Tác động của chủ nghĩa dân tộc đối với Liên minh Châu Âu từ năm 2004 đến nay

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của chủ nghĩa dân tộc đối với Liên minh Châu Âu từ năm 2004 đến nay, nêu bật những biến chuyển quan trọng.

• Tác giả: Lê Thị Bích Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Quang Minh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quan Hệ Quốc Tế
• Đề tài: Tác Động Của Chủ Nghĩa Dân Tộc Đối Với Liên Minh Châu Âu Từ Năm 2004 Đến Nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc nội dung luận văn
• 0.7. Ý nghĩa khoa học và những đóng góp của Luận Văn
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CHỦ NGHĨA DÂN TỘC Ở CHÂU ÂU
• 1.1. Khái quát về Chủ nghĩa dân tộc
• 1.1.1. CNDT – khái niệm và quá trình hình thành
• 1.1.2. Những mặt tích cực và tiêu cực của CNDT
• 1.1.3. CNDT trong tương quan với Chủ nghĩa khu vực; Chủ nghĩa toàn cầu
• 1.2. Khái quát về Liên minh Châu Âu – EU và vấn đề CNDT
• 1.2.1. CNDT ở Châu Âu từ thế kỷ XVII đến trước Chiến tranh thế giới II
• 1.2.2. CNDT Châu Âu sau chiến tranh thế giới thứ hai đến trước 2004
• 2. CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘNG CỦA CHỦ NGHĨA DÂN TỘC ĐỐI VỚI LIÊN MINH CHÂU ÂU TỪ NĂM 2004
• 2.1. Khái quát bối cảnh Châu Âu từ 2004 đến nay
• 2.2. Những yếu tố làm nổi lên CNDT ở Liên minh Châu Âu từ năm 2004
• 2.3. Đặc điểm CNDT ở một số nước châu Âu trong quá trình hội nhập vào Liên minh châu Âu
• 2.3.1. Tác động tích cực
• 2.3.1.1. Chính trị
• 2.3.2. Tác động tiêu cực
• 2.3.2.1. Chính trị: Ly khai và bất ổn
• 2.3.2.2. Kinh tế: Suy thoái và phân rẽ
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG CỦA MỐI QUAN HỆ NÀY VÀ BÀI HỌC CHO ĐÔNG NAM Á
• 3.1. Triển vọng cho mối quan hệ này
• 3.2. Bài học cho Đông Nam Á trong xử lý mối quan hệ giữa CNDT và CNKV
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của chủ nghĩa dân tộc đến Liên minh Châu Âu

Chủ nghĩa dân tộc đã trở thành một yếu tố quan trọng trong bối cảnh chính trị và kinh tế của Liên minh Châu Âu (EU) từ năm 2004 đến nay. Sự gia tăng của chủ nghĩa dân tộc không chỉ ảnh hưởng đến các chính sách nội bộ của EU mà còn tác động đến mối quan hệ giữa các quốc gia thành viên. Bài viết này sẽ phân tích những tác động tích cực và tiêu cực của chủ nghĩa dân tộc đối với sự phát triển của EU.

1.1. Khái niệm và lịch sử phát triển của chủ nghĩa dân tộc ở Châu Âu

Chủ nghĩa dân tộc ở Châu Âu đã có một lịch sử dài và phức tạp. Từ những ngày đầu của các quốc gia dân tộc, chủ nghĩa dân tộc đã hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn lịch sử. Sự phát triển này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong nhận thức của người dân mà còn liên quan đến các yếu tố chính trị, kinh tế và văn hóa.

1.2. Tác động của chủ nghĩa dân tộc đến chính trị và kinh tế EU

Chủ nghĩa dân tộc đã tạo ra những thách thức lớn cho EU, đặc biệt là trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế và chính trị. Các quốc gia thành viên đã phải đối mặt với áp lực từ các phong trào dân tộc, dẫn đến sự gia tăng của các chính sách bảo hộ và ly khai. Điều này đã ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển của EU.

II. Những thách thức do chủ nghĩa dân tộc gây ra cho Liên minh Châu Âu

Chủ nghĩa dân tộc đã tạo ra nhiều thách thức cho EU, từ việc gia tăng sự phân cực chính trị đến những vấn đề kinh tế nghiêm trọng. Các phong trào dân tộc đã dẫn đến sự gia tăng của các chính sách bảo hộ và sự phản đối đối với các chính sách chung của EU.

2.1. Sự gia tăng của các phong trào dân tộc cực đoan

Trong những năm gần đây, nhiều phong trào dân tộc cực đoan đã nổi lên, đe dọa đến sự đoàn kết của EU. Những phong trào này thường dựa trên các yếu tố như sự bất mãn với chính phủ, khủng hoảng kinh tế và sự gia tăng của người nhập cư.

2.2. Tác động đến chính sách đối ngoại của EU

Chủ nghĩa dân tộc cũng đã ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của EU, khiến cho các quốc gia thành viên có xu hướng tập trung vào lợi ích quốc gia hơn là lợi ích chung của EU. Điều này đã dẫn đến sự phân rã trong các chính sách đối ngoại của EU và làm giảm sức mạnh của khối này trên trường quốc tế.

III. Phương pháp giải quyết các vấn đề do chủ nghĩa dân tộc gây ra

Để đối phó với những thách thức do chủ nghĩa dân tộc gây ra, EU cần phải áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm duy trì sự đoàn kết và phát triển bền vững. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường hợp tác giữa các quốc gia thành viên và cải thiện chính sách đối ngoại.

3.1. Tăng cường hợp tác giữa các quốc gia thành viên

Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường hợp tác giữa các quốc gia thành viên. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc thúc đẩy các chương trình hợp tác kinh tế và văn hóa, nhằm tạo ra sự gắn kết giữa các quốc gia.

3.2. Cải thiện chính sách đối ngoại của EU

EU cần phải cải thiện chính sách đối ngoại của mình để có thể đối phó hiệu quả với các thách thức từ chủ nghĩa dân tộc. Điều này bao gồm việc xây dựng một chiến lược đối ngoại đồng bộ và nhất quán, nhằm bảo vệ lợi ích chung của EU.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chủ nghĩa dân tộc

Nghiên cứu về tác động của chủ nghĩa dân tộc đến EU đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ các yếu tố này là rất quan trọng để phát triển các chính sách hiệu quả. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng chủ nghĩa dân tộc có thể vừa là động lực vừa là trở ngại cho sự phát triển của EU.

4.1. Kinh nghiệm từ các quốc gia thành viên

Các quốc gia thành viên của EU đã có những kinh nghiệm khác nhau trong việc đối phó với chủ nghĩa dân tộc. Những bài học từ các quốc gia này có thể giúp EU xây dựng các chính sách phù hợp hơn.

4.2. Tác động đến sự phát triển bền vững của EU

Chủ nghĩa dân tộc có thể ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của EU. Việc hiểu rõ các tác động này sẽ giúp EU xây dựng các chiến lược phát triển bền vững hơn trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Liên minh Châu Âu

Chủ nghĩa dân tộc sẽ tiếp tục là một yếu tố quan trọng trong bối cảnh chính trị và kinh tế của EU. Việc hiểu rõ các tác động của nó sẽ giúp EU xây dựng các chính sách hiệu quả hơn trong tương lai.

5.1. Triển vọng phát triển của EU trong bối cảnh chủ nghĩa dân tộc

Triển vọng phát triển của EU sẽ phụ thuộc vào khả năng của các quốc gia thành viên trong việc đối phó với chủ nghĩa dân tộc. Sự đoàn kết và hợp tác sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của EU.

5.2. Bài học cho các khu vực khác trên thế giới

Các bài học từ EU có thể được áp dụng cho các khu vực khác trên thế giới, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự gia tăng của chủ nghĩa dân tộc. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của EU sẽ giúp các khu vực khác xây dựng các chính sách phù hợp hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2004 đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi Liên minh Châu Âu (EU) thực hiện đợt mở rộng lớn nhất về phía Đông với 10 quốc gia thành viên mới, nâng tổng diện tích khối thêm 739.000 km2 (tăng 22,8%) và dân số tăng thêm 75 triệu người (tăng 19,8%) đạt mức khoảng 456 triệu dân. Dù đóng góp vào quy mô GDP toàn khối khoảng 9.200 tỷ Euro và chiếm 19% thương mại toàn cầu, sự kiện này cũng làm bộc lộ những rạn nứt sâu sắc về ý thức hệ dân tộc và khoảng cách phát triển kinh tế. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải mã tác động đa chiều của chủ nghĩa dân tộc đối với tiến trình nhất thể hóa châu Âu trong giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2016.

Mục tiêu cụ thể là làm sáng tỏ bản chất mối quan hệ biện chứng giữa chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa khu vực, phân tích phản ứng của các thể chế siêu quốc gia trước làn sóng dân tộc chủ nghĩa trỗi dậy sau khủng hoảng tài chính 2008 và khủng hoảng di cư 2015. Về mặt không gian, nghiên cứu bao quát 28 quốc gia thành viên EU, tập trung vào các tâm điểm biến động như Tây Ban Nha, Vương quốc Anh, Đức, Hy Lạp và các nước Đông Âu. Về mặt thực tiễn, luận văn có ý nghĩa sâu sắc khi phân tích các chỉ số tài khóa quan trọng như tỷ lệ thâm hụt ngân sách toàn khối giảm từ 6,4% năm 2010 xuống 3% năm 2014, cùng bức tranh nợ công vượt ngưỡng 100% GDP tại 6 quốc gia thành viên. Những dữ liệu này minh chứng cho sức ép nặng nề mà chủ nghĩa dân tộc đặt lên tính bền vững của các thể chế chung, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm quý báu cho tiến trình hội nhập của Cộng đồng ASEAN và Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên sự kết hợp giữa Thuyết Thể chế tự do trong quan hệ quốc tế và Thuyết Hiện thực chính trị. Thuyết Thể chế tự do luận giải động lực thúc đẩy các quốc gia nhượng bộ một phần chủ quyền cho các thể chế siêu quốc gia nhằm tối đa hóa lợi ích chung và cắt giảm chi phí giao dịch. Ngược lại, Thuyết Hiện thực nhấn mạnh vai trò tối thượng của quyền lực nhà nước, giải thích xu hướng các chính phủ quay trở lại bảo hộ lợi ích quốc gia khi đối mặt với khủng hoảng.

Tác giả vận dụng sâu sắc luận điểm về "Cộng đồng tưởng tượng" của học giả Benedict Anderson để giải mã tính kiến tạo văn hóa của quốc gia dân tộc, kết hợp với các phân tích kinh điển của John T. Rourke và Hans Kohn về tính hai mặt của chủ nghĩa dân tộc. Ba khái niệm then chốt xuyên suốt công trình gồm: Chủ nghĩa dân tộc (ý thức bảo vệ bản sắc và quyền tự quyết quốc gia), Chủ nghĩa khu vực (tiến trình chuyển giao thẩm quyền cho thể chế liên chính phủ hoặc siêu quốc gia), và Bản sắc châu Âu (khái niệm thống nhất trong đa dạng nhằm dung hòa các khác biệt văn hóa). Khung phân tích này tạo nền tảng vững chắc để đo lường mức độ tương tác giữa động lực hội nhập và lực cản dân tộc chủ nghĩa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác từ Cơ quan Thống kê Châu Âu (Eurostat), Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), tổ chức Markit Economics và các văn kiện pháp lý then chốt như Hiệp ước Lisbon, Thỏa thuận Tài chính 2011 cùng các báo cáo của Tổ chức Di trú Quốc tế (IOM).

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 28 quốc gia thành viên EU trong giai đoạn lịch sử 2004 - 2015. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), phân loại các quốc gia thành 4 mô hình an sinh xã hội đại diện: mô hình Bắc Âu (điển hình là Thụy Điển, Đan Mạch), mô hình Lục địa (Pháp, Đức), mô hình Anglo-Saxon (Vương quốc Anh, Ireland) và mô hình Địa Trung Hải (Hy Lạp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha), kết hợp với nhóm thành viên Đông Âu mới gia nhập.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích liên ngành giữa Quan hệ quốc tế, Kinh tế chính trị học và Xã hội học là nhằm bóc tách toàn diện các hiện tượng phức tạp từ cả góc độ thể chế lẫn cấu trúc xã hội. Phương pháp so sánh định lượng và định tính được ưu tiên áp dụng để đối chiếu dữ liệu kinh tế vĩ mô với các diễn biến chính trị thực tế. Quá trình thu thập và xử lý thông tin được thực hiện liên tục trong khung thời gian nghiên cứu từ năm 2004 đến năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Luận văn chỉ ra bốn phát hiện cốt lõi phản ánh rõ nét tác động của chủ nghĩa dân tộc lên Liên minh Châu Âu:

Thứ nhất, việc mở rộng năm 2004 đã làm gia tăng 22,8% diện tích và 19,8% dân số nhưng lại tạo nên sự phân hóa sâu sắc về trình độ phát triển giữa Đông và Tây Âu, làm suy yếu sự đồng thuận trong các quyết sách chung của khối.

Thứ hai, cuộc khủng hoảng nợ công đã làm xói mòn nghiêm trọng giá trị đồng tiền chung Euro, khiến chỉ số giá đồng tiền này giảm 16,1% trong giai đoạn 2009-2012, trong đó giảm 8,6% so với USD và 15,8% so với GBP. Đến năm 2014, có tới 6 quốc gia thành viên ghi nhận nợ công vượt 100% GDP, cá biệt như Hy Lạp lên tới 176,3% và Italy đạt 131,3%, đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn khối xuống mức 1,3% so với 3,1% thời kỳ tiền khủng hoảng.

Thứ ba, chủ nghĩa dân tộc ly khai bùng nổ mạnh mẽ tại các khu vực giàu có, tiêu biểu là vùng Catalonia nơi tạo ra 20% GDP và 25% xuất khẩu của Tây Ban Nha. Cuộc tuần hành của 1,4 triệu người vào tháng 9 năm 2015 và kết quả hơn 80% trong số 2,2 triệu cử tri bỏ phiếu ủng hộ độc lập đã tạo nên tiền lệ đe dọa trực tiếp sự toàn vẹn của các quốc gia thành viên.

Thứ tư, cuộc khủng hoảng di cư năm 2015 với hơn 350.000 người di cư đến EU đã châm ngòi cho làn sóng bài ngoại. Quyết định tiếp nhận khoảng 800.000 người tị nạn của Đức trong năm 2015 (gấp 4 lần năm 2014) đã vấp phải sự phản đối gay gắt từ Hungary và các nước Đông Âu, làm tê liệt nguyên tắc tự do đi lại trong khối Schengen (vốn bao gồm 26 quốc gia thành viên).

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu khẳng định rằng nguyên nhân gốc rễ của sự trỗi dậy chủ nghĩa dân tộc bắt nguồn từ sự mất cân bằng giữa chính sách tiền tệ tập trung và chính sách tài khóa phân tán. Khi khủng hoảng nổ ra, tâm lý phân biệt giữa các nhóm quốc gia nhanh chóng hình thành, khiến các nước đóng góp ròng từ chối gánh vác trách nhiệm tài chính cho các nước ngoại vi.

Để trực quan hóa các luận điểm này, dữ liệu nghiên cứu có thể được biểu diễn qua biểu đồ đường thể hiện tương quan giảm sút của tỷ giá Euro/USD từ năm 2009 đến năm 2012, kết hợp bảng ma trận so sánh tỷ lệ thâm hụt ngân sách giữa nhóm 18 nước đạt chuẩn dưới 3% và nhóm 4 nước vượt 5% (Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Slovenia, Anh).

So sánh với các công trình nghiên cứu quốc tế của John T. Rourke, luận văn làm rõ thêm rằng chủ nghĩa dân tộc không chỉ là lực cản mà còn đóng vai trò như chiếc phanh hãm giúp các cộng đồng bảo tồn bản sắc và phản kháng lại các áp đặt thể chế thiếu linh hoạt.

Đề xuất và khuyến nghị

Từ các phát hiện thực chứng, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

Thứ nhất, tái cấu trúc cơ chế ra quyết định của Hội đồng Châu Âu và Nghị viện Châu Âu bằng cách chuyển đổi từ nguyên tắc đồng thuận tuyệt đối sang đa số phiếu đủ điều kiện trong các vấn đề ngân sách và an ninh, nhằm giảm thiểu 40% nguy cơ bế tắc chính sách trước năm 2028.

Thứ hai, củng cố kỷ luật tài khóa và năng lực của Cơ chế Ổn định Châu Âu (ESM) với quy mô quỹ 500 tỷ Euro. Ủy ban Châu Âu cần giám sát chặt chẽ mục tiêu giữ trần thâm hụt cơ cấu dưới 0,5% GDP và nợ công dưới 60% GDP cho tối thiểu 80% các nước thành viên trong giai đoạn 2026-2030, kết hợp các chế tài xử phạt tự động minh bạch.

Thứ ba, thiết lập khung quản trị di cư cân bằng thông qua việc Cơ quan Biên phòng và Bờ biển Châu Âu (Frontex) cùng chính phủ các nước thành viên sửa đổi Công ước Dublin trước năm 2027. Cần ban hành hạn ngạch tiếp nhận người tị nạn bắt buộc dựa trên chỉ số GDP và quy mô dân số của từng quốc gia, giảm thiểu 50% gánh nặng tiếp nhận ban đầu cho các nước cửa ngõ Địa Trung Hải.

Thứ tư, vận dụng bài học kinh nghiệm cho Ban Thư ký ASEAN và chính phủ các nước Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam. Cần kiên định nguyên tắc không can thiệp nhưng linh hoạt điều chỉnh cơ chế tham vấn, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng thương mại nội khối từ khoảng 24% hiện nay lên mức 30% vào năm 2030, đồng thời giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa lợi ích dân tộc tự chủ và cam kết cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho bốn nhóm độc giả chuyên biệt:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách đối ngoại và cán bộ ngoại giao tại Bộ Ngoại giao cùng các viện nghiên cứu chiến lược. Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng về cách thức quản trị bất đồng nội khối và kỹ trị thể chế siêu quốc gia để áp dụng vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Thứ hai, giảng viên và nghiên cứu viên tại các trường đại học chuyên ngành Quan hệ quốc tế, Châu Âu học và Kinh tế chính trị. Luận văn cung cấp khung lý thuyết đa chiều cùng chuỗi dữ liệu lịch sử giai đoạn 2004-2016 phục vụ công tác giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan.

Thứ ba, học viên cao học và sinh viên ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn đang tìm kiếm tài liệu chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu liên ngành, kỹ thuật chọn mẫu có chủ đích và cách thức phân tích dữ liệu thứ cấp định lượng.

Thứ tư, các chuyên gia phân tích rủi ro địa chính trị và doanh nghiệp xuất nhập khẩu có quan hệ thương mại với thị trường EU. Luận văn giúp nhận diện sớm các biến động thể chế, rủi ro biến động tỷ giá Euro và xu hướng bảo hộ mậu dịch tại từng nhóm thị trường thành viên.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao năm 2004 được xem là bước ngoặt đối với chủ nghĩa dân tộc tại EU?

Đợt mở rộng năm 2004 bổ sung 10 quốc gia, nâng diện tích toàn khối thêm 22,8% và dân số tăng 19,8%. Sự kiện này đã mở rộng biên giới địa chính trị nhưng đồng thời đưa vào khối những nền kinh tế chuyển đổi có khoảng cách phát triển lớn, kích hoạt tâm lý lo ngại mất bản sắc và châm ngòi cho chủ nghĩa dân tộc trỗi dậy mạnh mẽ.

Khủng hoảng nợ công đã thúc đẩy chủ nghĩa dân tộc kinh tế như thế nào?

Khủng hoảng khiến tỷ giá Euro giảm 16,1% giai đoạn 2009-2012 và đẩy nợ công của 6 quốc gia vượt 100% GDP (tiêu biểu như Hy Lạp 176,3%). Các nước đóng góp tài chính lớn như Đức phản đối việc trợ cấp vô điều kiện, trong khi các nước Nam Âu phản kháng chính sách thắt lưng buộc bụng, gây phân rẽ sâu sắc trong nội bộ liên minh.

Cuộc khủng hoảng di cư năm 2015 đã bộc lộ sự chia rẽ gì trong EU?

Làn sóng hơn 350.000 người di cư năm 2015 đã làm lộ rõ bất đồng giữa chính sách mở cửa của Đức (tiếp nhận khoảng 800.000 người) với chủ trương đóng cửa biên giới của Hungary. Mâu thuẫn này làm xói mòn Hiệp ước Schengen và gia tăng các phong trào cực đoan bài ngoại trên toàn châu lục.

Phong trào ly khai tại Catalonia phản ánh khía cạnh nào của chủ nghĩa dân tộc?

Catalonia chiếm 20% GDP và 25% xuất khẩu của Tây Ban Nha. Cuộc tuần hành 1,4 triệu người năm 2015 và tỷ lệ hơn 80% cử tri ủng hộ độc lập phản ánh sự bất mãn kinh tế khi phải san sẻ ngân sách cho vùng kém phát triển, minh chứng cho xu hướng ly khai vì lợi ích kinh tế cục bộ.

ASEAN có thể rút ra bài học kinh nghiệm gì từ tiến trình hội nhập của EU?

ASEAN cần duy trì sự cân bằng giữa liên kết khu vực và chủ quyền quốc gia, tránh sao chép cơ chế siêu quốc gia cứng nhắc. Khối cần xây dựng mạng lưới an sinh xã hội thích ứng và giải quyết hài hòa lợi ích kinh tế nội khối để duy trì tăng trưởng thương mại bền vững.

Kết luận

• Chủ nghĩa dân tộc là hiện tượng lịch sử hai mặt, vừa thúc đẩy dân chủ hóa và bản sắc tự quyết, vừa tạo ra lực cản phân hóa liên kết khu vực khi bị cực đoan hóa.
• Đợt mở rộng 2004 và các cuộc khủng hoảng nợ công 2008, di cư 2015 đã phơi bày điểm nghẽn thể chế của EU, làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế xuống 1,3% năm 2014.
• Sự trỗi dậy của các phong trào ly khai tại Catalonia và tư tưởng hoài nghi châu Âu tại Anh phản ánh nhu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc mô hình quản trị siêu quốc gia.
• Việc cân bằng hài hòa giữa chính sách tài khóa quốc gia và chính sách tiền tệ chung là điều kiện tiên quyết để bảo vệ tính bền vững của đồng Euro và thị trường chung.
• Nghiên cứu đóng góp hệ thống luận cứ thực chứng và bài học kinh nghiệm sâu sắc cho tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN trong lộ trình hướng tới năm 2030.

Về định hướng tiếp theo, các nhà nghiên cứu cần tiếp tục theo dõi diễn biến thể chế hậu khủng hoảng và tác động lâu dài của các hiệp định thương mại mới trong giai đoạn 2026-2030. Quý độc giả và các chuyên gia quan tâm có thể khai thác toàn văn luận văn thạc sĩ này để phục vụ công tác nghiên cứu học thuật và hoạch định chính sách thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hội nhập khu vực là 1 trong những xu thế chính chi phối tình hình chính trị kinh tế thế giới kể từ sau chiến tranh lạnh kết thúc. Sự ra đời của các liên minh khu vực mà trong đó Liên Minh Châu Âu (EU) là biểu hiện rõ nét của toàn cầu hóa và khu vực hóa. Những thành công mà EU và các tổ chức khu vực khác nhƣ ASEAN dƣờng nhƣ dần củng cố niềm tin về một thế giới đại đồng vì lợi ích và an ninh chung.

Nhƣng gần đây, những biến động của nền kinh tế, chính trị thế giới đã để lộ chủ nghĩa dân tộc1 (CNDT) đang nảy nòi và phát triển ở EU và các khu vực khác. Vậy đâu là mối quan hệ giữa Chủ nghĩa Quốc gia dân tộc và Chủ nghĩa khu vực; và làm sao để đảm bảo hài hòa lợi ích quốc gia và lợi ích khu vực đang là vấn đề mà không chỉ các nhà học giả, các chính trị gia mà các nhà quyết sách đứng đầu các chính phủ cũng đang rất quan tâm. Một cách tổng quát, EU đã giải quyết tốt những thách thức của CNDT trong quá trình liên kết khu vực và vực dậy nền kinh tế khu vực trong giai đoạn khó khăn nhất đầu thế kỷ XXI sau cuộc khủng hoảng kép. Nhiều ý kiến cho rằng EU đang suy yếu và các xu hƣớng cổ xúy CNDT cực đoan đang trỗi dậy; vậy hình thái của chúng là gì, mức độ biểu hiện ra sao và đang gây ra những thách thức gì đối với sự tồn tại và phát triển của khối liên minh khu vực này? Ngƣợc lại, lần mở rộng mới nhất năm 2013 cũng nhƣ những thành tựu cân bằng kinh tế mới đây phải chăng vẫn chứng tỏ EU với những giá trị của mình vẫn rất hấp dẫn với quốc gia khác và có thể trở thành mẫu hình phát triển và hội nhập khu vực cho các quốc gia và khu vực khác.

Vậy đâu là những bài học và kinh nghiệm quý cho quá trình hội nhập và liên kết khu vực trên thế giới nói chung và với Việt Nam cũng nhƣ hội nhập khu vực Đông Nam Á nói riêng? Bài nghiên cứu sẽ đi sâu để giải quyết những vấn đề này. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Ở ngoài nước - Trong sách “International Politics on the world stage” (Chính trị học thế giới trong bối cảnh quốc tế), cuốn sách đƣợc Tiến sĩ John T.Rourke, chủ nhiệm 1 Thuật ngữ Chủ nghĩa dân tộc trong bài nghiên cứu đƣợc sử dụng để chỉ Chủ nghĩa Quốc gia dân tộc. Việc so sánh nội hàm các khái niệm sẽ đƣợc đề cập đến trong các phần sau của bài nghiên cứu. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khoa Chính trị học tại Đại học Connecticut biên soạn (tái bản lần thứ 8 năm 2001 do nhà xuất bản McGraw-Hill/Dushkin ấn hành) phân tích rõ ràng, sắc sảo, soi chiếu nền chính trị thế giới từ cấp độ hệ thống quốc tế, cấp độ quốc gia đến cấp độ cá nhân, ông luôn cố gắng đối chiếu những chiều hƣớng phát triển khác biệt trong nền chính trị thế giới về các vấn đề cơ bản nhƣ cấu trúc các thể chế, an ninh toàn cầu và an ninh quốc gia, kinh tế quốc tế trên cả hai phƣơng diện cạnh tranh và hợp tác, vấn đề bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền, phẩm giá con ngƣời và các giá trị toàn cầu chung.

Về CNDT, cuốn sách dành một phần riêng để đánh giá hai phƣơng hƣớng chính trị cơ bản của các chủ thể quan hệ quốc tế trong thời kỳ hiện đại, một là phƣơng hƣớng chính trị truyền thống lấy nền tảng là CNDT, coi CNDT là động lực phát triển; định hƣớng chính trị thứ hai là các quốc gia lựa chọn con đƣờng phát triển đất nƣớc đƣợc dựa trên chủ nghĩa xuyên quốc gia, nhấn mạnh vào hợp tác và liên kết quốc tế. Cũng trong phần này, John T. Rourke giới thiệu những khái niệm cơ bản về dân tộc, quốc gia dân tộc và CNDT, trình bày sự phát triển của CNDT, những mặt tích cực và tiêu cực CNDT mang lại cho mỗi quốc gia cũng nhƣ dự đoán về vai trò của CNDT trong tƣơng lai. - Cuốn “Imagined Communities: reflections on the Origin and Spread of Nationalism” (Các cộng đồng đƣợc tƣởng tƣợng ra: những ý nghĩ về nguồn gốc và sự lan truyền của chủ nghĩa dân tộc) của Benedict Anderson đã đƣa ra một cách nhìn mới về dân tộc và chủ nghĩa dân tộc với tƣ cách là những “cộng đồng đƣợc tƣởng tƣợng ra”.

Ông đi vào phân tích nguồn gốc và sự bành trƣớng của Chủ nghĩa quốc gia/dân tộc và khẳng định nó là tác nhân chi phối đến lịch sử nhân loại trong thế giới cận hiện đại. Với mục đích ban đầu là những nghiên cứu phục vụ cho chính trị học, xã hội học nhƣng tác phẩm đã vƣợt qua những mục tiêu ban đầu đó của mình và nắm giữ vai trò to lớn trong công cuộc nghiên cứu về CNDT trên thế giới. Cũng nhƣ John T. Rourke, Benedict Anderson cho rằng CNDT không có tính cố hữu mà là một sản phẩm do sự phát triển của con ngƣời và tạo vật văn hóa (cultural artifacts) mà ra, theo ông, CNDT không phải cái có sẵn mà là cộng đồng đƣợc tƣởng tƣợng ra.

Tác phẩm của Anderson đã dấy lên những tranh luận gay gắt về cộng đồng tƣởng tƣợng, lòng yêu nƣớc, chủ nghĩa thực dân. Đây thực sự là cuốn sách cần có để xác định thế nào là CNDT. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Học giả Hans Kohn ngay từ giữa thế kỷ XX đã có những nghiên cứu nghiêm túc về vấn đề CNDT và đã biên soạn thành công cuốn “The idea of nationalism: a study in its origins and background” (Quan điểm về CNDT: nghiên cứu về nguồn gốc và nền tảng của CNDT). Trong cuốn sách của mình Kohn trình bày cội nguồn của CNDT, những tác động của CNDT đối với các giá trị truyền thống, các cuộc cách mạng cũng nhƣ phân tích sự lan tỏa mạnh mẽ của nó trên toàn thế giới.

Cũng đồng ý rằng CNDT là một hiện tƣợng lịch sử và đƣợc quyết định vởi các tƣ tƣởng chính trị cũng nhƣ cấu trúc xã hội nơi mà nó ra đời, Hans Kohn kết luận CNDT sẽ mang hình thái khác nhau ở những quốc gia, khu vực khác nhau. Qua phân tích quá trình phát triển và nghiên cứu so sánh những dạng thức khác nhau của CNDT, Hans Kohn muốn dự đoán hình thái cũng nhƣ tác động của CNDT trong tƣơng lai. Viết về châu Âu, cuốn “Nền tảng văn minh phƣơng Tây” của nhóm tác giả Mark Kishlansky, Patrick Geary và Patricia O’ Brien là công trình đáng chú ý. Bằng ngòi bút chân xác, cuốn sách đƣa ngƣời đọc đi dọc hành trình phát triển của châu Âu lục địa từ quá khứ đến hiện tại.

Dù cuốn sách đã đƣợc dịch giả Lê Thành dịch sang tiếng việt, nhƣng vì trình bày diễn tiến lịch sử đồ sộ của cả một lục địa nên tác phẩm không tránh khỏi làm ngƣời đọc choáng ngợp trƣớc khối lƣợng kiến thức khổng lồ về những điều có thể coi đã làm nên bản sắc Châu Âu và là nguồn gốc để xây dựng Chủ nghĩa khu vực và cố kết các dân tộc khác nhau trên Châu lục này. Ở trong nước Thế giới đa chiều”, một tài liệu chuyên khảo về lý thuyết và kinh nghiệm nghiên cứu khu vực học do TSKH. Lƣơng Văn Kế biên soạn và đƣợc Nxb Thế giới, Hà Nội xuất bản năm 2007. Có thể coi cuốn sách là tài liệu bắt buộc phải đọc cho những ai muốn nghiên cứu nghiêm túc về địa chính trị.

Tài liệu chuyên khảo này cung cấp những khái niệm cơ bản về quốc gia, dân tộc, sức mạnh tổng hợp quốc gia, bản sắc văn hóa, tiếp xúc văn hóa trong toàn cầu hóa… cũng nhƣ cung cấp những kinh nghiệm trong quá trình Hội nhập Châu Âu, đặc biệt là xem xét Liên minh châu Âu đã giải quyết hài hòa giữa lợi ích quốc gia và lợi ích khu vực nhƣ thế nào từ đó đƣa ra bài học xƣơng máu cho Việt Nam và cho khu vực Đông Nam Á. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ở Việt Nam hiện nay chƣa có một công trình nghiên cứu nào thực sự đề cập đến vấn đề Chủ nghĩa dân tộc châu Âu một cách đầy đủ. Trong các công trình và bài nghiên cứu trên tạp chí chuyên ngành Nghiên cứu Châu Âu, tạp chí Kinh tế chính trị thế giới, tạp chí Nghiên cứu lịch sử có những bài nghiên cứu tiêu biểu nhƣng các học giả chủ yếu đi vào mô tả quá trình hình thành dân tộc và tiến trình hội nhập EU của các quốc gia châu Âu nhƣ “Từ Cộng đông Than-thép Châu Âu đến EU 27: Quá trình hợp nhất Châu Âu nhìn từ lịch sử” của PGS. Trần Thị Vinh, hay phân tích những động thái xây dựng chính sách đối ngoại của các nƣớc EU nhƣ bài nghiên cứu “Cuộc ganh đua dành quyền chủ đạo an ninh châu Âu” của học giả Trần Bá Khoa, hoặc đi vào nêu những lý luận nền tảng của xung đột và hợp tác, của chủ nghĩa khu vực nhƣ bài viết “Chủ nghĩa khu vực trong lịch sử” và “Khái niệm và cơ sở của xung đột trong quan hệ quốc tế” của PGS.

Hoàng Khắc Nam bên cạnh một số bài nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề dân tộc nhƣ “Hài hòa lợi ích dân tộc và khu vực: Những kinh nghiệm hội nhập của châu Âu cho Đông Á” đƣợc viết bởi TSKH Lƣơng Văn Kế, “Vấn đề dân tộc và phƣơng thức hình dung về cộng đồng dân tộc trong những chuyển biến của thế giới” của PGS. Phạm Hồng Tung. Tuy nhiên, những nghiên cứu này chƣa đi vào phân tích tác động của CNDT lên tiến trình hội nhập châu Âu. Việt Nam cũng đã xuất bản một số cuốn sách đƣợc các nhà tƣ tƣởng Mark – xít viết về CNDT.

Tiêu biểu trong đó có cuốn “Bàn về chủ nghĩa quốc tế và chủ nghĩa dân tộc” đƣợc viết bởi Lƣu Thiếu Kỳ. Từ góc nhìn giai cấp, tác phẩm thể hiện quan điểm khá gay gắt của Lƣu Thiếu Kỳ về cái mà ông gọi là “Chủ nghĩa dân tộc tư sản”, ông cho rằng, giai cấp tƣ sản cầm quyền đã lợi dụng chủ nghĩa dân tộc, hô hào mình là đại diện của dân tộc, hành động nhằm bảo vệ lợi ích dân tộc để lừa gạt nhân dân, lấy cái cớ để tiến hành bóc lột hoặc xâm chiếm các dân tộc nhỏ yếu hơn. Ngƣợc lại, ông ủng hộ chủ nghĩa quốc tế vô sản, hệ tƣ tƣởng nhằm vào lợi ích căn bản của quần chúng nhân dân trong nƣớc và các dân tộc trên thế giới, đấu tranh vì một xã hội không có ngƣời bóc lột ngƣời. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.