Luận văn thạc sĩ vấn đề áp dụng hình phạt tử hình trong các tội phạm có tính chất kinh tế

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu vấn đề áp dụng hình phạt tử hình trong các tội phạm có tính chất kinh tế, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Người hướng dẫn: TS. Phạm Văn Lợi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Áp Dụng Hình Phạt Tử Hình Trong Tội Phạm Kinh Tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HÌNH PHẠT TỬ HÌNH
• 1.1. Khái niệm và những đặc điểm của hình phạt tử hình
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.1.2. Đặc điểm
• 1.2. Các căn cứ áp dụng hình phạt tử hình
• 1.2.1. Tính chất của hành vi phạm tội
• 1.2.2. Hậu quả của hành vi phạm tội
• 1.3. Bản chất và mục đích của việc áp dụng hình phạt tử hình
• 1.3.1. Bản chất
• 1.3.2. Mục đích
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TỬ HÌNH VỚI CÁC TỘI PHẠM CÓ TÍNH CHẤT KINH TẾ Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Những dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội phạm có tính chất kinh tế
• 2.1.1. Khách thể của tội phạm
• 2.1.2. Mặt khách quan của tội phạm
• 2.1.3. Chủ thể của tội phạm
• 2.1.4. Mặt chủ quan của tội phạm
• 2.2. Các hình phạt áp dụng
• 2.2.1. Hình phạt chính
• 2.2.2. Hình phạt bổ sung
• 2.3. Việc áp dụng hình phạt tử hình với các tội phạm có tính chất kinh tế theo pháp luật Việt Nam và một số nước trên thế giới
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ SỞ VÀ GIẢI PHÁP THAY THẾ VIỆC ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TỬ HÌNH VỚI CÁC TỘI PHẠM CÓ TÍNH CHẤT KINH TẾ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Cơ sở lý luận
• 3.2. Cơ sở thực tiễn
• 3.3. Giải pháp thay thế hình phạt tử hình với các tội phạm có tính chất kinh tế
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hình phạt tử hình trong tội phạm kinh tế

Hình phạt tử hình là một trong những hình phạt nghiêm khắc nhất trong hệ thống pháp luật hình sự. Việc áp dụng hình phạt này trong các tội phạm có tính chất kinh tế đã trở thành một vấn đề gây tranh cãi trong xã hội hiện đại. Tại Việt Nam, hình phạt tử hình được quy định trong Bộ luật Hình sự và chỉ áp dụng cho những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Tuy nhiên, việc áp dụng hình phạt này cần phải được xem xét kỹ lưỡng, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế và xu hướng xóa bỏ hình phạt tử hình ở nhiều quốc gia.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của hình phạt tử hình

Hình phạt tử hình là hình phạt cuối cùng, tước đi quyền sống của con người. Đặc điểm của hình phạt này bao gồm tính nghiêm khắc, không thể thay đổi và không có khả năng cải tạo. Hình phạt tử hình thường được áp dụng cho những tội phạm có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, gây ra hậu quả nặng nề cho xã hội.

1.2. Lịch sử và sự phát triển của hình phạt tử hình

Hình phạt tử hình đã có lịch sử lâu dài, gắn liền với sự phát triển của nhà nước và pháp luật. Tại Việt Nam, hình phạt này đã được áp dụng từ rất sớm và trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau, phản ánh sự thay đổi trong quan điểm xã hội về tội phạm và hình phạt.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng hình phạt tử hình

Việc áp dụng hình phạt tử hình trong các tội phạm kinh tế đang gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự phản đối từ các tổ chức nhân quyền và xu hướng toàn cầu hóa, nơi mà nhiều quốc gia đã xóa bỏ hình phạt này. Ngoài ra, việc xác định tính chất và hậu quả của hành vi phạm tội cũng là một thách thức lớn trong việc áp dụng hình phạt tử hình.

2.1. Sự phản đối từ các tổ chức nhân quyền

Nhiều tổ chức nhân quyền trên thế giới đã lên tiếng phản đối hình phạt tử hình, cho rằng nó vi phạm quyền sống của con người. Họ cho rằng việc áp dụng hình phạt này không mang lại hiệu quả trong việc phòng chống tội phạm và có thể dẫn đến những sai lầm nghiêm trọng.

2.2. Khó khăn trong việc xác định tính chất tội phạm

Việc xác định tính chất và mức độ nghiêm trọng của tội phạm kinh tế là một thách thức lớn. Các tội phạm này thường có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, từ động cơ đến hậu quả, điều này làm cho việc áp dụng hình phạt tử hình trở nên khó khăn hơn.

III. Phương pháp và giải pháp thay thế hình phạt tử hình

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến việc áp dụng hình phạt tử hình, cần có những phương pháp và giải pháp thay thế hiệu quả. Việc áp dụng các hình phạt thay thế như tù chung thân hoặc các hình phạt khác có thể giúp giảm thiểu những tranh cãi xung quanh hình phạt tử hình.

3.1. Các hình phạt thay thế hiệu quả

Các hình phạt thay thế như tù chung thân có thể được áp dụng cho những tội phạm kinh tế nghiêm trọng. Những hình phạt này không chỉ đảm bảo tính răn đe mà còn tạo cơ hội cho người phạm tội cải tạo và hòa nhập với xã hội.

3.2. Cải cách pháp luật hình sự

Cần có những cải cách trong pháp luật hình sự để phù hợp với xu hướng quốc tế. Việc xem xét lại các quy định về hình phạt tử hình và áp dụng các hình phạt thay thế sẽ giúp nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật và bảo vệ quyền con người.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc nghiên cứu và áp dụng hình phạt tử hình trong các tội phạm kinh tế cần dựa trên thực tiễn và kết quả nghiên cứu. Các nghiên cứu cho thấy rằng hình phạt tử hình không phải là giải pháp hiệu quả nhất trong việc phòng chống tội phạm kinh tế. Thay vào đó, cần có những biện pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật.

4.1. Thực trạng áp dụng hình phạt tử hình tại Việt Nam

Tại Việt Nam, hình phạt tử hình vẫn được áp dụng cho một số tội phạm kinh tế. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy rằng việc áp dụng hình phạt này không mang lại hiệu quả như mong đợi, và cần có những biện pháp cải cách.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ các quốc gia khác

Nghiên cứu từ các quốc gia đã xóa bỏ hình phạt tử hình cho thấy rằng việc áp dụng các hình phạt thay thế có thể mang lại hiệu quả cao hơn trong việc phòng chống tội phạm và bảo vệ quyền con người.

V. Kết luận và tương lai của hình phạt tử hình

Kết luận về việc áp dụng hình phạt tử hình trong các tội phạm kinh tế cho thấy rằng cần có sự thay đổi trong quan điểm và chính sách hình sự. Tương lai của hình phạt tử hình sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của xã hội và xu hướng toàn cầu hóa, nơi mà quyền sống của con người ngày càng được coi trọng.

5.1. Xu hướng xóa bỏ hình phạt tử hình

Nhiều quốc gia đang tiến tới việc xóa bỏ hình phạt tử hình, điều này phản ánh sự thay đổi trong quan điểm về quyền sống của con người. Việt Nam cũng cần xem xét xu hướng này để phù hợp với thực tiễn quốc tế.

5.2. Tương lai của chính sách hình sự

Chính sách hình sự trong tương lai cần tập trung vào việc bảo vệ quyền con người và áp dụng các hình phạt thay thế hiệu quả. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu tranh cãi mà còn nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc áp dụng hình phạt tử hình trong các tội phạm có tính chất kinh tế là một vấn đề pháp lý và xã hội phức tạp, thu hút sự quan tâm sâu sắc của các nhà làm luật, học giả và dư luận. Theo thống kê, trong những năm gần đây, Việt Nam vẫn duy trì việc áp dụng hình phạt tử hình đối với 7 loại tội phạm kinh tế nghiêm trọng như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, buôn lậu, sản xuất hàng giả, làm tiền giả, tham ô tài sản, nhận và đưa hối lộ. Mặc dù vậy, tỷ lệ phạm tội trong nhóm này không giảm mà còn có xu hướng tăng, đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực sự của hình phạt tử hình trong việc phòng ngừa và khắc phục hậu quả kinh tế.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ nguyên nhân, điều kiện hình thành, cơ sở khoa học và thực tiễn của việc áp dụng hình phạt tử hình trong các tội phạm kinh tế, đồng thời đề xuất các giải pháp thay thế phù hợp với xu hướng cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay, so sánh với thực tiễn áp dụng tại một số quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các nước châu Á và châu Âu.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để đánh giá hiệu quả của hình phạt tử hình, góp phần hoàn thiện chính sách hình sự, bảo vệ trật tự quản lý kinh tế, đồng thời phù hợp với xu hướng nhân đạo và tiến bộ của pháp luật quốc tế. Qua đó, nghiên cứu hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách trong việc điều chỉnh các quy định pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm kinh tế, bảo vệ lợi ích quốc gia và quyền con người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý về hình phạt tử hình và tội phạm kinh tế, bao gồm:

• Lý thuyết hình phạt: Phân tích bản chất, đặc điểm và mục đích của hình phạt tử hình, nhấn mạnh tính nghiêm khắc, không thể thay đổi và không có khả năng cải tạo của hình phạt này. Lý thuyết này cũng đề cập đến mục đích phòng ngừa chung và phòng ngừa riêng trong chính sách hình sự.

• Lý thuyết về tội phạm kinh tế: Định nghĩa tội phạm có tính chất kinh tế là các hành vi xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tài sản nhà nước và nhân dân, gây thiệt hại nghiêm trọng đến nền kinh tế quốc dân. Khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan của tội phạm được phân tích chi tiết.

• Mô hình so sánh pháp luật: So sánh quy định và thực tiễn áp dụng hình phạt tử hình trong các tội phạm kinh tế giữa Việt Nam và một số quốc gia trên thế giới nhằm nhận diện xu hướng và hiệu quả của các chính sách hình sự.

Các khái niệm chính bao gồm: hình phạt tử hình, tội phạm kinh tế, phòng ngừa chung và riêng, khôi phục hậu quả, năng lực trách nhiệm hình sự, và các hình phạt thay thế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh và thống kê dựa trên các nguồn dữ liệu sau:

• Nguồn dữ liệu: Văn bản pháp luật Việt Nam (Bộ luật Hình sự các năm 1985, 1999), các sắc lệnh, pháp lệnh liên quan; báo cáo của Bộ Công an về số liệu xét xử và thi hành án tử hình; tài liệu nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước; các vụ án điển hình về tội phạm kinh tế.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính các quy định pháp luật, đánh giá thực trạng áp dụng hình phạt tử hình qua số liệu thống kê; so sánh với các quốc gia khác để nhận diện xu hướng và hiệu quả.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1945 đến năm 2007, với trọng tâm là các quy định và thực tiễn áp dụng hình phạt tử hình trong các tội phạm kinh tế tại Việt Nam, đồng thời tham khảo các xu hướng quốc tế trong cùng thời kỳ.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các tội phạm kinh tế bị áp dụng hình phạt tử hình theo Bộ luật Hình sự Việt Nam và các vụ án tiêu biểu được xét xử trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các vụ án điển hình và các quy định pháp luật có liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ áp dụng hình phạt tử hình còn cao nhưng không giảm tội phạm: Từ năm 1992 đến 2005, số người bị kết án tử hình và thi hành án tử hình đối với các tội phạm kinh tế vẫn duy trì ở mức cao, ví dụ năm 2003 có 170 người bị thi hành án tử hình. Tuy nhiên, tỷ lệ phạm tội kinh tế không giảm mà còn có xu hướng tăng, cho thấy hiệu quả phòng ngừa của hình phạt tử hình chưa đạt yêu cầu.

2. Khó khăn trong khắc phục hậu quả kinh tế: Việc áp dụng hình phạt tử hình khiến người phạm tội không còn khả năng khắc phục thiệt hại tài sản, dẫn đến việc thu hồi tài sản thất thoát rất hạn chế. Các vụ án như Epco, Tamexco cho thấy tài sản bị định giá thấp, tẩu tán trước khi thi hành án, gây thiệt hại lớn cho nhà nước.

3. Phạm vi áp dụng hình phạt tử hình giảm dần: So với Bộ luật Hình sự 1985 với 9 tội phạm kinh tế bị áp dụng tử hình, Bộ luật 1999 giảm còn 7 tội. Điều này phản ánh xu hướng hạn chế áp dụng hình phạt tử hình, phù hợp với xu hướng quốc tế.

4. Xu hướng quốc tế hạn chế hoặc bãi bỏ hình phạt tử hình: Hiện có khoảng 89 quốc gia bãi bỏ án tử hình với mọi tội phạm, trong khi chỉ còn khoảng 70 quốc gia áp dụng, chủ yếu ở châu Á và châu Phi. Các nước phát triển như Liên minh châu Âu, Mỹ Latinh đã loại bỏ hình phạt tử hình đối với tội phạm kinh tế.

Thảo luận kết quả

Việc duy trì hình phạt tử hình đối với các tội phạm kinh tế tại Việt Nam không những không giảm được tỷ lệ phạm tội mà còn gây khó khăn trong việc thu hồi tài sản, khắc phục hậu quả. Điều này trái ngược với mục tiêu phòng ngừa chung và riêng của chính sách hình sự. So sánh với các quốc gia phát triển, việc loại bỏ hình phạt tử hình và thay thế bằng các hình phạt tù nghiêm khắc kết hợp với các biện pháp quản lý kinh tế hiệu quả đã góp phần giảm thiểu tội phạm kinh tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng người bị kết án tử hình và thi hành án tử hình qua các năm, cùng bảng so sánh các loại tội phạm kinh tế bị áp dụng tử hình giữa các Bộ luật Hình sự Việt Nam và các quốc gia khác. Bảng thống kê cũng minh họa tỷ lệ áp dụng các hình phạt chính và bổ sung trong nhóm tội phạm kinh tế.

Nguyên nhân chính của thực trạng này là do hình phạt tử hình không phù hợp với bản chất tội phạm kinh tế, vốn cần khôi phục hậu quả thiệt hại tài sản. Hơn nữa, việc áp dụng hình phạt tử hình còn gây tâm lý e ngại, hạn chế sự phát triển kinh doanh sáng tạo trong xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuyển hình phạt tử hình sang tù chung thân hoặc tù có thời hạn đối với các tội phạm kinh tế nghiêm trọng

   • Mục tiêu: Tăng khả năng khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản thất thoát
   • Thời gian: Triển khai trong 2-3 năm tới
   • Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao

2. Tăng cường các biện pháp quản lý kinh tế và kiểm soát tài sản

   • Mục tiêu: Ngăn chặn hành vi phạm tội từ gốc, giảm thiểu thiệt hại kinh tế
   • Thời gian: Liên tục, ưu tiên trong 5 năm tới
   • Chủ thể: Bộ Tài chính, Bộ Công an, các cơ quan quản lý nhà nước

3. Nâng cao hiệu quả công tác thu hồi tài sản và thi hành án dân sự

   • Mục tiêu: Tăng tỷ lệ thu hồi tài sản, giảm thiệt hại cho nhà nước và nhân dân
   • Thời gian: 1-2 năm đầu tiên tập trung cải thiện
   • Chủ thể: Tòa án, Cơ quan thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp

4. Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục pháp luật về tội phạm kinh tế và hình phạt

   • Mục tiêu: Nâng cao nhận thức xã hội, phòng ngừa tội phạm hiệu quả
   • Thời gian: Liên tục, đặc biệt trong các năm đầu thực hiện chính sách mới
   • Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công an, các tổ chức xã hội

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà làm luật và hoạch định chính sách

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách hình sự phù hợp với xu hướng quốc tế và thực tiễn trong nước.
   • Use case: Xây dựng dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự, chính sách cải cách tư pháp.

2. Cơ quan tư pháp và thi hành án

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành án, đặc biệt trong thu hồi tài sản.
   • Use case: Áp dụng trong xét xử, thi hành án các vụ án tội phạm kinh tế.

3. Học giả, nghiên cứu sinh ngành luật hình sự và kinh tế

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo sâu sắc về mối quan hệ giữa hình phạt tử hình và tội phạm kinh tế.
   • Use case: Phát triển nghiên cứu, luận án, bài báo khoa học.

4. Các tổ chức xã hội, nhân quyền và truyền thông

   • Lợi ích: Cung cấp thông tin khách quan về tác động của hình phạt tử hình, góp phần vận động chính sách nhân đạo.
   • Use case: Tuyên truyền, vận động chính sách cải cách hình phạt tử hình.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hình phạt tử hình vẫn được áp dụng với tội phạm kinh tế ở Việt Nam?
   Hình phạt tử hình được áp dụng nhằm mục đích phòng ngừa nghiêm khắc các hành vi gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế quốc gia. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hiệu quả phòng ngừa chưa cao và còn nhiều tranh luận về tính nhân đạo và khả năng khắc phục hậu quả.

2. Việc áp dụng hình phạt tử hình có giúp thu hồi tài sản thất thoát không?
   Không. Khi người phạm tội bị tử hình, họ không còn khả năng khắc phục hậu quả, dẫn đến khó khăn trong thu hồi tài sản. Các vụ án điển hình cho thấy tỷ lệ thu hồi tài sản rất thấp do nhiều nguyên nhân như tài sản bị tẩu tán hoặc định giá thấp.

3. Các quốc gia khác có áp dụng hình phạt tử hình với tội phạm kinh tế không?
   Phần lớn các quốc gia phát triển đã bãi bỏ hình phạt tử hình đối với tội phạm kinh tế, thay vào đó sử dụng các hình phạt tù nghiêm khắc kết hợp biện pháp quản lý kinh tế hiệu quả. Một số quốc gia châu Á vẫn duy trì nhưng với phạm vi hạn chế.

4. Có giải pháp thay thế nào cho hình phạt tử hình trong tội phạm kinh tế?
   Giải pháp thay thế bao gồm tăng cường hình phạt tù chung thân hoặc tù có thời hạn, phạt tiền cao, tịch thu tài sản, kết hợp với các biện pháp quản lý kinh tế và thu hồi tài sản hiệu quả.

5. Việc thay đổi chính sách hình phạt có ảnh hưởng đến công tác phòng chống tội phạm không?
   Nếu được thực hiện đồng bộ với các biện pháp quản lý, giáo dục và thu hồi tài sản, việc thay đổi chính sách hình phạt có thể nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm, đồng thời phù hợp với xu hướng nhân đạo và hội nhập quốc tế.

Kết luận

• Hình phạt tử hình là hình phạt nghiêm khắc nhất, nhưng áp dụng với tội phạm kinh tế tại Việt Nam chưa đạt hiệu quả phòng ngừa và khắc phục hậu quả như mong muốn.
• Tỷ lệ phạm tội kinh tế có xu hướng tăng dù hình phạt tử hình được áp dụng khá nhiều trong những năm qua.
• Việc áp dụng hình phạt tử hình gây khó khăn trong thu hồi tài sản và khắc phục thiệt hại kinh tế.
• Xu hướng quốc tế và thực tiễn trong nước cho thấy cần thiết phải thay thế hình phạt tử hình bằng các hình phạt khác phù hợp hơn.
• Các bước tiếp theo bao gồm nghiên cứu, đề xuất sửa đổi pháp luật, tăng cường quản lý kinh tế và nâng cao hiệu quả thi hành án nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và quyền con người.

Các nhà làm luật, cơ quan tư pháp và các tổ chức xã hội cần phối hợp nghiên cứu, hoàn thiện chính sách hình sự để xây dựng hệ thống pháp luật công bằng, nhân đạo và hiệu quả trong phòng chống tội phạm kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HÌNH PHẠT TỬ HÌNH 1. KHÁI NIỆM VÀ NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CỦA HÌNH PHẠT TỬ HÌNH 1. Khái niệm Tử hình là một hình phạt đặc biệt và nghiêm khắc nhất trong hệ thống hình phạt của luật hình sự các nước nói chung và luật hình sự Việt Nam nói riêng. Tính đặc biệt của hình phạt này thể hiện ở chỗ chủ thể thực hiện tội phạm phải có lỗi và họ phạm tội đặc biệt nghiêm trọng.

Hơn nữa tính đặc biệt của hình phạt tử hình còn thể hiện ở việc có những chủ thể nhất định thực hiện hành vi có lỗi theo qui định họ phải chịu mức án cao nhất là tử hình, tuy nhiên do những đặc điểm thuộc về nhân thân họ không phải chịu hình phạt tử hình. Tính nghiêm khắc nhất của hình phạt thể hiện ở chỗ nó tước đi sinh mạng, tước đi quyền sống - quyền đầu tiên và thiêng liêng nhất - của con người. Hình phạt tử hình có lịch sử hình thành và phát triển lâu đời, gắn liền với sự ra đời của giai cấp, nhà nước và pháp luật. Hình phạt tử hình luôn là một công cụ hữu hiệu của giai cấp thống trị trong việc duy trì chế độ chính trị và nhà nước của mình.

Do có sự khác nhau về điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội và mục đích đấu tranh phòng chống tội phạm nên mỗi quốc gia lại có những qui định không giống nhau về việc áp dụng hình phạt tử hình. Tại Việt Nam, hình phạt tử hình đã được áp dụng và qui định từ rất sớm trong luật hình sự. Trong toàn bộ các triều đại phong kiến từ Lý, Trần, Lê, Nguyễn đều có những qui định rất rõ ràng về hình phạt tử hình và việc áp dụng hình phạt tử hình. Theo đó hình phạt tử hình là hình phạt nặng nhất trong hệ thống hình phạt thời kỳ này gồm: Suy (đánh bằng roi), Trượng (đánh 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] bằng gậy), Đồ (tù khổ sai), Lưu (đầy), Tử (giết chết).

Hình phạt tử hình nói chung được thi hành bằng những cách thức hết sức dã man và gây đau đớn cho người phạm tội. Hiện nay, tại Việt Nam, Bộ luật Hình sự năm 1999 đã qui định rất rõ về hình phạt tử hình tại Điều 35. Theo đó: Tử hình là hình phạt đặc biệt chỉ áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng. Không áp dụng hình phạt tử hình đối với người chưa thành niên phạm tội, đối với phụ nữ có thai hoặc phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi phạm tội hoặc khi bị xét xử.

Không thi hành hình phạt tử hình đối với phụ nữ có thai, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi. Trong trường hợp này, hình phạt tử hình chuyển thành tù chung thân. Trong trường hợp người kết án tử hình được ân giảm, thì hình phạt tử hình chuyển thành tù chung thân [7]. Trên thế giới, hình phạt tử hình vẫn được áp dụng tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau và mỗi quốc gia, tùy thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội và chính trị của mình, có những qui định không giống nhau về việc áp dụng và thi hành hình phạt tử hình.

Nhìn chung bản đồ về hình phạt tử hình trên thế giới có thể khái quát như sau: tại các nước Châu Âu và Châu Mỹ latinh hình phạt tử hình đã hầu như không còn được áp dụng; các nước Bắc Mỹ cũng có xu hướng xóa bỏ dần hình phạt tử hình trong hệ thống hình phạt; tại Châu Đại Dương hình phạt tử hình cũng dần đựợc xóa bỏ; Châu Á và Châu Phi hiện vẫn là những châu lục có nhiều quốc gia vẫn duy trì hình phạt tử hình nhất. Trong sự phát triển sôi động và xu hướng toàn cầu hóa hiện nay, trong sự đấu tranh ngày càng mạnh mẽ vì quyền sống của các tổ chức dân 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chủ, tổ chức nhân quyền quốc tế… việc áp dụng hình phạt tử hình nói chung đang dần giảm trên toàn thế giới. Đặc điểm Đặc điểm của hình phạt tử hình chính là những khác biệt cơ bản của hình phạt này so với các hình phạt khác, theo đó hình phạt tử hình có những đặc điểm cơ bản sau: * Tử hình là hình phạt nghiêm khắc nhất Trong hệ thống hình phạt của những quốc gia áp dụng hình phạt tử hình, tử hình là hình phạt cuối cùng thể hiện sự nghiêm khắc nhất của luật hình sự đối với người phạm tội. Người bị áp dụng hình phạt tử hình sẽ không còn có cơ hội tồn tại để sống, họ đã bị tước đi quyền thiêng liêng nhất - quyền được sống.

Sự "nghiêm khắc nhất của hình phạt tử hình" thể hiện rất rõ ở việc không có bất kỳ một hình phạt nào nghiêm khắc bằng hình phạt tử hình. Sự nghiêm khắc của hình phạt tử hình, sự khốc liệt và sự triệt tiêu khả năng tồn tại của hình phạt tử hình còn thể hiện ở việc luật hình sự của các nước trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng luôn có xu hướng hạn chế việc áp dụng hình phạt tử hình. Theo đó, chỉ những người cố tình phạm vào những tội đặc biệt nghiêm trọng thì mới phải chịu hình phạt tử hình. Hơn nữa, sự hạn chế áp dụng này còn thể hiện ở việc hình phạt tử hình vẫn loại trừ những đối tượng nhất định ngay cả khi họ cố tình thực hiện hành vi phạm tội nghiêm trọng.

* Tử hình là hình phạt tước bỏ hoàn toàn khả năng tái phạm hay khắc phục hậu quả của người phạm tội Tử hình tước đi quyền sống của người phạm tội, tước đi mọi giao tiếp, mọi mối quan hệ xã hội của người phạm tội. Người phạm tội sẽ vĩnh viễn không còn tồn tại trong xã hội loài người, vì thế sẽ không bao giờ có cơ hội 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cho họ để tiếp tục tái phạm hay ăn năn hối lỗi, hoặc có thể khắc phục những hậu quả nặng nề do hành vi phạm tội của mình gây ra. * Hình phạt tử hình có tính không thể thay đổi và không có nội dung cải tạo, giáo dục người phạm tội Khi áp dụng hình phạt tử hình đối với người phạm tội, Tòa án luôn nhận định và lập luận rằng hành vi của người phạm tội thể hiện rõ họ là những đối tượng không thể cải tạo, không thể giáo dục và vì thế họ sẽ phải chết. Khi quyền sống của người phạm tội đã bước tước đi, họ không bao giờ còn tồn tại trên đời để có thể được cải tạo, giáo dục.

Xuất phát từ đặc điểm này chúng ta có thể thấy hình phạt tử hình luôn có tính không thể thay đổi, bởi nếu như những tội phạm khác, giả sử người phạm tội đang thụ lý án trong tù mà chứng minh được rằng họ bị oan thì họ sẽ được thả tự do và có quyền yêu cầu các cơ quan liên quan bồi thường thiệt hại do oan sai. Trong khi đó nếu hình phạt tử hình đã được áp dụng thì sau đó dù có chứng minh được người chết hoàn toàn bị oan thì cũng không có cách nào làm cho họ có thể sống lại để tiếp tục cuộc sống mà họ đáng được có. Vì thế có thể nói rằng tính không thể thay đổi là một đặc điểm rất cơ bản của hình phạt tử hình. CÁC CĂN CỨ ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TỬ HÌNH Xuất phát từ việc hình phạt tử hình là một hình phạt nghiêm khắc nhất đối với người thực hiện hành vi phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, vì thế việc áp dụng hình phạt này cần phải được thực hiện cực kỳ thận trọng trên cơ sở những căn cứ nhất định.

Căn cứ cơ bản để áp dụng hình phạt tử hình chính là việc nghiên cứu và xác định tính chất và hậu quả của hành vi phạm tội. Tính chất của hành vi phạm tội Bản thân hành vi phạm tội thông thường đã có tính chất nguy hiểm cho sự tồn tại và phát triển của một xã hội nói chúng. Song đối với những hành vi phạm tội dẫn đến việc nhà nước phải áp dụng hình phạt tử hình thì 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tính chất nguy hiểm của hành vi lại càng thể hiện rõ nét hơn bao giờ hết. Hành vi phạm tội dẫn đến việc phải áp dụng hình phạt tử hình là những hành vi đặc biệt nguy hiểm đối với xã hội, thể hiện rõ nét nhất lỗi cố tình của người thực hiện hành vi phạm tội, thể hiện khả năng không thể giáo dục cải tạo người phạm tội khi họ đã cố tình thực hiện hành vi phạm tội.

Hậu quả của hành vi phạm tội Hành vi phạm tội dẫn đến việc phải áp dụng hình phạt tử hình trong luật hình sự để lại những hậu quả rất lớn cho người bị hại, cho tài sản, trật tự quản lý kinh tế của nhà nước, cho những quan hệ kinh tế xã hội nhất định và cho cả xã hội. Xét trong phạm vi cá nhân gia đình của người bị hại, hành phạm tội của người thực hiện tội phạm có thể cướp đi chính sinh mạng của nạn nhân hoặc chí ít cũng để lại những hậu quả trầm trọng, khó có thể khắc phục. Gia đình và những người thân của nạn nhân sẽ trực tiếp phải gánh chịu những hậu quả nặng nề và lâu dài. Xét trong phạm vi những quan hệ xã hội nhất định, hành vi phạm tội dẫn đến việc phải áp dụng hình phạt tử hình xâm hại trầm trọng đến những quan hệ kinh tế xã hội được pháp luật bảo vệ, từ đó gây ra những ảnh hưởng xấu đến việc duy trì và phát triển của quan hệ kinh tế xã hội đó, thậm chí trong nhiều trường hợp nó còn ảnh hưởng đến toàn bộ các quan hệ kinh tế xã hội khác của một quốc gia.

BẢN CHẤT VÀ MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TỬ HÌNH 1. Bản chất Dưới góc độ xem xét bản chất của vấn đề, hình phạt tử hình mang tính khách quan và tính lịch sự. Hình phạt tử hình xuất hiện như một hiện tượng tất yếu của xã hội có nhà nước, giai cấp và lịch sử của hình phạt tử hình gắn 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] liền với sự ra đời của nhà nước, của giai cấp và của pháp luật. Tội phạm dẫn đến việc phải áp dụng hình phạt tử hình gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự tồn tại các quan hệ kinh tế xã hội nhất định, đến sự tồn tại của giai cấp thống trị, đến nhà nước và đến sự nghiêm minh của pháp luật, vì vậy xã hội phải có những biện pháp, công cụ thích đáng để chống lại hiện tượng này.