lời mở đầu, danh muc̣ chữcái viết tắt , danh muc̣ bảng , hình vẽ và kết luận, luận văn có kết cấu 3 phần như sau: 3 Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận chung về ảnh hƣởng của phong cách ngƣời lãnh đạo tới việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp. Chƣơng 2: Phân tích thực trạng ảnh hƣởng của phong cách lãnh đạo tới việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp tại các danh nghiệp Việt Nam. Chƣơng 3: Một số gợi ý việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp cho các doanh nghiệp Việt Nam. 4 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ẢNH HƢỞNG CỦA PHONG CÁCH NGƢỜI LÃNH ĐẠO TỚI VIỆC XÂY DỰNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1.
Khái niệm phong cách lãnh đạo, văn hóa doanh nghiệp. Khái niệm, tác dụng của văn hóa doanh nghiệp. Khái niệm văn hóa doanh nghiệp. Trong những năm gần đây, khái niệm văn hóa doanh nghiệp ngày càng được sử dụng phổ biến, vấn đề văn hóa đã và đang được nhắc đến như một tiêu chuẩn khi bàn về doanh nghiệp.
Có thể nói mọi tổ chức đều có văn hóa và những giá trị độc đáo riêng của nó. Hầu hết các tổ chức đều không tự ý thức là phải cố gắng để tạo ra môt nền văn hóa nhất định của mình. Văn hóa của một tổ chức thường được tạo ra một cách vô thức, dựa trên những tiêu chuẩn của những người điều hành đứng đầu hay những người sáng lập ra tổ chức đó. Trong một doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp quy mô lớn, là một tập hợp những con người khác nhau về trình độ chuyên môn, trình độ văn hóa, mức độ nhận thức, quan hệ xã hội, vùng miền địa lý, tư tưởng văn hóa… Chính sự khác nhau này tạo ra một môi trường làm việc đa dạng và phức tạp, thậm chí có những điều trái ngược nhau.
Bên cạnh đó, với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt của nền kinh tế thị trường và xu hướng toàn cầu hóa buộc các doanh nghiệp để tồn tại và phát triển phải liên tục tìm tòi những cái mới, sáng tạo và thay đổi cho phù hợp với thực tế. Làm thế nào để doanh nghiệp trở thành nơi tập hợp, phát huy mọi nguồn lực của con người, là nơi làm gạch nối, nơi có thể tạo ra lực điều tiết, tác động (tích cực hay tiêu cực) đối với tất cả các yếu tố chủ quan, khách quan khác nhau, nhằm gia tăng nhiều lần giá trị của từng nguồn lực con người đơn lẻ, nhằm góp phần vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng và duy trì một nề nếp văn hóa đặc thù phát huy được năng lực và thúc đẩy sự đóng góp của toàn thể nhân viên vào việc đạt được mục tiêu chung của tổ chức. Đã có rất nhiều khái niệm văn hóa doanh nghiệp được đưa ra.
Theo Georges de Saite Marie, chuyên gia người Pháp về doanh nghiệp vừa và nhỏ đã đưa ra định nghĩa như sau: “Văn hóa doanh nghiệp là tổng hợp các giá trị, các biểu tượng, huyền thoại, nghi thức, các điều cấm kỵ, các quan điểm triết học, đạo đức tạo thành nền móng sâu xa của doanh nghiệp”[7, tr.259] Theo định nghĩa của tổ chức lao động quốc tế (International Labour Organization- ILO): “Văn hóa doanh nghiệp là sự trộn lẫn đặc biệt các giá trị, các tiêu chuẩn, thói quen và truyền thống, những thái độ ứng xử và lễ nghi mà toàn bộ chúng là duy nhất đối với một tổ chức đã biết”[7, tr.259] Một định nghĩa nữa khá phổ biến và được chấp nhận rộng rãi là định nghĩa của chuyên gia nghiên cứu các tổ chức Edgar Schein: “Văn hóa doanh nghiệp là 5 tổng hợp những quan niệm chung mà các thành viên trong công ty học được trong quá trình giải quyết các vấn đề nội bộ và xử lý các vấn đề với môi trường xung quanh”[7, tr.TS Dương Thị Liễu: “Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ giá trị tinh thần mang đặc trưng riêng biệt của doanh nghiệp có tác động tới tình cảm, lý trí và hành vi của tất cả thành viên doanh nghiệp” Như vậy có thể nói “văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ những nhân tố văn hóa được doanh nghiệp chọn lọc, tạo ra, sử dụng và biểu hiện trong hoạt động kinh doanh, tạo nên bản sắc kinh doanh của doanh nghiệp đó”[7, tr. 260] Nói cách khác, văn hóa doanh nghiệp được hiểu là toàn bộ các quy tắc ứng xử, cách nghĩ, chuẩn mực, đường lối kinh doanh… có tác dụng đặt dấu ấn tới hành vi, thái độ, niềm tin và quan hệ các thành viên, cao hơn nữa là hình ảnh của một doanh nghiệp trên thương trường. Văn hóa doanh nghiệp không chỉ giới hạn đơn thuần trong phạm trù văn hóa tổ chức hay trong cặp quan hệ “văn hóa trong kinh doanh” và “kinh doanh có văn hóa”. Văn hóa doanh nghiệp là một tiểu văn hóa (subculture).
- Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống của các giá trị do doanh nghiệp sáng tạo và tích luỹ qua quá trình hoạt động kinh doanh, trong mối quan hệ với môi trường và xã hội tự nhiên của mình. - Văn hóa doanh nghiệp là tổng thể các truyền thống, các cấu trúc và bí quyết kinh doanh xác lập quy tắc ứng xử của một doanh nghiệp - Văn hóa doanh nghiệp là một phương thức kinh doanh, quản lý điều hành, phong cách ứng xử trong quan hệ với đối tác và trong nội bộ doanh nghiệp - Văn hóa doanh nghiệp là những qui tắc ứng xử bất thành văn, là lực lượng vô hình trở thành quy định của pháp luật, nhưng được các chủ thể tham gia thị trường hiểu và chấp nhận 1. Vai trò của việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp đối với sự sống còn và phát triển của doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp góp phần xây dựng thương hiệu.
Đối với bất kỳ tổ chức nào, làm nên sức sống cho nó chính là đội ngũ nhân sự. Và tinh thần, động lực, cách thức làm việc của họ phải được nuôi dưỡng trong môi trường văn hóa doanh nghiệp. Một khi doanh nghiệp xác định thương hiệu là trọng tâm để phát triển bền vững thì văn hóa doanh nghiệp cũng phải đổi mới theo hướng hỗ trợ cho thương hiệu. Có thể nói, không ai có thể bảo vệ một công ty tốt hơn nhân viên của chính công ty đó.
Để biến nhân viên trở thành những người bảo vệ danh tiếng hiệu quả, công ty phải tạo ra một môi trường văn hóa có thể hỗ trợ và khuyến khích họ. Có như vậy họ mới thấy phải trung thành với công ty, mới nỗ lực để đạt hiệu quả công việc cao hơn những gì công ty mong đợi ở họ. Hơn ai hết, trách nhiệm đó thuộc về người lãnh đạo doanh nghiệp. 6 Theo các chuyên gia, một thương hiệu có thành công hay không, điều đó phụ thuộc vào những hành động hằng ngày của người lãnh đạo và tất cả nhân viên của họ.
Thương hiệu là một bộ phận không thể thiếu của văn hóa doanh nghiệp, thể hiện uy tín, vị thế của sản phẩm, của doanh nghiệp, là tài sản được xây dựng, tích tụ một cách có ý thức trong quá trình phát triển của doanh nghiệp. Thương hiệu là niềm tự hào của doanh nghiệp, tạo ra niềm tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm và dịch vụ mà doanh nghiệp cung ứng. Các nhà kinh tế cho rằng, con người làm nên thương hiệu và thương hiệu chính là yếu tố làm nên nét văn hóa riêng biệt của doanh nghiệp. Còn khách hàng sẽ là người bỏ tiền ra không phải để mua sản phẩm mà là thưởng thức những giá trị văn hóa đó.
Nói cách khác, một thương hiệu nổi tiếng hứa hẹn mang lại cho khách hàng sự tin cậy thì chủ nhân làm nên thương hiệu này phải là người đáng tin tưởng. Và văn hóa của một tổ chức, doanh nghiệp được xem như yếu tố căn bản tạo nên sự khác biệt của thương hiệu đó. Tuy nhiên, việc xây dựng thương hiệu không chỉ đơn giản là kế hoạch của phòng marketing. Các nhà lãnh đạo cấp cao phải thường xuyên “tự soi gương” để nhìn lại năng lực lãnh đạo của mình, khả năng tạo nên môi trường làm việc có thể truyền đi hình ảnh tốt nhất của một thương hiệu.
Điều này cũng có nghĩa là cách hành xử của nhà lãnh đạo là nền tảng để xây dựng một nền văn hóa doanh nghiệp hỗ trợ cho sự phát triển của một thương hiệu. Chẳng hạn, tại tập đoàn Tesco, thông điệp nội bộ của các nhà lãnh đạo cấp cao gửi đến nhân viên toàn công ty là: “Nếu bạn muốn được người khác cư xử với mình thế nào thì hãy cư xử với họ như thế ấy. Nếu khách hàng hỏi một món hàng nào đó thì hãy đưa họ đến tận nơi đặt món hàng thay vì chỉ đứng tại chỗ và chỉ cho họ”. Những kiểu khuyến khích nhân viên như thế này góp phần làm cho lời hứa mà thương hiệu Tesco cam kết mang đến cho khách hàng: “Chúng tôi luôn quan tâm đến bạn dù là những điều nhỏ nhặt nhất” trở nên có giá trị.
Văn hóa doanh nghiệp là nguồn lực tạo ra lợi thế cạnh tranh. Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò hết sức quan trọng, tạo nên lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Đó chính là nguồn lực, là lợi thế so sánh khi khách hàng phải quyết định lựa chọn các đối tác khác nhau, là cơ sở duy trì và phát triển mối quan hệ khách hàng, tạo ra tâm lý tin tưởng cùng hợp tác liên kết lâu dài và bền vững. Lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp được xem xét trên các khía cạnh như: chất lượng sản phẩm, chi phí, sự linh hoạt trước phản ứng của thị trường, thời gian giao hàng…Để có được những lợi thế này doanh nghiệp phải có những nguồn lực như nhân lực, tài chính, công nghệ, máy móc, nguyên vật liệu, phương pháp làm việc (phương pháp 5M: man, money, material, machine, method).
Nguồn lực tài chính, máy móc, nguyên vật liệu đóng vai trò lợi thế so sánh với đối thủ cạnh tranh trước khách hàng. Nguồn nhân lực đóng vai trò tham gia toàn bộ quá trình chuyển hóa các nguồn lực khác thành sản phẩm đầu ra, vì vậy có ý nghĩa quan trọng trong việc quyết định tạo ra những lợi thế cạnh tranh như chất lượng sản phẩm, thời gian giao hàng… 7 Có những môi trường văn hóa giúp cho doanh nghiệp cạnh tranh một cách hiệu quả do bởi nó phù hợp với cấu trúc của doanh nghiệp và là văn hóa năng động nên rất dễ thích nghi với sự thay đổi từ môi trường bên ngoài.