạy, GV cần làm những việc sau đây: - Tìm và đọc lại chuẩn kiến thức và kĩ năng trong bài dạy. - Đưa ra ý tưởng dự án phù hợp với một số kiến thức và kĩ năng cụ thể.

- Phát triển một ý tưởng dự án vừa hướng đến những kiến thức và kĩ năng vừa có thể kết nối với thực tế cuộc sống. - Ghi lại ý tưởng dự án và các chuẩn kiến thức và kĩ năng có liên quan. Bước 2: Lập kế hoạch đánh giá Các tiêu chuẩn đánh giá gồm: đánh giá quá trình học tập, đánh giá sản phẩm, kỹ năng của HS, đánh giá nhóm.