Chương 1: Cơ sở lý luận về tạo động lực lao động trong doanh nghiệp. Chương 2: Phân tích thực trạng tạo động lực lao động tại Công ty TNHH MTV du lịch Công đoàn Việt Nam. Chương 3: Giải pháp tạo động lực lao động tại Công ty TNHH MTV du lịch Công đoàn Việt Nam dến 2020 9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1.
Nhu cầu Ở bất kì xã hội nào thì việc xác nhận nhu cầu và thỏa mãn nhu cầu của con ngƣời nói chung và con ngƣời lao động nói riêng đều là động cơ thúc đẩy mọi hành vi của từng cá nhân, tập thể trong xã hội đó. Nhu cầu là trạng thái tâm lý mà con ngƣời cảm thấy thiếu thốn, không đƣợc thỏa mãn một cái gì đó và mong muốn đƣợc đáp ứng nó [Lê Tiến Trƣờng (2005), Hội nhập về công tác nhân sự, Tạp chí Nhà quản lý, số 7, tr 36 – 37. Hay nói cách khác, nhu cầu là những mong ƣớc, những đòi hỏi của con ngƣời xuất phát từ những yêu cầu nhất định của điều kiện sống, nó quy định xu hƣớng lựa chọn các suy nghĩ, sự rung cảm và ý chí của ngƣời lao động. Nó còn quy định hoạt động xã hội của mỗi cá nhân và của tập thể.
Nhu cầu trong cuộc sống của con ngƣời rất phong phú và đa dạng. Nó có tính lịch sử và giai cấp rõ rệt. Nhu cầu và sự thỏa mãn nhu cầu đều gắn liền với sự phát triển của nền sản xuất xã hội và sự phân phối các giá trị vật chất, tinh thần trong xã hội đó. Hệ thống nhu cầu của con ngƣời hết sức đa dạng, phong phú và thƣờng xuyên đƣợc nâng lên ở mức cao hơn.
Theo đó, nhu cầu vật chất có trƣớc, nhu cầu tinh thần có sau. Nhu cầu vật chất: là nhu cầu hàng đầu đảm bảo cho con ngƣời có thể sống để tạo ra của cải vật chất và làm nên lịch sử [3, tr. Trong “Hệ tƣ tƣởng Đức”, Mác và Angghen đã viết: “Ngƣời ta phải sống đƣợc rồi mới làm ra lịch sử”. Nhƣng muốn sống đƣợc, con ngƣời phải có thức ăn và nƣớc uống, nhà cửa, quần áo và một số thứ khác cần thiết cho cuộc sống hàng ngày.
Nhƣ vậy con ngƣời cần phải đƣợc thỏa mãn nhu cầu tối thiểu đó để tồn tại. Sau khi 10 thỏa mãn nhu cầu về vật chất, con ngƣời bắt đầu tìm hiểu và dần dần thỏa mãn nhu cầu về tinh thần. Trƣớc đây, con ngƣời chỉ mong có đầy đủ cơm ăn áo mặc thì nay lại muốn ăn ngon, mặc đẹp, đƣợc học hành, đƣợc tiếp cận với nền khoa học tiên tiến, đƣợc xã hội công nhận…Với sự đa dạng của nhu cầu nhƣ vậy, các nhà quản trị phải làm sao để có thể đáp ứng tối đa nhu cầu nhân viên của mình trong cả công việc và trong quan hệ xã hội. Nhu cầu tinh thần bao gồm: Nhu cầu lao động, nhu cầu học tập, nhu cầu thẩm mĩ và giao tiếp xã hội và nhu cầu công bằng xã hội [3, tr.
Nhu cầu của con ngƣời nói chung và của ngƣời lao động nói riêng là vô tận. Nó không bao giờ hoàn toàn đƣợc thỏa mãn. Song sự thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần dù ít cũng sẽ là động cơ thúc đẩy con ngƣời tích cực lao động một cách hăng say, sang tạo. Chìa khóa để tìm ra động cơ thúc đẩy con ngƣời lao động là nghiên cứu nhu cầu của họ và tìm mọi biện pháp để thỏa mãn nhu cầu đó.
Bởi vậy, vấn đề đặt ra đối với những nhà lãnh đạo của mọi tổ chức là phải quan tâm đến những nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân viên, phải xem nó là điều kiện cần thiết để ngƣời lao động yên tâm, phấn khởi, tin tƣởng, hứng thú và hăng say trong lao động. Mỗi nấc thang thỏa mãn nhu cầu vật chất làm nảy sinh nhu cầu tinh thần mới cao hơn. Thỏa mãn nhu cầu vật chất dễ hơn thỏa mãn nhu cầu tinh thần. Thỏa mãn nhu cầu tinh thần có tác động ngƣợc lại kích thích nhu cầu vật chất phát triển, do đó nâng cao mức độ thỏa mãn về nhu cầu vật chất.
Nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần luôn có mối liên hệ, tác động qua lại, vì vậy trong quản lý lao động, không đƣợc xem nhẹ nhu cầu nào mà phải biết kết hợp chúng một cách hài hòa, đan xen để kích thích ngƣời lao động làm việc hăng hái hơn, có hiệu quả hơn. Trong quá trình tồn tại và phát triển của con ngƣời, ƣớc muốn thỏa mãn nhu cầu tạo ra động cơ làm việc. Động cơ Động cơ là mục đích chủ quan của hoạt động con ngƣời, của cộng đồng, của xã hội; là động lực thúc đẩy con ngƣời hoạt động nhằm đáp ứng các nhu cầu đặt ra.128] Động cơ còn là sự phấn đấu nội tâm đƣợc mô tả nhƣ những ƣớc muốn, mong muốn mang lại trạng thái kích thích làm việc hay thúc đẩy các hành động lao động. Một ngƣời có động cơ làm việc tích cực sẽ duy trì đƣợc tốc độ làm việc, nỗ lực kiên trì phấn đấu để đạt đƣợc mục đích, dự định của mình.
Động cơ là sự tƣơng tác giữa cá nhân và tình huống. Theo cách nhìn của các nhà tâm lý học thì động cơ là thái độ chủ quan của con ngƣời đối với hành động, nó phản ánh mục đích đật ra một cách có ý thức. Động cơ của con ngƣời cũng rất đa dạng và biến động theo thời gian. Với ngƣời lao động, động cơ thể hiện ở mục đích kinh tế, địa vị xã hội, môi trƣờng làm việc thuận lợi hay sự tự hoàn thiện bản thân… Để khai thác đƣợc khả năng của con ngƣời, các nhà quản lý phải xác định đƣợc động cơ và tìm cách thỏa mãn những động cơ ấy càng nhiều càng tốt.
Động cơ kéo theo sự nỗ lực kiên trì phấn đấu để đạt đƣợc mục đích. Động cơ càng lớn thì càng thôi thúc con ngƣời hành động để vƣơn đến đạt đƣợc mục tiêu của mình hay lợi ích cụ thể nào đó để thỏa mãn nhu cầu cá nhân. Tuy nhiên, động cơ thƣờng rất trừu tƣợng và khó xác định bởi động cơ thƣờng đƣợc che giấu do yếu tố tâm lý và quan niệm xã hội của từng cá nhân. Động cơ của con ngƣời thay đổi theo thời gian và môi trƣờng sống, do đó khi xem xét, đánh giá các động cơ, cần thiết phải nhìn nhận con ngƣời một cách đúng đắn, tìm ra động cơ chủ yếu và cấp thiết nhất để tạo ra động lực làm việc cao nhất.
Hay nói cách khác, đó là việc tìm ra và thỏa mãn các lợi ích một cách thỏa đáng, bù đắp cho sức lao động đã bỏ ra của ngƣời lao động. Lợi ích Lợi ích là kết quả mà con ngƣời nhận đƣợc thông qua các hoạt động của bản thân, cộng đồng, tập thể và xã hội nhằm thỏa mãn nhu cầu bản thân” [9, Tr. Lợi ích là tổng thể các giá tị vật chất và tinh thần mà mỗi cá nhân nhận đƣợc từ tổ chức. Nhƣ vậy, có thể hiểu lợi ích là mức độ thỏa mãn các nhu cầu về vật chất, tinh thần của con ngƣời trong các điều kiện nhất định.
Giữa nhu cầu và lợi ích có mối liên quan chặt chẽ với nhau. Nếu không có nhu cầu thì không thể thỏa mãn nhu cầu, sẽ không xuất hiện động cơ làm việc và nhƣ vậy thì lợi ích sẽ không xuất hiện. Khi nhu cầu xuất hiện, con ngƣời sẽ tìm cách thỏa mãn nhu cầu, kết quả của sự thỏa mãn nhu cầu là lợi ích đạt đƣợc. Khi sự thỏa mãn nhu cầu càng lớn, khoảng cách giữa nhu cầu và sự thỏa mãn nhu cầu càng rút ngắn thì lợi ích càng lớn.
Lợi ích càng cao thì động lực thôi thúc càng mạnh. Khi khoảng cách giữa nhu cầu và sự thỏa mãn nhu cầu chƣa đƣợc rút ngắn, thì nó còn thúc đẩy con ngƣời hành động để rút ngắn khoảng cách đó. Đó chính là động lực, động lực muốn rút ngắn khoảng cách đó và đem lại lợi ích cao nhất. Động lực lao động Động lực lao động đƣợc hiểu là sự khao khát tự nguyện của ngƣời lao động nhằm tăng cƣờng sự nỗ lực trong công việc để đạt đƣợc những mục tiêu chung của tổ chức [2, tr.
Động lực bao gồm động lực bên trong và động lực bên ngoài. Động lực bên trong: là động lực xuất phát từ sự khao khát đƣợc thỏa mãn nhu cầu bên trong của từng cá nhân và gia đình họ [2, tr. Vì vậy các nhà quản trị phải biết đi sâu, tìm hiểu nắm bắt các nhu cầu, ƣớc muốn của từng cá nhân và gia đình họ để biết cách tác động một cách hợp lý nhất nhằm gia tăng nhu cầu cho họ. 13 Động lực bên ngoài: là động lực liên quan đến các yếu tố tác động bên ngoài nhƣ mức độ thỏa mãn công việc hay khả năng đáp ứng nhu cầu của ngƣời lao động về lƣơng bổng đãi ngộ, điều kiện làm việc, môi trƣờng làm việc, cách đối nhân xử thế của các nhà quản trị, tính hấp dẫn, độc đáo hữu ích đƣợc nhiều ngƣời tôn trọng và ngƣỡng mộ [2, tr.
Động lực lao động càng mạnh thì sự hăng hái, nhiệt tình và trách nhiệm đối với công việc ngày càng cao, càng giúp ngƣời lao động vƣơn tới sự quyết tâm để đạt đƣợc mục tiêu với một năng suất và hiệu quả cao trong công việc. Vì lý do đó mà các nhà quản trị phải tìm mọi cách để tạo động lực làm việc. Tạo động lực lao động Tùy từng cách tiếp cận khác nhau mà các tác giả đƣa ra các khái niệm khác nhau về tạo động lực lao động. Cụ thể: Theo PGS.TS Bùi Anh Tuấn thì tạo động lực lao động đƣợc hiểu là hệ thống các chính sách, biện pháp, thủ thuật quản lý tác động đến ngƣời lao động nhằm làm cho ngƣời lao động có động lực trong công việc [25].
Lê Thanh Hà thì Tạo động lực lao động là tổng hợp các biện pháp và cách ứng xử của tổ chức, của các nhà quản lý nhằm tạo ra sự khao khát và tự nguyện của ngƣời lao động cố gắng phấn đấu để đạt đƣợc các mục tiêu của tổ chức [14, Tr145]. Các biện pháp đƣợc đặt ra có thể là đòn bẩy kích thích về vật chất và tinh thần, còn cách ứng xử của nhà tổ chức đƣợc thể hiện ở tổ chức đó đối xử với ngƣời lao động nhƣ thế nào. Trong phạm vi luận văn này, tác giả sử dụng khái niệm tạo động lực theo Giáo trình quản trị nhân lực 2 do PGS.