CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 VAI TRÒ CỦA HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH Hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là một phạm trù kinh tế, biểu hiện tập trung của sự phát triển kinh tế theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác và sử dụng các nguồn lực trong quá trình sản xuất nhằm thực hiện các mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp để đạt được hiệu quả cao nhất hay thu được lợi nhuận lớn nhất với chi phí thấp nhất. Nó phản ánh mối quan hệ giữa kết quả thu được so với chi phí đã bỏ ra trong từng thời kỳ (Nguyễn Văn Công, 2009). Phấn đấu nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh là một nhiệm vụ quan trọng đối với mọi doanh nghiệp, và muốn nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh đòi hỏi các doanh nghiệp phải sử dụng tốt các yếu tố đầu vào như lao động, vật tư máy móc thiết bị, vốn và thu được nhiều kết quả đầu ra (Nguyễn Văn Công, 2009). Về bản chất, hiệu quả hoạt động kinh doanh là sự so sánh giữa các kết quả đầu ra với các yếu tố đầu vào của một tổ chức kinh tế được xem xét trong một kỳ nhất định.
Các chỉ tiêu tài chính phản ánh hiệu quả kinh doanh, là cơ sở khoa học để đánh giá trình độ của các nhà quản lý, căn cứ đưa ra quyết định trong tương lai. Song độ chính xác của thông tin từ các chỉ tiêu phân tích phụ thuộc vào nguồn số liệu thời gian và không gian phân tích (Nguyễn Văn Công, 2009). Vai trò của hiệu quả hoạt động kinh doanh bao gồm: - Đối với nền kinh tế quốc dân: hiệu quả kinh tế quốc dân phụ thuộc vào hiệu quả kinh doanh cá biệt của doanh nghiệp. Nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của từng doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của nền kinh tế quốc dân, góp phần tạo sự tăng trưởng kinh tế, nâng cao mức sống xã hội, giữ vững trật tự và an ninh xã hội (Nguyễn Văn Công, 2009).
- Đối với doanh nghiệp: hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp biểu hiện qua các chỉ tiêu đánh giá. Mục tiêu của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận, nhưng điều này phụ thuộc vào môi trường kinh doanh, trình độ công nghệ và quản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 lý của doanh nghiệp. Trong cơ chế thị trường, hiệu quả hoạt động kinh doanh đóng vai trò hết sức quan trọng, nó quyết định khả năng cạnh tranh, sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Những doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả sẽ có khả năng tái đầu tư để đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, giảm giá thành và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường (Nguyễn Văn Công, 2009).
- Đối với người lao động: khi doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả sẽ mang lại cho người lao động công việc và thu nhập ổn định, đời sống vật chất và tinh thần ngày được cải thiện và nâng cao, cải thiện điều kiện và môi trường làm việc cho người lao động. Ngược lại, khi người lao động yên tâm, gắn bó với doanh nghiệp thì họ sẽ có điều kiện nâng cao năng suất lao động, góp phần vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp (Nguyễn Văn Công, 2009).2 MỘT SỐ NGUYÊN TẮC TRONG ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Đảm bảo tính toàn diện và hệ thống trong việc xem xét hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Theo quan điểm này, tính toàn diện và hệ thống thể hiện ở chỗ xem xét đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cần chú ý đến tất cả các mặt, các khâu, các yếu tố của quá trình sản xuất kinh doanh. Phải xem xét ở góc độ không gian và thời gian; các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh hiện tại phải phù hợp với chiến lược phát triển lâu dài của doanh nghiệp (Phạm Quốc Đạt, 2011).2 Đảm bảo sự thống nhất giữa hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và lợi ích xã hội Nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp phải phù hợp và thống nhất với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân, với mục tiêu chiến lược của Nhà nước. Bởi vì mỗi doanh nghiệp là một tế bào trong nền kinh tế quốc dân, khi đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh thì không được làm tổn hại đến nền kinh tế, đến lợi ích chung của xã hội.
Đặc biệt điều này rất quan trọng đối với nền kinh tế nước ta hoạt động theo cơ chế thị trường định hướng xã LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 hội chủ nghĩa, bởi vì ngoài mục tiêu kinh tế còn phải quan tâm đến các vấn đề chính trị, xã hội (Phạm Quốc Đạt, 2011).3 Đảm bảo kết hợp giữa hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp với lợi ích của người lao động và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Quan điểm này xuất phát từ việc lấy con người làm trung tâm, coi con người là nguồn lực và vốn quý nhất của doanh nghiệp, bởi vì suy cho cùng thì những thành công hay thất bại trên thị trường đều có nguyên nhân từ con người và yếu tố con người vừa là điều kiện vừa là mục tiêu của hoạt động kinh doanh (Phạm Quốc Đạt, 2011). Sự kết hợp giữa hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp với việc chăm lo đời sống vật chất và tinh thần, bảo vệ nhân cách của người lao động không những thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ, phù hợp với mục tiêu của Đảng và Nhà nước, mà còn tạo điều kiện giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam (Phạm Quốc Đạt, 2011).4 Xem xét hiệu quả hoạt động kinh doanh qua hai mặt định tính và định lượng Theo quan điểm này, phải đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trên cả hai mặt định tính và định lượng. Chỉ có như vậy thì việc đánh giá mới đảm bảo tính đúng đắn và tính toàn diện. Trong đó, về định tính hiệu quả hoạt động kinh doanh phản ánh sự cố gắng nỗ lực phấn đấu, trình độ quản lý kinh doanh của mỗi khâu, mỗi bộ phận, mỗi cấp trong kinh doanh và nó còn phản ánh sự gắn bó trong việc giải quyết những mục tiêu về kinh tế với những mục tiêu về xã hội (Phạm Quốc Đạt, 2011).3 Ý NGHĨA VÀ NHIỆM VỤ CỦA VIỆC ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH 1.1 Ý nghĩa của việc đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh “Thông tin từ các chỉ tiêu phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh cung cấp cho mọi đối tượng quan tâm để có cơ sở khoa học đưa ra các quyết định hữu ích cho các đối tượng khác nhau” Phạm Quốc Đạt (2011, trang 7).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 “Đối với các nhà quản trị kinh doanh như Giám đốc, Chủ tịch Hội đồng quản trị và Trưởng các bộ phận, thu nhận các thông tin từ việc phân tích để đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản, nguồn vốn, chi phí, từ đó phát huy những mặt tích cực và đưa ra các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng các yếu tố sản xuất để khai thác tiềm năng sử dụng của từng yếu tố góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn cho doanh nghiệp” Phạm Quốc Đạt (2011, trang 7). “Đối với các nhà đầu tư như các cổ đông, các công ty liên doanh thông qua các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh, hiệu quả sử dụng vốn, lợi nhuận, cổ tức,… để tiếp thêm sức mạnh đưa ra các quyết định đầu tư thêm, hay rút vốn nhằm thu lợi nhuận cao nhất và đảm bảo an toàn cho vốn đầu tư” Phạm Quốc Đạt (2011, trang 7). “Đối với các đối tượng cho vay như ngân hàng, kho bạc, công ty tài chính thông qua các chỉ tiêu phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh để có cơ sở khoa học đưa ra các quyết định cho vay ngắn hạn, dài hạn, nhiều hay ít vốn nhằm thu hồi được vốn và lãi, đảm bảo an toàn cho các công ty cho vay” Phạm Quốc Đạt (2011, trang 7). “Các cơ quan chức năng của Nhà nước như cơ quan thuế, kiểm toán Nhà nước, cơ quan thống kê thông qua các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh, hiệu quả sử dụng vốn ngân sách để kiểm tra tình hình thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp đối với ngân sách nhà nước, thực hiện luật kinh doanh, các chế độ tài chính có đúng không, đánh giá tốc độ tăng trưởng của các doanh nghiệp, các ngành.
Thông qua phân tích để kiến nghị với các cơ quan chức năng góp phần hoàn thiện chế độ tài chính nhằm thúc đẩy hoạt động kinh doanh phát triển” Phạm Quốc Đạt (2011, trang 7 - 8). “Thông tin phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh còn cung cấp cho cán bộ công nhân viên của doanh nghiệp biết được thực chất hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp như thế nào, chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp trong tương lai, từ đó họ an tâm công tác, tâm huyết với nghề nghiệp” Phạm Quốc Đạt (2011, trang 8). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 “Tóm lại, thông tin phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh rất hữu ích cho nhiều đối tượng khác nhau, để từ đó đưa ra các quyết định kinh doanh có lợi cho từng đối tượng” Phạm Quốc Đạt (2011, trang 8).2 Nhiệm vụ của việc đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh “Xuất phát từ mục tiêu và nhu cầu quản trị của các nhà quản lý, khi phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh cần phải xây dựng chỉ tiêu và hệ thống chỉ tiêu cho phù hợp nhằm cung cấp các thông tin chính xác cho các đối tượng để đưa ra các quyết định phù hợp” Phạm Quốc Đạt (2011, trang 8). “Sử dụng phương pháp phân tích phù hợp cho từng mục tiêu và nội dung cụ thể như vậy mới đảm bảo quá trình phân tích đạt hiệu quả cao và tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.
Mỗi một phương pháp thường phù hợp với những mục tiêu và nội dung phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh khác nhau.