PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong giai đoạn hiện nay năng lực lãnh đạo của tổ chức đóng vai trò hết sức quan trọng, đó là nhân tố quyết định nên sự thành bại trong kinh doanh của tổ chức. Năng lực lãnh đạo là một trong những vấn đề đƣợc các doanh nghiệp quan tâm hàng đầu bởi đây chính là nguồn gốc thúc đẩy phát triển của doanh nghiệp. Trong vòng 2 thập kỷ qua, các nghiên cứu về đội ngũ quản trị cấp cao và ảnh hƣởng của họ tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp ngày càng gia tăng.
Các nghiên cứu này đều chỉ ra rằng kết quả hoạt động của doanh nghiệp có liên quan chặt chẽ đến hành động và chất lƣợng lãnh đạo của ngƣời đứng đầu doanh nghiệp. Ở Việt Nam xuất hiện tình trạng phổ biến ở các doanh nghiệp là thừa quản lý, thiếu lãnh đạo, thiếu những ngƣời có khả năng truyền cảm xúc, xác định tầm nhìn và cuốn hút mọi nhân sự trong công ty. Bên cạnh đó, các con số thống kê dƣới đây đều cho thấy thực trạng đáng báo động về chất lƣợng lãnh đạo doanh nghiệp cũng nhƣ năng lực lãnh đạo và điều hành của các doanh nghiệp Việt Nam. Cụ thể: cuộc điều tra của Bộ Kế hoạch và đầu tƣ tại 63.000 doanh nghiệp ở 36 tỉnh thành chỉ ra 43,3% ngƣời chèo lái công ty có trình độ học vấn dƣới cấp ba, 3,7% số chủ doanh nghiệp trình độ thạc sĩ trở lên.
Khảo sát của Viện Nghiên cứu phát triển cũng chỉ ra 65% trong số 2.000 chủ doanh nghiệp tại Hà Nội từng là cán bộ lãnh đạo, công chức ở khu vực doanh nghiệp Nhà nƣớc đƣợc đề bạt, bổ nhiệm chức vụ hơn là vì những thành tích xuất sắc trong lãnh đạo. Cho đến nay, sau gần 30 năm đổi mới, chƣa bao giờ các doanh nghiệp Việt Nam đứng trƣớc những thách thức và khó khăn lớn trong bối cảnh môi trƣờng kinh doanh quốc tế, khu vực và trong nƣớc đầy biến động, khủng hoảng trên diện rộng liên quan đến nhiều quốc gia, khu vực. 1 Trong bối cảnh kinh tế khó khăn và doanh nghiệp Việt Nam đang phải nỗ lực tái cơ cấu nhƣ hiện nay, năng lực lãnh đạo của ngƣời đứng đầu là nhân tố quyết định lớn đến sự thành công của tổ chức. Do đó, vấn đề nâng cao năng lực lãnh đạo là một trong những nội dung quan trọng của công tác quản trị điều hành trong doanh nghiệp; việc nghiên cứu và làm sáng tỏ bản chất của năng lực lãnh đạo và nâng cao năng lực của đội ngũ lãnh đạo là việc làm bức thiết.
Từ khi đƣợc thành lập và đi vào hoạt động đến nay Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam đã thu đƣợc những thành công nhất định, tuy nhiên cũng chính trong quá trình hoạt động vừa qua và trong bối cảnh môi trƣờng kinh doanh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng hiện nay (Việt Nam tham gia TPP …), Tổng Công ty đã phần nào bộc lộ những hạn chế nhƣ: lĩnh vực kinh doanh đã bão hoà, cạnh tranh ngày một khốc liệt, lãnh đạo công ty chƣa có tầm nhìn mang tính chiến lƣợc, việc phân quyền uỷ quyền và khuyến khích động viên còn chƣa tƣơng xứng với khả năng, lòng nhiệt tình sự quyết tâm của cấp dƣới. Với thực tế nhƣ trên và qua kết quả khảo sát, đánh giá ở doanh nghiệp, với mong muốn đƣợc áp dụng các cơ sở lý luận và phƣơng pháp luận về công tác lãnh đạo vào thực tiễn cuộc sống, tác giả đã chọn và xây dựng đề tài: "Nâng cao năng lực lãnh đạo - Nghiên cứu tình huống tại Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam" Với hy vọng sau khi nghiên cứu và xây dựng đề tài, ban lãnh đạo công ty có cái nhìn hệ thống và thực tiễn hơn và cũng hy vọng rằng đề tài này còn có giá trị giúp các doanh nghiệp Việt Nam mà trực tiếp là Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam kinh doanh hiệu quả để phát triển bền vững trong những năm tiếp theo. Đề tài đƣợc nghiên cứu nhằm trả lời và giải quyết câu hỏi sau: Để đạt đƣợc những mục tiêu chiến lƣợc cần có giải pháp và kiến nghị gì để khắc phục những hạn chế đã nêu ra nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo trong các năm tới tại Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam? 2 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu: Đề xuất giải pháp để khắc phục những hạn chế để nâng cao năng lực lãnh đạo tại Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam.
Nhiệm vụ nghiên cứu: Một là, hệ thống hóa lý luận cơ bản về nâng cao năng lực lãnh đạo trong doanh nghiệp. Hai là, phân tích, đánh giá thực trạng năng lực lãnh đạo tại Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam. Ba là, đề xuất giải pháp và kiến nghị nâng cao năng lực lãnh đạo tại Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là năng lực lãnh đạo trong doanh nghiệp nói chung và Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam nói riêng.
Khách thể nghiên cứu: Luận văn giới hạn nghiên cứu năng lực lãnh đạo chỉ đối với các thành viên Ban Tổng Giám đốc của Tổng công ty. Phạm vi nghiên cứu: Phạm vi không gian: Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam có trụ sở chính tại thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam. Phạm vi thời gian: Luận văn nghiên cứu các thông tin, dữ liệu thực tiễn về năng lực lãnh đạo tại Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam giai đoạn 2012 – 2015. Các số liệu phỏng vấn, điều tra, khảo sát đƣợc thực hiện trong năm 2014-2015, đề xuất giải pháp đến năm 2020.
Những đóng góp của luận văn Đóng góp về mặt khoa học: Hệ thống hoá những vấn đề lý luận liên quan đến năng lực lãnh đạo trong doanh nghiệp. Đóng góp về mặt thực tiễn: Phân tích thực trạng năng lực lãnh đạo tại Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam trong thời gian qua. Đề xuất các 3 giải pháp nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo tại Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam thời gian đến năm 2020. Kết cấu của luận văn Ngoài trang bìa chính, bìa phụ, mục lục, danh mục từ viết tắt, danh mục bảng, danh mục hình, tài liệu tham khảo, cấu trúc của luận văn gồm các chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về năng lực lãnh đạo trong doanh nghiệp.
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng năng lực lãnh đạo tại Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam. Chƣơng 4: Một số giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo tại Tổng Công ty cổ phần Khoáng sản Hà Nam. 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO TRONG DOANH NGHIỆP 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước Trong những năm gần đây, rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học mang tính chất chuyên sâu có liên quan đến năng lực lãnh đạo trong doanh nghiệp đƣợc công bố. Trong đó, có thể kể đến một số công trình sau: Lê Quân (2011) trong công trình “Đánh giá năng lực giám đốc điều hành qua mô hình ASK” đã ứng dụng mô hình năng lực ASK để đánh giá năng lực quản lý điều hành chung của ngƣời lãnh đạo doanh nghiệp. Công trình đã đƣa ra kết luận nhất định về thực trạng năng lực giám đốc điều hành của các doanh nghiệp Việt Nam.
Phùng Xuân Nhạ và cộng sự (2012) trong Báo cáo “Kết quả khảo sát lãnh đạo doanh nghiệp ngoài quốc doanh Việt Nam” đã đƣa ra bức tranh tổng quát về năng lực điều hành doanh nghiệp của các lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam ngoài quốc doanh với những ƣu / nhƣợc điểm. Kết quả của báo cáo cũng cho thấy năng lực lãnh đạo của giám đốc doanh nghiệp tại Việt Nam chƣa đƣợc nghiên cứu sâu. Đặng Ngọc Sự (2012) nhấn mạnh vào việc đánh giá năng lực lãnh đạo thông qua sử dụng mô hình năng lực lãnh đạo theo bộ phận cấu thành gồm 7 năng lực “con” và đối tƣợng nghiên cứu là lãnh đạo doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam. Trần Thị Vân Hoa (2011) đã nhận diện khung năng lực, xác định khoảng cách “có” và “cần” về năng lực của ngƣời lãnh đạo tại các doanh nghiệp Việt Nam.
Dựa trên cơ sở lý thuyết của mô hình ASK, đề tài đã phác 5 thảo những tố chất, kiến thức và kỹ năng lãnh đạo cần có của ngƣời lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam. Nguyễn Mạnh Hùng (2012) đã chỉ ra nhƣợc điểm của CEO Việt Nam là thiếu sự đoàn kết, kỷ luật lao động chƣa cao bên cạnh các ƣu điểm nhƣ: sự quyết đoán, sáng tạo, hiểu biết về quản lý điều hành, có kỹ năng giao tiếp … Trần Văn Đẩu (2001) chủ yếu nghiên cứu vai trò ngƣời giám đốc trong phạm vi khối doanh nghiệp Nhà nƣớc trên địa bàn tỉnh Nam Định, chƣa đề cập đến năng lực và đánh giá năng lực ngƣời lãnh đạo. Hầu hết các công trình nghiên cứu, đề tài trên đều nêu lên đƣợc cơ sở lý luận chung về năng lực lãnh đạo, tập trung phân tích sâu về thực trạng năng lực lãnh đạo trong một ngành hoặc một doanh nghiệp cụ thể và đƣa ra giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo trong doanh nghiệp cụ thể đó, trong đó mỗi công trình có hƣớng nghiên cứu và cách tiếp cận riêng. Tổng quan tình hình nghiên cứu nước ngoài Trong lĩnh vực lãnh đạo có rất nhiều công trình nghiên cứu nƣớc ngoài, ở đây tác giả tìm hiểu một số công trình nghiên cứu có liên quan nhất đến đề tài nghiên cứu.
Wright và Taylor (1984) trong công trình nghiên cứu “Nâng cao năng lực lãnh đạo” cho rằng: năng lực lãnh đạo liên quan đến khả năng gây ảnh hƣởng, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng ra quyết định, khả năng nhận thức, kiềm chế/tự điều chỉnh, thu thập thông tin, thấu cảm, truyền thông phi ngôn ngữ. Đây là tập hợp các đặc tính và năng lực của ngƣời lãnh đạo. Robert (1991) với công trình nghiên cứu “Những điều cốt yếu của lãnh đạo” tin rằng các năng lực mà ngƣời lãnh đạo cần phải có là: có chiến lƣợc, khả năng đổi mới, khả năng đối mặt với những vấn đề phức tạp hay thay đổi. Vai trò của ngƣời lãnh đạo lúc này đó là nhà thiết kế, nhà sƣ phạm, nhà quản trị.
6 Barach và Eckhardt (1996) với công trình “Lãnh đạo và công việc của người quản trị” tập trung ở khía cạnh cảm xúc cá nhân làm nên năng lực lãnh đạo, gồm: biểu tƣợng, sức quyến rũ, ngƣời gây nguồn cảm hứng.