Luận văn thạc sĩ ueb phân tích chuỗi giá trị mặt hàng cam hàm yên tại tỉnh tuyên quang 002

Luận văn thạc sĩ phân tích chuỗi giá trị mặt hàng cam Hàm Yên tại Tuyên Quang, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tiềm năng và thách thức.

• Tác giả: Hoàng Thị Bích Diệp
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Viết Thành
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Phân Tích Chuỗi Giá Trị Mặt Hàng Cam Hàm Yên Tại Tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ
• 1.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1.1.1. Tổng quan những nghiên cứu về tình hình sản xuất, chế biến, hàng nông sản ở Việt Nam
• 1.1.2. Tổng quan về những nghiên cứu về tình hình sản xuất, chế biến hàng nông sản ở Tuyên Quang
• 1.1.3. Bài học kinh nghiệm
• 1.1.4. Tính mới của đề tài
• 1.2. Cơ sở lý luận về chuỗi giá trị
• 1.2.1. Chuỗi giá trị theo khung Michael Porter
• 1.2.2. Chuỗi giá trị theo Kaplinsky và Morris
• 1.2.3. Chuỗi cung ứng
• 1.2.4. Mối quan hệ giữa chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng
• 1.2.5. Khung phân tích chuỗi giá trị
• 2. Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.3. Phương pháp phân tích, xử lý dữ liệu thu thập
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG CHUỖI GIÁ TRỊ MẶT HÀNG CAM HÀM YÊN TẠI TỈNH TUYÊN QUANG
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Địa lý và khí hậu
• 3.1.2. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên đến việc phát triển cây cam sành
• 3.2. Đặc điểm về kinh tế, văn hóa và xã hội
• 3.2.1. Tình hình kinh tế
• 3.2.2. Lực lượng lao động
• 3.2.3. Cơ sở hạ tầng
• 3.2.4. Ảnh hưởng của kinh tế xã hội đến chuỗi giá trị cam Hàm Yên
• 3.3. Thực trạng sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản ở Tuyên Quang
• 3.3.1. Nguyên nhân của những kết quả giai đoạn 2010 -2014
• 3.4. Thực trạng các tác nhân trong chuỗi giá trị cam Hàm Yên
• 3.4.1. Trang trại vườn
• 3.4.2. Nông dân sản xuất
• 3.4.3. Thương lái/ đơn vị thu mua
• 3.4.4. Người tiêu dùng
• 3.4.5. Hoạt động thúc đẩy chuỗi phát triển
• 3.5. Phân tích chuỗi giá trị cam Hàm Yên
• 3.5.1. Sơ đồ chuỗi giá trị cam và chuỗi cung ứng
• 3.5.2. Xác định sự phân phối lợi ích của những người tham gia chuỗi
• 3.5.3. Phân tích SWOT
• 4. Chương 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHUỖI GIÁ TRỊ CAM HÀM YÊN TẠI TỈNH TUYÊN QUANG
• 4.1. Những kết quả nghiên cứu
• 4.2. Giải pháp nâng cao chuỗi giá trị cam Hàm Yên giai đoạn 2015 – 2020
• 4.2.1. Về phía chính quyền địa phương
• 4.2.2. Về phía doanh nghiệp
• 4.2.3. Về phía các nông hộ
• 4.3. Đối với nhà nước
• 4.4. Đối với doanh nghiệp
• 4.5. Đối với nông hộ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuỗi giá trị mặt hàng cam Hàm Yên tại Tuyên Quang

Chuỗi giá trị mặt hàng cam Hàm Yên tại tỉnh Tuyên Quang đang trở thành một chủ đề nóng trong nghiên cứu nông nghiệp. Cam Hàm Yên không chỉ nổi tiếng với chất lượng mà còn đóng góp vào kinh tế địa phương. Việc phân tích chuỗi giá trị giúp xác định các yếu tố tạo nên giá trị gia tăng cho sản phẩm này. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình sản xuất, chế biến và tiêu thụ cam Hàm Yên.

1.1. Tình hình sản xuất cam Hàm Yên tại Tuyên Quang

Sản xuất cam Hàm Yên đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Diện tích trồng cam ngày càng mở rộng, với nhiều mô hình sản xuất hiện đại được áp dụng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc duy trì chất lượng và năng suất.

1.2. Đặc điểm của chuỗi giá trị cam Hàm Yên

Chuỗi giá trị cam Hàm Yên bao gồm nhiều tác nhân từ nông dân, thương lái đến người tiêu dùng. Mỗi tác nhân đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra giá trị cho sản phẩm. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa các tác nhân này là cần thiết để nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị.

II. Vấn đề và thách thức trong chuỗi giá trị cam Hàm Yên

Mặc dù cam Hàm Yên có nhiều tiềm năng, nhưng chuỗi giá trị vẫn gặp phải nhiều vấn đề. Thị trường tiêu thụ không ổn định, cạnh tranh từ các sản phẩm tương tự và việc ứng dụng công nghệ còn hạn chế là những thách thức lớn. Phân tích những vấn đề này sẽ giúp tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Thị trường tiêu thụ cam Hàm Yên

Thị trường tiêu thụ cam Hàm Yên hiện tại chưa ổn định, với nhiều sản phẩm cùng loại cạnh tranh. Việc xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường là rất cần thiết để nâng cao giá trị sản phẩm.

2.2. Ứng dụng công nghệ trong sản xuất cam

Việc ứng dụng công nghệ trong sản xuất cam Hàm Yên còn nhiều hạn chế. Nông dân chưa được tiếp cận với các kỹ thuật canh tác hiện đại, dẫn đến năng suất và chất lượng sản phẩm chưa cao.

III. Phương pháp phân tích chuỗi giá trị cam Hàm Yên

Phân tích chuỗi giá trị là một phương pháp hữu ích để đánh giá các yếu tố tạo nên giá trị cho sản phẩm cam Hàm Yên. Nghiên cứu sẽ sử dụng các phương pháp định tính và định lượng để thu thập và phân tích dữ liệu.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu sẽ được thu thập từ các nguồn khác nhau như khảo sát nông dân, phỏng vấn thương lái và phân tích tài liệu liên quan. Việc thu thập dữ liệu đa dạng sẽ giúp có cái nhìn toàn diện về chuỗi giá trị.

3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng các phương pháp thống kê và phân tích SWOT. Điều này giúp xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong chuỗi giá trị cam Hàm Yên.

IV. Kết quả nghiên cứu về chuỗi giá trị cam Hàm Yên

Kết quả nghiên cứu sẽ chỉ ra những điểm mạnh và điểm yếu trong chuỗi giá trị cam Hàm Yên. Đồng thời, nghiên cứu cũng sẽ đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và cải thiện thu nhập cho nông dân.

4.1. Điểm mạnh của chuỗi giá trị cam Hàm Yên

Cam Hàm Yên có chất lượng cao và được thị trường ưa chuộng. Điều này tạo ra cơ hội lớn cho việc phát triển và mở rộng thị trường tiêu thụ.

4.2. Điểm yếu và thách thức trong chuỗi giá trị

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng chuỗi giá trị cam Hàm Yên vẫn gặp phải nhiều thách thức như thị trường tiêu thụ không ổn định và việc ứng dụng công nghệ còn hạn chế.

V. Giải pháp nâng cao chuỗi giá trị cam Hàm Yên

Để nâng cao chuỗi giá trị cam Hàm Yên, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền, doanh nghiệp và nông dân. Việc xây dựng thương hiệu, cải thiện công nghệ sản xuất và phát triển thị trường là những yếu tố quan trọng.

5.1. Giải pháp từ chính quyền địa phương

Chính quyền cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc phát triển sản xuất và tiêu thụ cam. Việc tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận công nghệ mới cũng rất quan trọng.

5.2. Giải pháp từ doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần tham gia vào chuỗi giá trị bằng cách đầu tư vào công nghệ chế biến và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm cam Hàm Yên. Điều này sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và thu hút người tiêu dùng.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của chuỗi giá trị cam Hàm Yên

Chuỗi giá trị cam Hàm Yên có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Việc áp dụng các giải pháp đồng bộ sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và cải thiện đời sống cho nông dân. Nghiên cứu này sẽ là cơ sở cho các chính sách phát triển bền vững trong ngành nông nghiệp.

6.1. Triển vọng phát triển chuỗi giá trị

Với sự hỗ trợ từ chính quyền và doanh nghiệp, chuỗi giá trị cam Hàm Yên có thể phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Điều này sẽ góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và phát triển kinh tế địa phương.

6.2. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp đã đề xuất và tìm kiếm các mô hình phát triển bền vững cho chuỗi giá trị cam Hàm Yên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông nghiệp Việt Nam đóng vai trò trụ cột trong nền kinh tế với hơn 70% dân số sinh sống và làm việc gắn liền với khu vực nông thôn. Dù đạt nhiều thành tựu xuất khẩu ấn tượng ở các mặt hàng nông sản chủ lực, ngành trồng trọt vẫn thường xuyên đối mặt với nghịch lý "được mùa mất giá" và thiếu tính liên kết bền vững. Trong các chuỗi giá trị nông sản hiện nay, phần lớn giá trị gia tăng tập trung ở khâu chế biến và phân phối, trong khi khâu sản xuất sơ cấp của nông hộ lại nhận mức lợi nhuận thấp nhất và chịu rủi ro cao nhất.

Cam sành Hàm Yên là loại cây ăn quả đặc sản nổi tiếng, từng được vinh danh trong danh sách 50 loại trái cây nổi tiếng nhất Việt Nam vào năm 2012. Tỉnh Tuyên Quang đã xác định đây là cây trồng mũi nhọn giúp xóa đói giảm nghèo và làm giàu cho nông dân. Đến năm 2014, diện tích cam toàn huyện đạt trên 4.500 hecta với sản lượng thu hoạch hơn 31.000 tấn, mang lại tổng giá trị sản xuất vượt mức 300 tỷ đồng. Tuy nhiên, chuỗi giá trị mặt hàng này bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: thị trường tiêu thụ thiếu ổn định, tỷ lệ tiêu thụ qua thương lái tự do chiếm hơn 80%, công nghệ bảo quản sau thu hoạch còn lạc hậu và mối liên kết giữa các tác nhân còn lỏng lẻo.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là nhận diện cấu trúc chuỗi giá trị cam sành Hàm Yên, xác định sự phân chia chi phí và lợi nhuận giữa các tác nhân tham gia, tìm ra nguyên nhân của sự phát triển thiếu bền vững và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao giá trị gia tăng trong giai đoạn 2015 - 2020. Phạm vi không gian được thực hiện tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang dựa trên nguồn số liệu thực trạng giai đoạn 2010 - 2014. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ tin cậy giúp các nhà hoạch định chính sách tối ưu hóa thu nhập cho nông hộ và phát triển thương hiệu nông sản địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai trường phái lý thuyết chuỗi giá trị kinh điển:

• Khung phân tích chuỗi giá trị của Michael Porter (1985): Tiếp cận hoạt động tạo lập giá trị gia tăng thông qua hai nhóm hoạt động chính (hậu cần đầu vào, vận hành sản xuất, hậu cần đầu ra, marketing bán hàng, dịch vụ) và các hoạt động bổ trợ (hạ tầng doanh nghiệp, quản trị nhân lực, phát triển công nghệ, mua sắm). Khung mẫu này giúp phân tích lợi thế cạnh tranh và đánh giá cấu trúc chi phí qua từng công đoạn.
• Khung phân tích chuỗi giá trị toàn cầu của Kaplinsky và Morris (2001) kết hợp cẩm nang ValueLinks của Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức (GTZ, 2007): Nhấn mạnh vào việc lập sơ đồ chuỗi, xác định dòng luân chuyển vật chất và giá trị, đánh giá năng lực chi phối thị trường, phân bổ quyền lực và phân phối lợi ích kinh tế giữa các tác nhân.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng các khái niệm cốt lõi bao gồm: chuỗi cung ứng, giá trị gia tăng thuần túy, tỷ suất lợi nhuận biên trên tổng chi phí và tỷ suất lợi nhuận biên trên chi phí gia tăng nhằm định lượng mức độ công bằng trong phân phối lợi ích kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập bài bản:

• Dữ liệu thứ cấp: Kế thừa các báo cáo quy hoạch đất đai năm 2014 (toàn tỉnh có 531.651 hecta đất nông nghiệp, chiếm 89,93% tổng diện tích), Đề án phát triển vùng sản xuất cam sành tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2014 - 2020 và số liệu từ Dự án Hỗ trợ Nông nghiệp, Nông dân và Nông thôn (TNSP).
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa và phỏng vấn sâu qua bảng hỏi có cấu trúc. Tổng cỡ mẫu khảo sát điều tra gồm 40 hộ nông dân trồng cam, 5 thương lái bán buôn, 10 người bán lẻ và 4 doanh nghiệp chế biến, phân phối nông sản. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu phân tầng theo 4 mô hình sản xuất: hộ gia đình quy mô nhỏ dưới 0,5 hecta (10 mẫu), trang trại quy mô 5 hecta (6 mẫu), trang trại vườn ao chuồng kết hợp (4 mẫu) và mô hình liên kết kỹ thuật VietGAP (10 mẫu).
• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả, so sánh định lượng và ma trận SWOT. Việc lựa chọn phương pháp phân tích biên chi phí và lợi nhuận được xem là tối ưu nhất vì cho phép đo lường chính xác giá trị kinh tế tạo ra ở từng công đoạn trung gian, làm rõ mức độ đóng góp và hưởng lợi của mỗi bên tham gia. Timeline khảo sát dữ liệu thực địa diễn ra từ tháng 04/2014 đến tháng 01/2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích chuỗi giá trị cam Hàm Yên giai đoạn 2010 - 2014 đã đưa ra 4 phát hiện quan trọng:

• Quy mô diện tích và sản lượng tăng trưởng nhanh: Diện tích canh tác tăng từ 2.000 hecta trước năm 2000 lên hơn 4.500 hecta vào năm 2014. Sản lượng cam thương phẩm năm 2014 đạt 31.000 tấn, nâng tổng giá trị kinh tế toàn huyện lên hơn 300 tỷ đồng, tăng khoảng 36% so với mức 220 tỷ đồng năm 2012.
• Kênh phân phối truyền thống qua thương lái chiếm vị thế chi phối: Hơn 80% sản lượng cam sành Hàm Yên được thu mua trực tiếp tại chân đồi bởi các thương lái tự do để đưa về các chợ đầu mối lớn như Long Biên (Hà Nội), Hải Phòng, Quảng Ninh. Kênh phân phối hiện đại qua hệ thống siêu thị lớn (như Big C với 350 tấn năm 2013 và 700 tấn năm 2014) chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn khoảng 2,2% tổng sản lượng.
• Bất đối xứng trong phân bổ chi phí và tỷ suất lợi nhuận biên: Nông dân là đối tượng chịu hơn 65% tổng chi phí đầu tư ban đầu và rủi ro thời tiết, dịch bệnh. Tuy nhiên, tỷ suất lợi nhuận biên trên chi phí gia tăng của người trồng cam lại thấp hơn đáng kể so với khâu bán sỉ và bán lẻ tại các đô thị lớn.
• Nút thắt bảo quản và tính mùa vụ khắt khe: Cam chín tập trung chỉ trong 3 tháng (từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau). Mùa thu hoạch trùng thời điểm mưa ẩm kéo dài, trong khi 95% hộ dân chưa có kho bảo quản tiêu chuẩn dẫn đến tỷ lệ hao hụt và rụng quả thực tế từ 10% đến 15%.

Thảo luận kết quả

Các hạn chế của chuỗi giá trị cam Hàm Yên bắt nguồn từ sự thiếu vắng các hợp đồng liên kết bao tiêu chính thức giữa nông hộ và doanh nghiệp đầu mối. Khi không có cam kết pháp lý ràng buộc, quan hệ giao dịch mang tính ngắn hạn và người trồng cam luôn ở thế yếu khi thị trường biến động.

Thực trạng này có thể được trình bày rõ ràng thông qua sơ đồ dòng luân chuyển sản phẩm từ vườn đồi đến người tiêu dùng cuối cùng, kết hợp biểu đồ cột so sánh chi phí trung gian và bảng cơ cấu tỷ suất lợi nhuận biên giữa các mắt xích. Cách trực quan hóa này giúp các nhà quản lý thấy rõ điểm rò rỉ giá trị nằm ở khâu vận chuyển và thương lái trung gian.

So sánh với bài học thực tiễn từ chuỗi giá trị thảo quả tại tỉnh Lào Cai do Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) hỗ trợ (giúp tăng giá trị sản phẩm từ 15% đến 20% nhờ thành lập Hội ngành nghề và nhóm sở thích) và mô hình khép kín 300 hecta chuẩn VietGAP của công ty thanh long tại Bình Thuận, chuỗi cam Hàm Yên cần khẩn trương chuyển dịch từ phương thức mua bán tự phát sang mô hình liên kết hợp tác xã với doanh nghiệp đầu tàu dưới sự điều phối của chính quyền.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cấp chuỗi giá trị cam sành Hàm Yên giai đoạn 2015 - 2020, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

• Mở rộng quy hoạch vùng chuyên canh đạt chuẩn VietGAP: Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang và Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cần tập trung chỉ đạo mở rộng diện tích trồng cam tập trung lên 5.000 hecta vào năm 2020, trong đó tỷ lệ diện tích đạt tiêu chuẩn VietGAP đạt tối thiểu 30% nhằm nâng cao chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm.
• Thiết lập hợp đồng liên kết tiêu thụ nông sản hiện đại: Các hợp tác xã nông nghiệp và doanh nghiệp phân phối cần ký kết hợp đồng mở thu mua theo giá thị trường, phấn đấu nâng sản lượng cam tiêu thụ qua chuỗi siêu thị, trung tâm thương mại và chợ đầu mối chính quy lên mức 25% đến 30% tổng sản lượng trước năm 2020.
• Đầu tư công nghệ bảo quản lạnh và chế biến sau thu hoạch: Khuyến khích doanh nghiệp tư nhân đầu tư các xưởng sơ chế, chiếu xạ, đóng gói dán tem truy xuất nguồn gốc và hệ thống kho lạnh bảo quản tại huyện Hàm Yên; mục tiêu giảm tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch xuống dưới 8% trong giai đoạn 2015 - 2020.
• Tăng cường xúc tiến thương mại và bảo vệ chỉ dẫn địa lý: Hội Cam sành Hàm Yên cùng Sở Công thương chủ trì triển khai tối thiểu 5 chương trình quảng bá sản phẩm thường niên tại các tỉnh miền Trung và miền Nam, đồng thời đẩy mạnh tiêu thụ sớm trước chính vụ 1 tháng để phân bổ đều sản lượng bán ra.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Cung cấp cơ sở khoa học để Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn xây dựng và điều chỉnh các đề án phát triển cây ăn quả có múi, ban hành chính sách hỗ trợ vay vốn và xúc tiến thương mại nông nghiệp.
• Doanh nghiệp thương mại, chế biến và hệ thống phân phối: Giúp các doanh nghiệp bán lẻ và các chuỗi siêu thị như Big C, Hpro, Fivimart hiểu rõ cấu trúc cung ứng, từ đó thiết lập mạng lưới thu mua trực tiếp tận vườn, cắt giảm chi phí trung gian không cần thiết.
• Hợp tác xã nông nghiệp và các nông hộ trồng cam: Giúp người nông dân nhận diện rõ bức tranh chi phí - lợi nhuận, nâng cao ý thức tuân thủ quy trình canh tác VietGAP và chủ động liên kết nhóm để gia tăng năng lực đàm phán giá bán.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế: Là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận phân tích chuỗi giá trị nông sản cấp huyện, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu trong chuyên ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển.

Câu hỏi thường gặp

• Cấu trúc chuỗi giá trị cam Hàm Yên gồm những tác nhân cốt lõi nào? Chuỗi bao gồm 5 tác nhân chính: người cung ứng vật tư đầu vào, hộ nông dân/trang trại trồng cam, thương lái/người thu gom, nhà phân phối (bán buôn, bán lẻ, siêu thị) và người tiêu dùng cuối cùng.

• Tại sao người trồng cam sành tại Hàm Yên chịu nhiều rủi ro nhất nhưng lợi nhuận biên chưa tương xứng? Người nông dân gánh chịu toàn bộ chi phí cây giống, phân bón và rủi ro thời tiết bất lợi (mưa ẩm làm rụng quả), trong khi giá bán tại vườn hoàn toàn do thương lái quyết định vì thiếu tổ chức liên kết tiêu thụ tập trung.

• Việc phân phối qua các đại siêu thị như Big C đóng vai trò ra sao trong chuỗi giá trị? Kênh siêu thị giúp định vị hình ảnh chất lượng cao cho cam Hàm Yên, duy trì giá thu mua ổn định và giúp lượng tiêu thụ tăng từ 350 tấn năm 2013 lên 700 tấn năm 2014 tại cả 3 miền Bắc, Trung, Nam.

• Điểm hạn chế lớn nhất trong khâu sau thu hoạch của cam sành Hàm Yên là gì? Hạn chế lớn nhất là chưa có hệ thống kho lạnh bảo quản tiêu chuẩn và công nghệ chế biến sâu, khiến toàn bộ 31.000 tấn cam phải tiêu thụ tươi trong thời gian ngắn ngủi chỉ từ tháng 12 đến tháng 2.

• Mô hình liên kết nào là phù hợp nhất để nâng cấp chuỗi giá trị cam Hàm Yên? Mô hình tổ hợp tác/hợp tác xã liên kết trực tiếp với doanh nghiệp bao tiêu thông qua hợp đồng mở theo giá thị trường, có sự giám sát kỹ thuật của cán bộ khuyến nông địa phương là mô hình tối ưu nhất.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chuỗi giá trị nông sản và vận dụng thành công vào phân tích thực trạng cây cam sành Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.
• Kết quả nghiên cứu làm rõ vai trò trụ cột của mặt hàng cam với diện tích trên 4.500 hecta, sản lượng 31.000 tấn và doanh thu vượt 300 tỷ đồng vào năm 2014.
• Đề tài đã chỉ ra chính xác các nút thắt cố hữu về sự bất bình đẳng trong phân bổ giá trị, sự lệ thuộc vào thương lái và công nghệ bảo quản sau thu hoạch còn yếu kém.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ giai đoạn 2015 - 2020 cung cấp lộ trình rõ ràng từ quy hoạch 5.000 hecta VietGAP, đầu tư kho lạnh đến mở rộng thị trường miền Nam.
• Các cấp chính quyền, doanh nghiệp phân phối và bà con nông dân cần nhanh chóng chung tay triển khai mô hình chuỗi liên kết giá trị khép kín nhằm bảo vệ và nâng tầm thương hiệu cam sành Hàm Yên bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu 1. Tổng quan những nghiên cứu về tình hình sản xuất, chế biến, hàng nông sản ở Việt Nam Trước đây đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến chuỗi giá trị hàng nông sản, trong đó có một số các đề tài: - PGS. Đinh Văn Thành (2010), “Tăng cường năng lực tham gia của hàng nông sản vào chuỗi giá trị toàn cầu trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam”.

Đề tài đã hệ thống hóa, luận giải và bổ sung nhận thức về chuỗi giá trị toàn cầu hàng nông sản, chỉ rõ những đặc điểm của chuỗi giá trị hàng nông sản, giới thiệu các mô hình chuỗi giá trị hàng nông sản, cùng các điều kiện tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, đưa ra nội hàm và các tiêu chí xác định năng lực tham gia của hàng nông sản vào chuỗi giá trị toàn cầu; Đồng thời, xây dựng một khung phân tích chuỗi giá trị hàng nông sản toàn cầu làm cơ sở lý thuyết để phân tích các chuỗi giá trị hàng nông sản cụ thể, cũng như nghiên cứu kinh nghiệm của một số nước trong việc nâng cao năng lực tham gia vào chuỗi giá trị hàng nông sản toàn cầu và rút ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. - Dự án: “Cải thiện hệ thống sản xuất nông nghiệp và liên kết thị trường nông sản ở vùng cao Tây Bắc - AGB/2008/002” nghiên cứu nhu cầu liên kết giữa nông dân và một số tác nhân thương mại chủ chốt để xây dựng kênh phân phối bền vững và phát triển thị trường hiệu quả. Võ Tòng Xuân (2011), “Nghiên cứu ứng dụng chuỗi giá trị sản xuất và tiêu thụ nông sản”. Tạp chí Tia sáng, số 06/2011.

Tác giả đề cập đến các tình huống dẫn đến những thất bại và thành công vừa qua của thị 5 trường nông nghiệp Việt Nam, phân tích những điều kiện đáp ứng thị trường và phương pháp vĩ mô cần áp dụng để tạo thị trường. Quá trình triển khai một chương trình nghiên cứu ứng dụng để tìm ra khung chính sách đồng bộ về chiến lược phát triển thị trường bắt đầu từ việc xác định các mặt hàng có lợi thế tương đối vùng nhiệt đới; Tổ chức nghiên cứu toàn diện về sản xuất; Chế biến và bảo quản mặt hàng; Xây dựng chính sách thuế hấp dẫn các thành phần kinh tế đầu tư sản xuất mặt hàng; Đẩy mạnh tìm thị trường, giữ thị trường, và cung cấp thông tin thị trường, bên cạnh đó, tổ chức sản xuất trên quy mô lớn dưới hình thức các hợp tác xã nông nghiệp hoặc trang trại và tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng nông để doanh nghiệp yên tâm đầu tư. - Trong những năm gần đây có nhiều nghiên cứu về chuỗi giá trị sản phẩm ở Việt Nam. Tổ chức hỗ trợ phát triển kỹ thuật Cộng hòa Liên bang Đức (GTZ) đã phối với các tổ chức và các nhà nghiên cứu Việt Nam thực hiện một số nghiên cứu về chuỗi giá trị ở một số tỉnh thành chọn lọc.

Phương pháp nghiên cứu phần lớn dựa vào cuốn “Cẩm nang Liên kết Giá trị: Phương pháp luận thúc đẩy chuỗi giá trị” của GTZ phát hành 2007. Nền tảng phương pháp luận của GTZ chủ yếu dựa vào nghiên cứu của Kaplinsky và Morris (2001). Sự hỗ trợ và tích cực tham gia của các ban ngành địa phương đóng vai trò quan trọng làm nên thành công và sự bền vững của phát triển chuỗi giá trị. Chính phủ Việt Nam quan tâm và đóng vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp và cần có chính sách hỗ trợ can thiệp tạo lập chuỗi giá trị bền vững.