Luận văn thạc sĩ quyền chiếm hữu trong pháp luật việt nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích quyền chiếm hữu trong pháp luật việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Lê Thị Ngọc Phƣợng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Quế Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
• Đề tài: Quyền Chiếm Hữu Trong Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài và tình hình nghiên cứu
• 0.2. Phạm vi và mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
• 0.6. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN CHIẾM HỮU
• 1.1. Sự hình thành và phát triển của quyền chiếm hữu trong pháp luật Dân sự
• 1.1.1. Nguồn gốc, lịch sử
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG PHÁP LUẬT THỰC ĐỊNH VỀ QUYỀN CHIẾM HỮU TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUYỀN CHIẾM HỮU
• 3.1. Thực tiễn thực hiện pháp luật về quyền chiếm hữu ở Việt Nam
• 3.2. Những khó khăn vướng mắc trong thực tiễn thực hiện pháp luật và nguyên nhân về quyền chiếm hữu ở Việt Nam
• 3.3. Định hướng hoàn thiện pháp luật về quyền chiếm hữu ở Việt Nam
• 3.4. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền chiếm hữu ở Việt Nam
• 3.5. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về quyền chiếm hữu ở Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quyền chiếm hữu trong pháp luật Việt Nam

Quyền chiếm hữu là một trong những nội dung cơ bản và quan trọng trong Bộ luật Dân sự Việt Nam. Quyền này không chỉ thể hiện quyền lợi của chủ sở hữu mà còn phản ánh thực trạng chiếm hữu tài sản trong xã hội. Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, quyền chiếm hữu ngày càng trở nên phức tạp và cần được điều chỉnh một cách hợp lý. Việc hiểu rõ về quyền chiếm hữu sẽ giúp các chủ thể thực hiện quyền lợi và nghĩa vụ của mình một cách hiệu quả.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của quyền chiếm hữu

Quyền chiếm hữu được định nghĩa là quyền nắm giữ, quản lý tài sản mà không phụ thuộc vào ý chí của người khác. Đặc điểm của quyền chiếm hữu bao gồm tính thực tế, tính độc lập và tính bảo vệ. Quyền này có thể tồn tại độc lập với quyền sở hữu, tạo ra những quan hệ pháp lý phức tạp trong xã hội.

1.2. Lịch sử hình thành quyền chiếm hữu trong pháp luật Việt Nam

Quyền chiếm hữu đã có từ lâu trong lịch sử pháp luật Việt Nam, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ pháp luật La Mã. Qua các thời kỳ, quyền chiếm hữu đã được điều chỉnh và phát triển, đặc biệt là trong Bộ luật Dân sự 2015, thể hiện sự chuyển biến trong cách tiếp cận và bảo vệ quyền lợi của các chủ thể.

II. Những thách thức trong việc thực hiện quyền chiếm hữu tại Việt Nam

Mặc dù quyền chiếm hữu đã được ghi nhận trong pháp luật, nhưng việc thực hiện quyền này vẫn gặp nhiều khó khăn. Các tranh chấp về quyền chiếm hữu ngày càng gia tăng, ảnh hưởng đến sự ổn định của xã hội và phát triển kinh tế. Việc thiếu hiểu biết về quy định pháp luật và sự không đồng nhất trong áp dụng là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

2.1. Các vấn đề pháp lý liên quan đến quyền chiếm hữu

Các quy định về quyền chiếm hữu trong Bộ luật Dân sự còn nhiều bất cập, không phù hợp với thực tiễn. Việc phân định giữa chiếm hữu hợp pháp và bất hợp pháp chưa rõ ràng, dẫn đến nhiều tranh chấp không đáng có.

2.2. Tình trạng tranh chấp quyền chiếm hữu tại tòa án

Tranh chấp về quyền chiếm hữu tại các tòa án ngày càng gia tăng, cho thấy sự cần thiết phải có những biện pháp hiệu quả để giải quyết. Nhiều vụ việc kéo dài do thiếu chứng cứ và sự không đồng nhất trong áp dụng pháp luật.

III. Phương pháp bảo vệ quyền chiếm hữu trong pháp luật Việt Nam

Bảo vệ quyền chiếm hữu là một trong những nhiệm vụ quan trọng của pháp luật dân sự. Các biện pháp bảo vệ quyền chiếm hữu bao gồm việc xác định rõ ràng quyền lợi của các chủ thể và áp dụng các hình thức bảo vệ phù hợp. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của cá nhân mà còn góp phần duy trì trật tự xã hội.

3.1. Các hình thức bảo vệ quyền chiếm hữu

Pháp luật Việt Nam quy định nhiều hình thức bảo vệ quyền chiếm hữu, bao gồm bảo vệ bằng biện pháp dân sự và hành chính. Các hình thức này giúp các chủ thể có thể yêu cầu bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả.

3.2. Đánh giá hiệu quả bảo vệ quyền chiếm hữu

Việc đánh giá hiệu quả bảo vệ quyền chiếm hữu cần dựa trên thực tiễn áp dụng pháp luật. Nhiều trường hợp cho thấy sự thiếu đồng bộ trong việc thực thi các quy định, dẫn đến việc bảo vệ quyền lợi chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quyền chiếm hữu trong đời sống xã hội

Quyền chiếm hữu không chỉ là một khái niệm pháp lý mà còn có ứng dụng thực tiễn trong đời sống xã hội. Việc hiểu rõ quyền chiếm hữu giúp các cá nhân và tổ chức thực hiện quyền lợi và nghĩa vụ của mình một cách hiệu quả, đồng thời góp phần vào sự phát triển kinh tế và xã hội.

4.1. Vai trò của quyền chiếm hữu trong kinh tế

Quyền chiếm hữu đóng vai trò quan trọng trong việc xác định quyền sở hữu tài sản, từ đó tạo điều kiện cho các giao dịch kinh tế diễn ra thuận lợi. Việc bảo vệ quyền chiếm hữu giúp tăng cường niềm tin trong các giao dịch thương mại.

4.2. Quyền chiếm hữu và các mối quan hệ xã hội

Quyền chiếm hữu ảnh hưởng đến nhiều mối quan hệ xã hội, từ gia đình đến cộng đồng. Việc bảo vệ quyền chiếm hữu không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn góp phần duy trì trật tự và ổn định trong xã hội.

V. Kết luận và hướng phát triển quyền chiếm hữu trong tương lai

Quyền chiếm hữu trong pháp luật Việt Nam cần được hoàn thiện và phát triển để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc nghiên cứu và điều chỉnh các quy định về quyền chiếm hữu sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của các chủ thể và góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

5.1. Đề xuất hoàn thiện quy định về quyền chiếm hữu

Cần có những điều chỉnh hợp lý trong quy định về quyền chiếm hữu để phù hợp với thực tiễn. Việc này bao gồm việc làm rõ các khái niệm và quy định liên quan đến quyền chiếm hữu.

5.2. Tương lai của quyền chiếm hữu trong pháp luật Việt Nam

Trong tương lai, quyền chiếm hữu sẽ tiếp tục được điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển của xã hội. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các chủ thể mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế và xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền chiếm hữu là một trong những chế định pháp lý quan trọng nhất trong Bộ luật Dân sự Việt Nam, đóng vai trò nền tảng cho các quan hệ pháp luật dân sự về tài sản. Theo ước tính, trong vòng 10 năm áp dụng Bộ luật Dân sự 2005, thực tiễn cho thấy quyền chiếm hữu không chỉ là quyền của chủ sở hữu mà còn phản ánh thực trạng chiếm hữu của các chủ thể khác trong xã hội. Bộ luật Dân sự 2015 đã ghi nhận quyền chiếm hữu như một chế định độc lập, tách biệt với quyền sở hữu, thể hiện cách tiếp cận mới trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ khái niệm, đặc điểm, phân loại quyền chiếm hữu, đánh giá các quy định pháp luật hiện hành, đồng thời phân tích thực trạng thi hành và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền chiếm hữu tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Bộ luật Dân sự 2015, so sánh với Bộ luật Dân sự 2005 và pháp luật một số quốc gia, trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập sâu rộng và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc hệ thống hóa lý luận về quyền chiếm hữu, làm rõ các điểm mới và bất cập trong pháp luật hiện hành, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền chiếm hữu, ổn định các quan hệ dân sự, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu cũng cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho giảng viên, sinh viên, luật sư và các cơ quan tư pháp trong việc áp dụng và hoàn thiện pháp luật về quyền chiếm hữu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về quyền chiếm hữu trong luật La Mã cổ đại và lý thuyết vật quyền trong luật dân sự hiện đại.

• Lý thuyết luật La Mã cổ đại: Quyền chiếm hữu được hiểu là sự nắm giữ, quản lý tài sản thực tế kết hợp với ý chí coi tài sản là của mình (corpus và animus). Luật La Mã phân biệt chiếm hữu hợp pháp và bất hợp pháp, đồng thời quy định các biện pháp bảo vệ chiếm hữu thông qua interdiction nhằm duy trì ổn định xã hội.

• Lý thuyết vật quyền hiện đại: Quyền chiếm hữu được xem là một quyền đối với vật, có thể tồn tại độc lập với quyền sở hữu. Bộ luật Dân sự Việt Nam 2015 tiếp nhận quan điểm này, tách quyền chiếm hữu ra khỏi quyền sở hữu, đồng thời quy định các quyền khác đối với tài sản như quyền hưởng dụng, quyền bề mặt.

Ba khái niệm chính được nghiên cứu gồm: quyền chiếm hữu, quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản. Luận văn cũng phân tích sự khác biệt giữa chiếm hữu có căn cứ pháp luật và chiếm hữu không có căn cứ pháp luật, chiếm hữu công khai và không công khai, chiếm hữu liên tục và không liên tục.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phân tích và diễn giải: Làm rõ các quy định pháp luật, khái niệm và quan điểm pháp lý về quyền chiếm hữu trong Bộ luật Dân sự 2015 và các văn bản liên quan.

• So sánh pháp luật: Đối chiếu quy định về quyền chiếm hữu trong pháp luật Việt Nam với luật La Mã cổ đại, luật Pháp, Đức và một số quốc gia khác nhằm rút ra bài học và đề xuất hoàn thiện.

• Đánh giá thực trạng: Thu thập số liệu từ các vụ án tranh chấp quyền chiếm hữu tại tòa án, khảo sát thực tiễn áp dụng pháp luật để nhận diện các khó khăn, vướng mắc.

• Quy nạp và diễn dịch: Tổng hợp các kết quả nghiên cứu để đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm Bộ luật Dân sự 2015, các văn bản pháp luật liên quan, báo cáo ngành, án lệ và tài liệu học thuật. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm các vụ án tranh chấp quyền chiếm hữu tại một số địa phương trong khoảng 5 năm gần đây. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu tiêu chuẩn nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quyền chiếm hữu được tách biệt rõ ràng trong Bộ luật Dân sự 2015: So với Bộ luật Dân sự 2005, Bộ luật 2015 đã ghi nhận quyền chiếm hữu như một chế định độc lập, không còn coi là một phần nội dung của quyền sở hữu. Điều này giúp làm rõ bản chất pháp lý của quyền chiếm hữu và nâng cao hiệu quả bảo vệ.

2. Phân loại chiếm hữu chi tiết và có căn cứ pháp luật rõ ràng: Luật quy định chiếm hữu liên tục và không liên tục, công khai và không công khai, có căn cứ pháp luật và không có căn cứ pháp luật. Ví dụ, chiếm hữu liên tục được hiểu là chiếm hữu trong một khoảng thời gian xác định, không bị gián đoạn và không có tranh chấp hoặc tranh chấp chưa được giải quyết bằng bản án có hiệu lực.

3. Bảo vệ quyền chiếm hữu được quy định độc lập và chặt chẽ hơn: Người chiếm hữu hợp pháp có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, khôi phục tình trạng ban đầu, trả lại tài sản và bồi thường thiệt hại. Quy định này cho phép người chiếm hữu được bảo vệ ngay cả khi chưa chứng minh quyền sở hữu, tạo sự ổn định trong giao dịch dân sự.

4. Thực trạng thi hành pháp luật còn nhiều khó khăn: Tại một số địa phương, tranh chấp về quyền chiếm hữu ngày càng gia tăng, việc áp dụng pháp luật chưa thống nhất, còn tồn tại tình trạng thiếu hiểu biết pháp luật và bất cập trong quy định. Ví dụ, chưa có hướng dẫn rõ ràng khi tài sản được chuyển giao cho chủ thể khác nhưng bị chiếm hữu bất hợp pháp bởi bên thứ ba.

Thảo luận kết quả

Việc tách quyền chiếm hữu ra khỏi quyền sở hữu trong Bộ luật Dân sự 2015 là bước tiến quan trọng, phù hợp với xu hướng pháp luật dân sự hiện đại trên thế giới, đặc biệt là các nước theo hệ thống dân luật như Pháp và Đức. Quy định này giúp làm rõ bản chất pháp lý của quyền chiếm hữu, tránh nhầm lẫn giữa chiếm hữu và sở hữu, đồng thời tạo cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ người chiếm hữu hợp pháp.

So sánh với luật cổ La Mã và luật các nước châu Âu, Việt Nam đã tiếp thu các yếu tố corpus và animus trong cấu thành chiếm hữu, đồng thời áp dụng nguyên tắc suy đoán có lợi cho người chiếm hữu trong tranh chấp. Tuy nhiên, việc sử dụng cụm từ "như chủ thể có quyền đối với tài sản" trong định nghĩa chiếm hữu còn gây hiểu nhầm và mâu thuẫn với một số quy định khác, cần được làm rõ hơn trong hướng dẫn thi hành.

Thực trạng áp dụng pháp luật cho thấy còn nhiều vướng mắc do quy định chưa đầy đủ, chưa có hướng dẫn cụ thể về xử lý tranh chấp khi có nhiều chủ thể cùng yêu cầu bảo vệ quyền chiếm hữu. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ quyền lợi của người chiếm hữu và sự ổn định của các quan hệ dân sự. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ so sánh tỷ lệ tranh chấp quyền chiếm hữu trước và sau khi áp dụng Bộ luật Dân sự 2015 sẽ minh họa rõ nét tác động của các quy định mới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về quyền chiếm hữu: Cần sửa đổi, bổ sung các điều luật liên quan để làm rõ khái niệm, phạm vi và hiệu lực của quyền chiếm hữu, đặc biệt là làm rõ cụm từ "như chủ thể có quyền đối với tài sản" nhằm tránh hiểu nhầm và mâu thuẫn trong áp dụng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp phối hợp với Quốc hội.

2. Xây dựng hướng dẫn thi hành chi tiết: Ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể về xử lý tranh chấp quyền chiếm hữu, nhất là trong trường hợp có nhiều chủ thể cùng yêu cầu bảo vệ quyền chiếm hữu tài sản. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp.

3. Nâng cao nhận thức pháp luật cho các chủ thể liên quan: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn cho cán bộ tư pháp, luật sư, cũng như tuyên truyền pháp luật cho người dân về quyền chiếm hữu và các quy định pháp luật liên quan. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Tư pháp, các trường đại học luật, Hội Luật gia.

4. Tăng cường công tác giám sát và xử lý vi phạm: Cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi pháp luật về quyền chiếm hữu, xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền chiếm hữu hợp pháp để bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Công an, Tòa án, Viện kiểm sát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành Luật Dân sự: Luận văn cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện về quyền chiếm hữu, giúp nâng cao hiểu biết và phục vụ nghiên cứu, giảng dạy chuyên sâu.

2. Luật sư và chuyên gia pháp lý: Tài liệu tham khảo hữu ích trong việc tư vấn, giải quyết tranh chấp liên quan đến quyền chiếm hữu, hỗ trợ xây dựng các phương án pháp lý phù hợp.

3. Cán bộ Tòa án và cơ quan thi hành án: Giúp hiểu rõ các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng, từ đó nâng cao hiệu quả xét xử và thi hành án trong các vụ tranh chấp về quyền chiếm hữu.

4. Nhà làm luật và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, pháp luật về quyền chiếm hữu, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật dân sự hiện đại, phù hợp với thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền chiếm hữu khác gì so với quyền sở hữu?
   Quyền chiếm hữu là quyền nắm giữ, chi phối tài sản thực tế, có thể không phải là chủ sở hữu. Quyền sở hữu là quyền pháp lý toàn diện đối với tài sản, bao gồm chiếm hữu, sử dụng và định đoạt. Ví dụ, người thuê nhà có quyền chiếm hữu nhưng không phải là chủ sở hữu.

2. Khi nào quyền chiếm hữu được pháp luật bảo vệ?
   Pháp luật bảo vệ quyền chiếm hữu khi người chiếm hữu có căn cứ pháp luật hoặc chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai trong thời gian quy định. Người chiếm hữu được suy đoán là hợp pháp cho đến khi có chứng cứ ngược lại.

3. Chiếm hữu công khai và không công khai khác nhau thế nào?
   Chiếm hữu công khai là việc nắm giữ tài sản minh bạch, không giấu giếm, thể hiện rõ ràng quyền chiếm hữu. Chiếm hữu không công khai là việc nắm giữ tài sản có dấu hiệu giấu giếm hoặc không minh bạch, không được pháp luật suy đoán là có quyền.

4. Thời hiệu chiếm hữu để trở thành chủ sở hữu là bao lâu?
   Theo Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu chiếm hữu để trở thành chủ sở hữu là 10 năm đối với động sản và 30 năm đối với bất động sản, với điều kiện chiếm hữu phải liên tục, công khai và ngay tình.

5. Người chiếm hữu có thể tự bảo vệ quyền của mình như thế nào?
   Người chiếm hữu có quyền tự bảo vệ bằng cách yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, khôi phục tình trạng ban đầu, trả lại tài sản và bồi thường thiệt hại. Nếu cần, có thể yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền can thiệp bảo vệ quyền lợi.

Kết luận

• Quyền chiếm hữu là chế định pháp lý quan trọng, được Bộ luật Dân sự 2015 tách biệt và quy định rõ ràng, phù hợp với xu hướng pháp luật dân sự hiện đại.
• Luận văn đã hệ thống hóa lý luận, phân tích thực trạng và so sánh pháp luật về quyền chiếm hữu, chỉ ra những điểm mạnh và hạn chế trong quy định hiện hành.
• Thực tiễn thi hành pháp luật về quyền chiếm hữu còn nhiều khó khăn, đòi hỏi hoàn thiện pháp luật và nâng cao nhận thức pháp luật cho các chủ thể liên quan.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện quy định pháp luật, hướng dẫn thi hành, tuyên truyền pháp luật và tăng cường giám sát thực thi.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các quyền khác đối với tài sản và mối quan hệ giữa quyền chiếm hữu với các quyền này để hoàn thiện hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam.

Các cơ quan chức năng và nhà nghiên cứu cần phối hợp triển khai các đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền chiếm hữu, góp phần ổn định xã hội và phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khái quát chung về quyền chiếm hữu 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chương 2: Nội dung pháp luật thực định về quyền chiếm hữu trong pháp luật Việt Nam Chương 3: Thực trạng pháp luật và một số giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật Việt Nam về quyền chiếm hữu 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN CHIẾM HỮU Quyền chiếm hữu được xem là một trong những nội dung cơ bản và trọng yếu của Bộ luật Dân sự, là tiền đề của các quan hệ pháp luật dân sự về tài sản. Quyền chiếm hữu có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội cũng như trong pháp luật dân sự. Trong mỗi hệ thống pháp luật của các nước đều ghi nhận sự tồn tại của quyền chiếm hữu, tuy nhiên các quan điểm có thể chưa thực sự đầy đủ, đồng nhất, vì vậy, việc xác định bản chất thật sự của quyền chiếm hữu sẽ cho ta cái nhìn khoa học, logic và khái quát để từ đó có được những đánh giá khách quan đối với các quy định thực định của pháp luật Việt Nam về quyền chiếm hữu.

Sự hình thành và phát triển của quyền chiếm hữu trong pháp luật Dân sự 1. Nguồn gốc, lịch sử Nghiên cứu về luật pháp thời kỳ La Mã, Mác và Ăng ghen đã đánh giá rất cao về trình độ lập pháp thời kỳ này. Hai ông cho rằng những người La Mã chính là những người đầu tiên khởi xướng ra luật tư hữu, luật trừu tượng và luật tư pháp và họ đã đạt đến trình độ cao ở trình độ lập pháp. Tuy vậy, các luật gia La Mã đã không để lại một khái niệm về quyền chiếm hữu.

Qua nghiên cứu về quyền sở hữu trong luật La Mã, chúng tôi có thể khái niệm về chiếm hữu trong luật La Mã như sau: Chiếm hữu (Possessio) là: Thực tế nắm giữ, quản lý tài sản và coi tài sản đó là của mình mà không phụ thuộc vào ý chí của người khác. Luật La Mã được xây dựng cách đây hàng ngàn năm và được coi là bộ luật có sức ảnh hưởng mạnh mẽ và rộng rãi nhất đến hệ thống pháp luật của các quốc gia hiện đại. Đây là hệ thống pháp luật hoàn chỉnh nhất của Nhà nước chiếm hữu nô lệ. Pháp luật La Mã dựa trên cơ sở tư hữu, sự thể hiện pháp lý, những điều kiện sống và những xung đột xã hội thời kỳ lúc bấy giờ, được xây dựng công phu với sự đóng góp to lớn của các luật gia La Mã.

Pháp luật La Mã thể hiện về mặt pháp lý có tính chất kinh điển về điều kiện và xung đột xã hội, trong đó có sự ngự trị của chế độ tư hữu thuần thúy mà sau này các văn bản pháp luật khó có thể phủ nhận tính giá trị của nó. Lý luận pháp luật dân sự nói chung và đặc biệt là luật La Mã nói riêng đến nay vẫn còn nguyên giá trị thực tế. Trong luật La Mã, chiếm hữu với ý nghĩa là chiếm dụng đồ vật trên thực tế, có quyền kiểm soát và chi phối vật [8, tr. Chiếm hữu là quan hệ làm cơ sở phát sinh 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cho sở hữu và quyền sở hữu.

Trên cơ sở đó giữa chiếm hữu và quyền sở hữu có những mối liên hệ hữu cơ với nhau. Tuy nhiên theo quan điểm của các nhà lập pháp La Mã trong hệ thống luật La Mã hoàn thiện hơn ở giai đoạn sau, “chiếm hữu” và “quyền sở hữu” là hai phạm trù khác biệt có thể hòa nhập trong cùng một chủ thể, nhưng cũng có thể thuộc về các chủ thể khác nhau. Luật La Mã cũng quy định về các hình thức chiếm hữu như sau: Chiếm hữu hợp pháp, chiếm hữu bất hợp pháp bao gồm chiếm hữu bất hợp pháp ngay thẳng và chiếm hữu bất hợp pháp không ngay thẳng [13, tr. Việc phân biệt chiếm hữu bất hợp pháp ngay thẳng và không ngay thẳng có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền sở hữu cũng như xác lập quyền sở hữu, người chiếm hữu bất hợp pháp ngay thẳng có thể trở thành chủ sở hữu theo thời hiệu.

Trong thực tế cũng như trong luật La Mã phân định một dạng chiếm hữu ngoại lệ: Chiếm hữu phái sinh từ quyền sở hữu, những người này có quyền tự mình bảo vệ việc chiếm hữu mà không cần thông qua chủ sở hữu. Về hiệu lực của sự chiếm hữu, để việc chiếm hữu được pháp luật bảo vệ một cách tuyệt đối, thì theo luật La Mã, việc chiếm hữu không được vi phạm một trong ba trường hợp: chiếm hữu có vũ lực, chiếm hữu không công khai và chiếm hữu tạm bợ. Về xác lập và chấm dứt chiếm hữu trong luật La Mã, sự chiếm hữu được ghi nhận trong một hoàn cảnh thực tế và thông thường tư cách của người chiếm hữu đối với vật được thừa nhận mà không nhất thiết phải tìm hiểu tính xác thực, hợp pháp của tư cách người chiếm hữu đó. Tư cách của người chiếm hữu được xác định dựa vào hai yếu tố cấu thành quan hệ chiếm hữu, pháp luật La Mã gọi là corpus và animus [17].

Corpus được hiểu là việc thực hiện trên thực tế các hành vi mang tính chất thể hiện quyền năng đối với tài sản. Corpus thường được các nhà luật học La Mã cổ đại phân tích thành việc xác lập, thực hiện các giao dịch mang tính vật chất tác động lên tài sản. Animus được coi là yếu tố ý chí hay yếu tố chủ quan. Đó là trạng thái tâm lý thể hiện thành thái độ ứng xử hàm chứa quyền năng của người chiếm hữu đối với tài sản, hay còn được hiểu là yếu tố tâm lý hay yếu tố chủ quan, là thái độ tâm lý thể hiện thành cung cách cư xử phù hợp với các quyền năng mà người chiếm hữu tự cho là có được đối với tài sản.

Luật La Mã cho phép chiếm hữu thông qua người đai diện, người đại diện phải có ý chí chiếm hữu vật cho người được đại diện chứ không phải cho bản thân mình [11, tr. Chiếm hữu chấm dứt khi một trong hai yếu tố cấu thành nên nó là 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] corpus possessionis và animus possessionis không còn. Như vậy các trường hợp chấm dứt bao gồm: thực tế nắm giữ vật không còn hoặc chủ thể chiếm hữu thể hiện ý chí từ bỏ chiếm hữu [11, tr. Vật không còn tồn tại hoặc không thể thuộc sở hữu cá nhân cũng là một trong những trường hợp chấm dứt chiếm hữu.

Chiếm hữu theo luật La Mã được bảo vệ bằng các phương tiện pháp lý đặc biệt còn gọi là interdiction (điều quan cấm) bao gồm những điều cấm để đề phòng vi phạm quyền chiếm hữu (interdicta retinendae possesionsis) và điều cấm để trả lại sự chiếm hữu (interdicta recuperandae possesionsis) [8]. Trong đó, interdicta là những chỉ định của quan tòa về việc chấm dứt không chậm chễ những hành vi xâm phạm đến trật tự xã hội và lợi ích cá nhân. Một trong những đặc trưng của việc bảo vệ chiếm hữu thông qua interdicta là trong quá trình xét xử không đòi hỏi phải chứng minh quyền đối với vật bị chiếm hữu. Điều này có nghĩa, trong số các bên tranh chấp, bên nào đang nắm giữ vật được suy đoán là có quyền, bên còn lại nếu muốn khẳng định điều ngược lại thì phải chứng minh chứ không được tự ý chiếm đoạt vật từ người đang chiếm hữu.

Điều này nhằm mục đích bảo vệ cho sự ổn định của các quan hệ xã hội đang tồn tại, tình trạng của người chiếm hữu đối với vật sẽ được duy trì cho đến khi có người khác chứng minh được quyền đối với vật. Vì nhiều lý do trong lịch sử, Việt Nam cũng là nước chịu ảnh hưởng sâu sắc và toàn diện bởi pháp luật La Mã đặc biệt là trong lĩnh vực dân sự. Hầu hết các nguyên tắc trong luật La Mã đều được tìm thấy trong pháp luật Việt Nam. Đặc biệt là các chế định về địa vị pháp lý của chủ thể trong quan hệ dân sự; chế định tài sản; chế định nghĩa vụ hợp đồng và chế định thừa kế.

Các nhà làm luật Việt Nam đã kế thừa những tinh túy trong pháp luật La Mã, đã cụ thể và chi tiết hơn các nguyên tắc ấy trong pháp luật của mình. Tuy nhiên, như đã phân tích chúng ta không tiếp nhận hoàn toàn một cách thụ động mà là sự tiếp thu có chọn lọc để phù hợp với xã hội Việt Nam, đồng thời loại bỏ những quy định lạc hậu trong tư pháp La Mã. Điều này được thể hiện rõ nhất qua chế định hôn nhân – gia đình và các quy định về tài sản hay một số quy định về thừa kế. Mặt khác, thông qua sự so sánh các quy định mới trong của BLDS 2015 với các quy định trong BLDS 2005 và quy định trong luật La Mã thể hiện pháp luật dân sự Việt Nam cũng ngày càng có xu hướng tiếp nhận luật La Mã một cách sâu sắc hơn.

8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Khái niệm và đặc điểm 1. Khái niệm chiếm hữu Để tồn tại và phát triển, con người với tính cách là một thực thể xã hội, cần phải có những cơ sở vật chất nhất định. Từ thời kỳ sơ khai, ý thức về xã hội, về cộng đồng còn hạn chế nhưng người nguyên thủy đã biết chiếm giữ hoa trái tự nhiên, chim thú săn bắt được, công cụ lao động để phục vụ nhu cầu và tồn tại.

Chiếm hữu chính là việc chiếm giữ thành quả lao động, tư liệu sản xuất của xã hội loài người. Chiếm hữu là phạm trù khách quan, tất yếu, vĩnh viễn, là điều kiện trước tiên của hoạt động lao động sản xuất. Chủ thể chiếm hữu là cá nhân, tập thể và xã hội. Đối tượng của chiếm hữu từ buổi ban đầu của loài người là cái có sẵn trong tự nhiên cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất.

Các chủ thể chiếm hữu không chỉ chiếm hữu tự nhiên mà cả xã hội, tư duy, thân thể, cả các vô hình và cái hữu hình. Theo quan điểm của Mác xít khái niệm gốc của sở hữu là “sự chiếm hữu” [5, tr. Theo đó: Sở hữu là hình thức xã hội – lịch sử nhất định của sự chiếm hữu, cho nên có thể nói: Sở hữu là phương thức chiếm hữu mang tính chất lịch sử cụ thể của con người, những đối tượng dùng vào mục đích sản xuất và phi sản xuất. Sở hữu luôn luôn gắn liền với vật dụng – đối tượng của sự chiếm hữu.

Đồng thời sở hữu không chỉ đơn thuần là vật dụng, nó còn là quan hệ giữa con người với nhau về vật dụng [6, tr.