đặt vấn đề khó hơn để HS khám phá. Về lâu dài HS sẽ có nhiều hứng thú và tự tiếp cận với bậc phân hóa cao hơn. + DHPH phải theo động cơ lợi ích học tập của HS: Trong DHPH trên cơ sở hiểu biết của GV với HS, GV tiếp cận ngƣời học ở tâm lý, động cơ, lợi ích. Với nhóm HS có nhu cầu tìm tòi, hiểu biết cao, GV cần xác định nhiệm 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vụ học tập cao hơn và đƣa thêm nhiều nội dung, tài liệu có liên quan cho HS tự học để HS có vốn tri thức cao hơn so với mặt bằng chung.
Đối với nhóm HS có nhu cầu học tập bộ môn không cao thì GV phải chú ý đến nhiệm vụ trọng tâm, cơ bản và bổ sung những vấn đề thực tiễn để HS dễ tiếp thu và hào hứng học tập. - Đối với kiểm tra, đánh giá: Đánh giá kịp thời có tác dụng giáo dục và động viên sự tiến bộ của HS, giúp HS sửa chữa thiếu sót, khơi dậy hứng thú học tập và tạo niềm tin cho HS. Đánh giá cả quá trình học tập của HS, chú trọng đánh giá năng lực và thái độ của HS. - Đối với kế hoạch giảng dạy: DHPH cần đƣợc xây dựng thành một kế hoạch lâu dài có hệ thống, có mục tiêu và phải đƣợc thực hiện xuyên suốt cấp học.
DHPH sẽ không đạt hiệu quả nếu thực hiện gián đoạn, chắp vá, thích thì làm, không thích thì thôi. Khi đó, phƣơng pháp dạy học này chƣa kịp phát huy tác dụng và GV cũng chƣa kịp rút ra bài học cần thiết. Vì vậy DHPH cần đƣợc nghiên cứu một cách thấu đáo, đƣợc quan tâm trong các định hƣớng giáo dục lớn và phổ dụng trong từng giáo án của GV đứng lớp. Những biện pháp dạy học phân hóa Theo Nguyễn Bá Kim [13, Tr.258-263], trong các giờ học GV có thể sử dụng một số biện pháp phân hóa sau: - Đối xử cá biệt ngay trong những pha dạy học đồng loạt.
Theo tƣ tƣởng lấy trình độ phát triển chung của HS trong lớp làm nền tảng, do đó những pha cơ bản là những pha dạy học đồng loạt. Tuy nhiên, ngay trong những pha này, thông qua quan sát, vấn đáp và kiểm tra, ngƣời thầy giáo cần phát hiện những sự sai khác giữa các HS về tình trạng lĩnh hội và trình độ phát triển, từ đó có những biện pháp phân hóa nhẹ, chẳng hạn nhƣ: + Lôi cuốn đông đảo HS có trình độ khác nhau vào quá trình dạy học bằng cách giao nhiệm vụ phù hợp với từng loại đối tƣợng, khuyến khích HS yếu kém khi họ có ý muốn trả lời câu hỏi, tận dụng những tri thức và kĩ năng riêng biệt của từng HS,… 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Phân hóa việc giúp đỡ, kiểm tra và đánh giá HS. - Tổ chức những pha phân hóa trên lớp Ở những pha nhất định trong quá trình dạy học có thể thực hiện những pha phân hóa tạm thời, tức là tổ chức cho HS hoạt động một cách phân hóa. Biện pháp này đƣợc áp dụng khi trình độ HS trong lớp có sự sai khác lớn, nếu dạy học đồng loạt thì có nguy cơ yêu cầu quá cao hoặc quá thấp.
Ở những pha này, GV giao cho HS những nhiệm vụ phân hóa (thƣờng thể hiện bằng những bài tập phân hóa), điều khiển quá trình giải những bài tập này một cách phân hóa và tạo điều kiện giao lƣu gây tác động qua lại trong những ngƣời học. Thể hiện ở sơ đồ sau: Ra bài tập phân hóa Tác động qua lại giữa - Phân bậc các học trò - Số lƣợng phân hóa Hoạt động của - Thảo luận trong lớp học sinh - Học theo cặp - Học theo nhóm Điều khiển phân hóa của thầy giáo - Phân hóa mức độ độc lập hoạt động của trò - Quan tâm cá biệt Sơ đồ 1.1: Pha dạy học phân hóa. + Giaonhiệm vụ phân hóa: Để những HS khác nhau có thể tiến hành những hoạt động khác nhau phù hợp với trình độ khác nhau của họ. Có thể phân hóa về yêu cầu bằng cách sử dụng những bài tập phân bậc, tức là: Đối với nhóm HS khá giỏi, GV giao cho các em những nhiệm vụ có tính tìm tòi, phát hiện, nâng cao yêu cầu khi các em đã vƣợt qua yêu cầu chung cho cả lớp.
Đối với nhóm HS yếu kém cần những câu hỏi mang tính trực quan hoặc có tác dụng rèn một kĩ năng nào đó, câu hỏi ở mức độ nhận biết, tƣ duy ở mức độ thấp, kèm theo những câu hỏi gợi ý hoặc những câu hỏi nhỏ, khuyến khích những HS yếu kém khi các em muốn trả lời câu hỏi. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cũng có thể phân hóa về mặt số lƣợng. Để kiến tạo một tri thức, rèn luyện một kĩ năng nào đó, một số HS này có thể cần nhiều bài tập cùng loại hơn một số HS khác. Số lƣợng bài tập phải phù hợp cho từng loại đối tƣợng.
Những HS khá, giỏi, sẽ nhận thêm những bài tập cần tƣ duy, sáng tạo khác để đào sâu và nâng cao. + Điều khiển phân hóa của GV Trong việc điều khiển HS giải bài tập, GV có thể định ra những yêu cầu khác nhau về mức độ độc lập của HS, hƣớng dẫn nhiều hơn cho HS này, ít hoặc không gợi ý cho HS khác, tùy theo khả năng và trình độ của họ. Đồng thời GVcần quan tâm cá biệt: động viên HS nào đó có phần thiếu tự tin, lƣu ý HS này thƣờng hay tính toán nhầm lẫn, nhắc nhở HS kia đừng hấp tấp, chủ quan .… + Tác động qua lại giữa những ngƣời học Trong quá trình điều khiển hoạt động học tập của HS cần phát huy tác động qua lại giữa những ngƣời học bằng cách tạo ra môi trƣờng học tập có sự giao lƣu giữa HS với HS, HS với GV nhƣ thảo luận trong lớp, học theo cặp và học theo nhóm, phản biện lẫn nhau. Với biện pháp này nhóm HS khá giỏi có thể giúp đỡ nhóm HS yếu kém tiếp nhận kiến thức và kỹ năng.
Trong khi tổ chức các hoạt động học tập theo cặp hoặc theo nhóm, GV cần lƣu ý: Thứ nhất, cần tập dƣợt cho HS cách thức làm việc tập thể có giao lƣu ý kiến, có phân công phân nhiệm vụ, có ngƣời điều khiển, chịu trách nhiệm; cần gợi động cơ cho HS đối với cách làm việc này bằng cách cho họ thấy rõ đây cũng là cách thức làm việc thƣờng diễn ra trong thực tế. Thứ hai, cần hoán đổi nhiệm vụ, vai trò của các thành viên trong nhóm, đảm bảo các thành viên đều đƣợc hoạt động. Thứ ba, cần tạo cho mọi thành viên trong nhóm có ý thức và thói quen tự kiểm tra, rút kinh nghiệm và phản biện lẫn nhau trong hoạt động. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phân hóa bài tập về nhà.
Cũng nhƣ ở trên lớp, những bài tập về nhà cũng có nhiều khả năng phân hóa. Trong việc này ngƣời thầy giáo cần lƣu ý: + Phân hóa về số lƣợng bài tập và nội dung bài tậpphù hợp với từng loại đối tƣợng HS, tránh yêu cầu quá cao đối với HS yếu kém và quá thấp đối với HS khá giỏi. + Phân hóa yêu cầu về mặt tính độc lập: bài tập cho diện yếu kém chứa nhiều yếu tố dẫn dắt hơn là bài tập cho diện khá giỏi. + Cần chuẩn bị hệ thống các bài tập nhằm đảm bảo kiến thức nền cho tất cả HS.
+ Chọn lọc những bài tập nâng cao cho HS khá giỏi. Nguyên tắc dạy học theo hƣớng phân hóa -Năng lực khác nhau: Giáo viên thừa nhận thực tế năng lực, điều kiện học tập của các học sinh là khác nhau. - Chất lượng hơn số lượng: GV đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của học sinh mà không phải số lƣợng nhiệm vụ. -Tiếp cận đa phương diện: Trong dạy học toàn diện, cần phải có sự kết hợp hài hòa, chặt chẽ giữa nội dung dạy học, quá trình dạy học và sản phẩm của dạy học.
- Người học là trung tâm: Đối tƣợng lĩnh hội kiến thức, sản phẩm của dạy học là học sinh. Để kết quả học tập tốt nhất cần có sự phù hợp của nội dung và hứng thú của học sinh. - Hợp nhất dạy học lớp, nhóm và cá nhân. Những hình thức dạy học phân hóa Theo Lê Hoàng Hà [4, Tr.40-41], có những hình thức DHPH cơ bản sau: - Phân hóa theo hứng thú của người học: Căn cứ vào đặc điểm hứng thúhọc tập của HS để tổ chức cho ngƣời học tìm hiểu khám phá nhận thức.Với nhóm HS có nhu cầu tìm tòi, hiểu biết cao cần xác định nhiệm vụ 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cao hơn và đƣa thêm nhiều nội dung, tài liệu học tập cho HS tự học.
Với nhóm HS có nhu cầu học tập không cao thì phải chú ý đến nhiệm vụ, nội dung cơ bản và bổ sung những vấn đề thực tiễn giúp ngƣời học hào hứng học tập. - Phân hóa theo nhận thức của người học: Lấy sự phân biệt nhịp độ làm căn cứ phân hóa. Nhịp độ đƣợc tính bằng lƣợng thời gian chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác, từ nhiệm vụ này sang nhiệm vụ khác. Lớp học có nhiều nhịp độ, chẳng hạn nhƣ nhóm có nhịp độ nhận thức nhanh, nhóm có nhịp độ nhận thức trung bình, nhóm có nhịp độ nhận thức chậm.
- Phân hóa theo sức học của người học: Căn cứ vào sức học của ngƣời học để có những tác động sƣ phạm phù hợp với ngƣời học, dựa trên trình độ học lực giỏi, khá, trung bình, yếu hay kém mà GV giao cho HS những nhiệm vụ tƣơng ứng. Những yếu tố ảnh hƣởng tới dạy học theo hƣớng phân hóa 1. Các yếu tố chủ quan - Trình độ, năng lực, phẩm chất của GV: Trong nghề dạy học, đối tƣợng lao động sƣ phạm là con ngƣời và quá trình lao động sƣ phạm của GV là đào tạo ra một đội ngũ lao động có trình độ cao cho xã hội bằng công cụ chính là trình độ và nhân cách của mỗi GV với những yêu cầu nhất định. Xã hội ví von ngƣời GV nhƣ: “Diễn viên trên sân khấu”, do đó trình độ, năng lực và phẩm chất của GV ảnh hƣởng rất nhiều đến quá trình dạy học.
- Phẩm chất, năng lực, nhu cầu của HS: HS học tốt khi các em có động cơ tốt; nhu cầu học tập, chiếm lĩnh tri thức cao; có phƣơng pháp học tập phù hợp; có một vốn tri thức, kinh nghiệm, năng lực học tập nhất định.