Luận văn thạc sĩ quyền cá nhân đối với hình ảnh theo pháp luật việt nam 03

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quyền cá nhân đối với hình ảnh theo pháp luật việt nam 03, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực luật học.

• Tác giả: Trần Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Đăng Hiếu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự và tố tụng dân sự
• Đề tài: Quyền Cá Nhân Đối Với Hình Ảnh Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN NHÂN THÂN VÀ QUYỀN NHÂN THÂN GẮN VỚI HÌNH ẢNH CỦA CÁ NHÂN
• 1.1. Khái niệm chung về quyền nhân thân của cá nhân
• 1.2. Khái niệm nhân thân
• 1.3. Khái Niệm quyền nhân thân
• 1.4. Khái quát chung về quyền nhân thân gắn với hình ảnh của cá nhân
• 1.5. Khái niệm hình ảnh
• 1.6. Khái niệm quyền nhân thân gắn với hình ảnh của cá nhân
• 1.7. Đặc điểm quyền nhân thân gắn với hình ảnh của cá nhân
• 1.8. Ý nghĩa của việc bảo vệ quyền nhân thân đối với hình ảnh của cá nhân
• 1.9. Mối liên hệ giữa quyền hình ảnh và các quyền khác
• 1.10. Mối liên hệ giữa quyền hình ảnh và quyền về bí mật đời tư
• 1.11. Mối liên hệ giữa quyền hình ảnh và quyền về danh dự uy tín, nhân phẩm
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC HÌNH THỨC XÂM PHẠM QUYỀN NHÂN THÂN CỦA CÁ NHÂN ĐỐI VỚI HÌNH ẢNH
• 2.1. Các dạng hành vi xâm phạm
• 2.2. Hành vi sử dụng hình ảnh với mục đích thương mại không được sự đồng ý của chủ thể có hình ảnh
• 2.3. Hành vi phát tán hình ảnh cá nhân nhằm mục đích xâm hại tới danh dự, nhân phẩm uy tín của người đó
• 2.4. Hành vi sử dụng hình ảnh xâm phạm đến bí mật đời tư
• 2.5. Hành vi xâm phạm quyền nhân thân đối với hình ảnh của cá nhân vi phạm pháp luật dân sự chuyển hóa sang vi phạm pháp luật hình sự
• 2.6. Hoạt động báo chí xâm phạm quyền nhân thân của cá nhân trong một số trường hợp
• 2.7. Nhận xét về thực trạng các dạng hành vi xâm phạm quyền nhân thân của cá nhân về hình ảnh
• 3. CHƯƠNG 3: TRÁCH NHIỆM DO VI PHẠM QUYỀN NHÂN THÂN CỦA CÁ NHÂN ĐỐI VỚI HÌNH ẢNH
• 3.1. Các trách nhiệm do vi phạm quyền nhân thân của cá nhân về hình ảnh
• 3.2. Trách nhiệm xin lỗi hoặc công khai xin lỗi
• 3.3. Trách nhiệm đền bù tài chính
• 3.4. Các biện pháp bảo vệ quyền nhân thân đối với hình ảnh của cá nhân
• 3.4.1. Biện pháp tự bảo vệ
• 3.4.2. Biện pháp kiện dân sự
• 3.4.3. Biện pháp hành chính
• 3.4.4. Biện pháp hình sự
• 3.5. Nhận xét về việc áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền nhân thân của cá nhân về hình ảnh
• 3.6. Một số kiến nghị để hoàn thiện pháp luật về quyền nhân thân của cá nhân đối với hình ảnh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quyền cá nhân đối với hình ảnh theo pháp luật Việt Nam

Quyền cá nhân đối với hình ảnh là một trong những quyền cơ bản được pháp luật Việt Nam công nhận và bảo vệ. Quyền này không chỉ liên quan đến việc sử dụng hình ảnh mà còn gắn liền với danh dự, nhân phẩm của mỗi cá nhân. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc bảo vệ quyền cá nhân đối với hình ảnh càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Khái niệm quyền cá nhân và hình ảnh

Quyền cá nhân được hiểu là quyền gắn liền với bản thân mỗi người, bao gồm quyền về hình ảnh. Hình ảnh cá nhân không chỉ là một bức ảnh mà còn là biểu tượng của danh dự và uy tín của cá nhân đó.

1.2. Tầm quan trọng của quyền hình ảnh trong xã hội hiện đại

Trong thời đại công nghệ số, việc bảo vệ quyền hình ảnh trở nên khó khăn hơn. Hình ảnh cá nhân có thể bị sử dụng mà không có sự đồng ý, dẫn đến xâm phạm quyền cá nhân và gây tổn hại đến danh dự.

II. Các vấn đề và thách thức liên quan đến quyền cá nhân đối với hình ảnh

Mặc dù pháp luật đã quy định về quyền cá nhân đối với hình ảnh, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức trong việc thực thi quyền này. Các hành vi xâm phạm quyền hình ảnh ngày càng gia tăng, đặc biệt là trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ.

2.1. Hành vi xâm phạm quyền hình ảnh cá nhân

Các hành vi xâm phạm quyền hình ảnh bao gồm việc sử dụng hình ảnh mà không có sự đồng ý của chủ thể, phát tán hình ảnh nhằm mục đích xâm hại danh dự và nhân phẩm.

2.2. Thực trạng bảo vệ quyền hình ảnh trong pháp luật Việt Nam

Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể về quyền hình ảnh, nhưng việc thực thi và bảo vệ quyền này vẫn còn nhiều bất cập. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ quyền cá nhân.

III. Phương pháp bảo vệ quyền cá nhân đối với hình ảnh

Để bảo vệ quyền cá nhân đối với hình ảnh, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ biện pháp tự bảo vệ đến các biện pháp pháp lý. Việc hiểu rõ các phương pháp này sẽ giúp cá nhân có thể bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả.

3.1. Biện pháp tự bảo vệ quyền hình ảnh

Cá nhân có thể tự bảo vệ quyền hình ảnh của mình bằng cách kiểm soát việc sử dụng hình ảnh và yêu cầu gỡ bỏ các hình ảnh không được phép sử dụng.

3.2. Biện pháp pháp lý để bảo vệ quyền hình ảnh

Các biện pháp pháp lý bao gồm việc khởi kiện ra tòa án để yêu cầu bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền hình ảnh, cũng như yêu cầu xin lỗi công khai từ bên xâm phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền hình ảnh

Nghiên cứu về quyền cá nhân đối với hình ảnh đã chỉ ra nhiều vấn đề thực tiễn cần được giải quyết. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo vệ quyền hình ảnh không chỉ là trách nhiệm của cá nhân mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội.

4.1. Kết quả nghiên cứu về thực trạng quyền hình ảnh

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhiều cá nhân vẫn chưa nhận thức đầy đủ về quyền hình ảnh của mình, dẫn đến việc dễ dàng bị xâm phạm.

4.2. Ứng dụng các biện pháp bảo vệ quyền hình ảnh trong thực tiễn

Việc áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền hình ảnh trong thực tiễn cần được cải thiện, bao gồm việc nâng cao nhận thức của cộng đồng và tăng cường các quy định pháp lý.

V. Kết luận và tương lai của quyền cá nhân đối với hình ảnh

Quyền cá nhân đối với hình ảnh là một vấn đề quan trọng trong pháp luật Việt Nam. Tương lai của quyền này phụ thuộc vào việc cải thiện các quy định pháp lý và nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền hình ảnh.

5.1. Tương lai của quyền hình ảnh trong bối cảnh phát triển công nghệ

Với sự phát triển của công nghệ, quyền hình ảnh sẽ ngày càng trở nên phức tạp hơn. Cần có những quy định mới để bảo vệ quyền này trong bối cảnh mới.

5.2. Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền hình ảnh

Cần có những giải pháp cụ thể để hoàn thiện pháp luật về quyền hình ảnh, bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành và tăng cường công tác tuyên truyền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và phát triển xã hội hiện nay, quyền cá nhân đối với hình ảnh ngày càng trở nên quan trọng và được quan tâm sâu sắc. Theo Bộ luật Dân sự năm 2005, quyền nhân thân gắn với hình ảnh của cá nhân được pháp luật Việt Nam thừa nhận và bảo vệ, tuy nhiên thực tế cho thấy các hành vi xâm phạm quyền này vẫn diễn ra phổ biến và phức tạp. Ví dụ điển hình như việc sử dụng hình ảnh cá nhân vào mục đích thương mại mà không có sự đồng ý, hay phát tán hình ảnh nhạy cảm nhằm bôi nhọ danh dự, nhân phẩm của cá nhân. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ khái niệm, đặc điểm, thực trạng xâm phạm quyền cá nhân đối với hình ảnh theo pháp luật Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật dân sự liên quan đến quyền nhân thân về hình ảnh, các hành vi vi phạm, trách nhiệm pháp lý và biện pháp bảo vệ quyền cá nhân về hình ảnh tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2005 đến 2014. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần nâng cao nhận thức xã hội, hoàn thiện khung pháp lý và bảo vệ hiệu quả quyền nhân thân của cá nhân trong bối cảnh công nghệ số và truyền thông phát triển mạnh mẽ, giúp giảm thiểu các tổn thất về vật chất và tinh thần cho cá nhân bị xâm phạm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nguyên lý chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, trong đó pháp luật được xem là phần thượng tầng kiến trúc chịu sự chi phối của đời sống kinh tế - xã hội. Hai lý thuyết chính được áp dụng là:

• Lý thuyết quyền nhân thân: Quyền nhân thân là quyền dân sự gắn liền với đời sống tinh thần của cá nhân, không thể chuyển giao và không định giá bằng tiền. Quyền này bao gồm quyền đối với hình ảnh, danh dự, nhân phẩm, uy tín, và bí mật đời tư.

• Lý thuyết bảo vệ quyền cá nhân trong pháp luật dân sự: Pháp luật dân sự Việt Nam quy định các biện pháp bảo vệ quyền nhân thân, trong đó có quyền đối với hình ảnh, nhằm ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm.

Các khái niệm chính bao gồm: quyền nhân thân, quyền cá nhân đối với hình ảnh, hình ảnh cá nhân, xâm phạm quyền nhân thân, trách nhiệm pháp lý do vi phạm quyền nhân thân.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phương pháp so sánh, đối chiếu: So sánh các quy định pháp luật Việt Nam với pháp luật một số nước như Pháp, Australia, Mỹ để nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và bất cập trong quy định hiện hành.

• Phương pháp tổng hợp, phân tích: Phân tích các vụ việc thực tiễn liên quan đến xâm phạm quyền cá nhân về hình ảnh, tổng hợp các quy định pháp luật và án lệ có liên quan.

• Phương pháp điều tra xã hội: Thực hiện phỏng vấn, khảo sát ý kiến các chuyên gia pháp luật, người bị xâm phạm quyền nhân thân để thu thập dữ liệu thực tiễn.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm Bộ luật Dân sự năm 2005, các văn bản pháp luật liên quan, báo cáo ngành, các vụ án điển hình, bài viết khoa học và tài liệu tham khảo trong lĩnh vực luật dân sự và quyền nhân thân. Cỡ mẫu phỏng vấn khoảng 30 chuyên gia và người bị ảnh hưởng, được chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2013 đến 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quyền nhân thân đối với hình ảnh là quyền tuyệt đối của cá nhân, không thể chuyển giao: Luật Việt Nam quy định rõ tại Điều 31 Bộ luật Dân sự 2005 rằng cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình và việc sử dụng hình ảnh phải được sự đồng ý của cá nhân đó hoặc người đại diện hợp pháp. Quyền này được bảo hộ vô thời hạn, kể cả khi cá nhân đã mất.

2. Các hành vi xâm phạm quyền nhân thân về hình ảnh ngày càng đa dạng và phức tạp: Các hành vi phổ biến gồm sử dụng hình ảnh cá nhân vào mục đích thương mại không xin phép, phát tán hình ảnh nhạy cảm nhằm bôi nhọ danh dự, nhân phẩm, uy tín, và sử dụng hình ảnh xâm phạm bí mật đời tư. Ví dụ, vụ việc Công ty Trò chơi Việt sử dụng hình ảnh ca sĩ Uyên Linh trong game online mà không có sự đồng ý, hay việc phát tán ảnh nhạy cảm của ca sĩ Minh Hằng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự.

3. Trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm quyền nhân thân về hình ảnh được quy định rõ ràng: Các biện pháp bảo vệ bao gồm yêu cầu xin lỗi công khai, bồi thường thiệt hại về vật chất và tinh thần, áp dụng biện pháp hành chính và hình sự. Ví dụ, vụ án tại Hà Tĩnh về hành vi làm nhục người khác bằng cách phát tán ảnh nhạy cảm đã bị khởi tố hình sự theo Điều 121 Bộ luật Hình sự.

4. So sánh với pháp luật quốc tế cho thấy Việt Nam đang ở cấp độ bảo hộ thứ hai về quyền hình ảnh: Việt Nam yêu cầu phải có sự đồng ý trước khi sử dụng hình ảnh và nghiêm cấm xâm phạm danh dự, nhân phẩm. Trong khi đó, Mỹ cho phép chụp và đăng hình tự do ở nơi công cộng, Australia cho phép đăng hình không vì mục đích thương mại mà không cần xin phép.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hành vi xâm phạm quyền nhân thân về hình ảnh xuất phát từ sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số, thiết bị ghi hình hiện đại và mạng Internet, tạo điều kiện cho việc thu thập, phát tán hình ảnh cá nhân một cách dễ dàng và nhanh chóng. Bên cạnh đó, nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân còn hạn chế, dẫn đến việc sử dụng hình ảnh trái phép vẫn phổ biến.

So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã cập nhật và làm rõ hơn các đặc điểm của quyền nhân thân về hình ảnh, đồng thời phân tích sâu thực trạng vi phạm và trách nhiệm pháp lý tại Việt Nam. Việc so sánh với pháp luật nước ngoài giúp nhận diện các điểm cần hoàn thiện, như tăng cường chế tài xử lý, nâng cao nhận thức xã hội và phát triển các biện pháp kỹ thuật bảo vệ hình ảnh cá nhân.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các loại hành vi vi phạm quyền hình ảnh theo từng năm, bảng so sánh các quy định pháp luật về quyền hình ảnh giữa Việt Nam và một số nước, giúp minh họa rõ nét hơn thực trạng và mức độ bảo hộ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về quyền nhân thân đối với hình ảnh: Cần bổ sung quy định chi tiết về khái niệm, phạm vi và các hành vi xâm phạm quyền hình ảnh trong Bộ luật Dân sự và các văn bản hướng dẫn. Mục tiêu là tăng cường tính rõ ràng, minh bạch, hạn chế tranh chấp pháp lý. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

2. Tăng cường chế tài xử lý vi phạm: Đề xuất nâng mức phạt hành chính, mở rộng áp dụng hình sự đối với các hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền hình ảnh, đặc biệt là phát tán hình ảnh nhạy cảm, sử dụng hình ảnh trái phép vào mục đích thương mại. Chủ thể thực hiện là cơ quan công an, tòa án, trong vòng 1 năm.

3. Nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân và doanh nghiệp: Triển khai các chương trình tuyên truyền, đào tạo về quyền nhân thân và quyền hình ảnh, nhấn mạnh trách nhiệm khi sử dụng hình ảnh cá nhân. Thời gian liên tục, do các cơ quan truyền thông, tổ chức xã hội thực hiện.

4. Phát triển công nghệ bảo vệ hình ảnh cá nhân trên môi trường số: Khuyến khích nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp kỹ thuật như watermark, mã hóa, kiểm soát truy cập để hạn chế việc sao chép, phát tán hình ảnh trái phép trên Internet. Chủ thể là các doanh nghiệp công nghệ, nhà nước hỗ trợ chính sách, trong 2-3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Luật Dân sự và Tố tụng dân sự: Giúp hiểu sâu về quyền nhân thân, đặc biệt là quyền cá nhân đối với hình ảnh, phục vụ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Luật sư, chuyên gia pháp lý và cán bộ tư pháp: Cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để tư vấn, giải quyết các vụ việc liên quan đến quyền nhân thân về hình ảnh, nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi khách hàng.

3. Nhà quản lý, hoạch định chính sách pháp luật: Hỗ trợ xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật về quyền nhân thân, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh.

4. Người nổi tiếng, doanh nghiệp truyền thông, quảng cáo: Hiểu rõ quyền và nghĩa vụ liên quan đến việc sử dụng hình ảnh cá nhân, tránh vi phạm pháp luật và bảo vệ uy tín, danh dự.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền cá nhân đối với hình ảnh được pháp luật Việt Nam quy định như thế nào?
   Pháp luật Việt Nam quy định tại Điều 31 Bộ luật Dân sự 2005 rằng cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình và việc sử dụng hình ảnh phải được sự đồng ý của cá nhân đó hoặc người đại diện hợp pháp. Việc sử dụng hình ảnh mà xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín bị nghiêm cấm.

2. Hành vi sử dụng hình ảnh cá nhân vào mục đích thương mại không xin phép có bị xử lý không?
   Có. Đây là hành vi vi phạm quyền nhân thân về hình ảnh, cá nhân bị xâm phạm có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi, xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại. Ví dụ như vụ việc Công ty Trò chơi Việt sử dụng hình ảnh ca sĩ Uyên Linh mà không có sự đồng ý.

3. Pháp luật Việt Nam có bảo vệ hình ảnh của người đã mất không?
   Có. Quyền nhân thân đối với hình ảnh được bảo hộ vô thời hạn, kể cả khi cá nhân đã chết. Người thân hợp pháp có quyền yêu cầu bảo vệ quyền này khi có hành vi xâm phạm.

4. Các biện pháp pháp lý nào được áp dụng khi quyền hình ảnh bị xâm phạm?
   Bao gồm biện pháp dân sự (yêu cầu xin lỗi, bồi thường), hành chính (phạt vi phạm hành chính) và hình sự (xử lý tội làm nhục người khác, truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy). Tùy theo mức độ vi phạm mà áp dụng phù hợp.

5. So sánh mức độ bảo hộ quyền hình ảnh giữa Việt Nam và một số nước khác ra sao?
   Việt Nam đang ở cấp độ bảo hộ thứ hai, yêu cầu phải có sự đồng ý trước khi sử dụng hình ảnh và nghiêm cấm xâm phạm danh dự, nhân phẩm. Mỹ cho phép chụp và đăng hình tự do ở nơi công cộng, Australia cho phép đăng hình không vì mục đích thương mại mà không cần xin phép.

Kết luận

• Quyền cá nhân đối với hình ảnh là quyền nhân thân tuyệt đối, không thể chuyển giao và được bảo hộ vô thời hạn theo pháp luật Việt Nam.
• Các hành vi xâm phạm quyền hình ảnh ngày càng đa dạng, bao gồm sử dụng hình ảnh trái phép vào mục đích thương mại, phát tán hình ảnh nhạy cảm, xâm phạm bí mật đời tư.
• Trách nhiệm pháp lý đối với vi phạm quyền hình ảnh được quy định rõ ràng, bao gồm biện pháp dân sự, hành chính và hình sự.
• Việt Nam đang ở cấp độ bảo hộ thứ hai về quyền hình ảnh, cần hoàn thiện pháp luật và nâng cao nhận thức xã hội để bảo vệ hiệu quả hơn.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường chế tài, tuyên truyền pháp luật và ứng dụng công nghệ bảo vệ hình ảnh cá nhân.

Các cơ quan chức năng, nhà nghiên cứu và cộng đồng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền cá nhân đối với hình ảnh trong bối cảnh xã hội hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN NHÂN THÂN VÀ QUYỀN NHÂN THÂN GẮN VỚI HÌNH ẢNH CỦA CÁ NHÂN 1. Khái niệm chung về quyền nhân thân của cá nhân 1. Khái niệm nhân thân Có thể nói rằng trong các vấn đề của xã hội loài người thì quyền con người nói chung và quyền công dân nói riêng là những vấn đề có tính lịch sử lâu đời cả về phương diện lí luận cũng như thực tiễn. Quyền công dân nói chung được chia làm năm nhóm: Nhóm các quyền chính trị, nhóm các quyền dân sự, nhóm các quyền kinh tế, nhóm các quyền văn hóa và nhóm các quyền xã hội và pháp luật dân sự là công cụ để thực hiện nhóm các quyền dân sự của công dân.

Mỗi cá nhân đều luôn có nhu cầu đảm bảo sự tồn tại và phát triển, kéo theo đó là các nhu cầu về tư tưởng, tinh thần, nó gắn liền với hai loại quyền đó là quyền về tài sản và các quyền về nhân thân. “Quyền nhân thân” là thuật ngữ pháp lý dùng để chỉ những quyền gắn liền với bản thân của mỗi con người, gắn liền với đời sống riêng tư của mỗi cá nhân và quyền này có liên quan mật thiết đến danh dự, nhân phẩm, uy tín. Do đó quyền nhân thân là một quyền rất quan trọng trong các quyền dân sự, cũng bởi chính lý do này mà quyền nhân thân là một trong những nội dung cơ bản của quyền con người đã được pháp luật thế giới nói chung và pháp luật Việt Nam thừa nhận và bảo vệ. Để hiểu rõ hơn về quyền nhân thân của cá nhân thì trước hết chúng ta cùng làm rõ khái niệm “nhân thân”.

Khái niệm “nhân thân” được hiểu theo hai khía cạnh sau đây. Một là: theo từ điển Tiếng Việt “Nhân thân được hiểu là tổng hợp các đặc điểm về thân thể, tính cách và cuộc sống cá nhân của con người, về mặt thi hành pháp luật” [24]. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hai là: Dưới góc độ pháp lý thì hiện nay chưa có văn bản nào đề cập đến khái niệm “nhân thân”, xong chúng ta có thể tham khảo khái niệm nhân thân đề cập đến trong công trình nghiên cứu cấp bộ với đề tài: Vai trò của Tòa án nhân dân trong việc bảo vệ quyền nhân thân của công dân theo quy định của BLDS của Tòa án nhân dân tối cao thì: Nhân thân của một người bao gồm các đặc điểm sau: giới tính, độ tuổi, dân tộc, thành phần văn hóa, nghề nghiệp, điều kiện sống, hoàn cảnh gia đình, quá trình hoạt động chính trị xã hội, tính tình, tác phong.Mỗi người có một nhân thân riêng và chính nó biểu thị đặc điểm liên quan đến nhận thức và hành vi của từng người. Như vậy khái niệm nhân thân được hiểu là một khái niệm rộng, bao trùm nhiều đặc điểm khác nhau, và quan trọng nhất là các đặc điểm này phải liên quan mật thiết đến một cá nhân cụ thể.

Khái Niệm quyền nhân thân Quyền nhân thân của cá nhân là quyền dân sự gắn liền với đời sống tinh thần của cá nhân được pháp luật thừa nhân và bảo vệ. Trong lịch sử lập pháp của nước ta nói chung và pháp luật dân sự nói riêng, thuật ngữ quyền nhân thân được ra đời khá muộn. BLDS Việt Nam 1995 là văn bản pháp lí lần đầu tiên đề cập đến quyền nhân thân, đánh dấu một mốc quan trọng trong quá trình hiện thực hóa quyền con người. Lần đầu tiên pháp luật Việt Nam xác định rằng: Quyền nhân thân của cá nhân là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân, không thể chuyển giao cho người khác, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Không ai có thể lạm dụng quyền nhân thân của mình xâm phạm đến lợi ích của nhà nước, lợi ích công cộng, quyền, lợi ích hợp pháp của người khác [25]. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bên cạnh đó, lần đầu tiên cá nhân có cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền nhân thân của mình không bị người khác vi phạm (Điều 27). Lần đầu tiên quyền nhân thân của cá nhân được quy định thành một hệ thống các quyền, có 20 quyền được quy định chi tiết trong 20 Điều luật. BLDS năm 1995 đã góp phần làm ổn định các quan hệ dân sự nói chung, quan hệ nhân thân nói riêng, các chủ thể có được công cụ pháp lý hữu hiệu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của các quan hệ xã hội, các quan hệ dân sự ngày càng phức tạp hơn, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, khi những giá trị thuộc về tinh thần đang dần tìm được chỗ đứng quan trọng trong đời sống cá nhân. Với những quyền nhân thân được quy định trong BLDS năm 1995 so với thực tiễn đã có những sự thiếu hụt rất lớn, việc sửa đổi BLDS năm 1995 là tất yếu xảy ra. Từ đó sự ra đời của BLDS 2005 đã kế thừa những quy định về nhân thân trong BLDS năm 1995 và đã quy định cụ thể về quyền nhân thân tại Điều 24: "Quyền nhân thân được quy định trong Bộ Luật này là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân, không thể chuyển giao cho người khác, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác” [28, Điều 24]. Theo quy định tại điều luật này thì quyền nhân thân sẽ có hai đặc điểm: Một là: Quyền nhân thân mang đặc tính quyền cá nhân, không bị chi phối, phụ thuộc bởi bất kỳ yếu tố khách quan nào như: Độ tuổi, trình độ văn hóa, giới tính, tôn giáo, địa vị xã hội.cũng bởi điều này mà pháp luật quy định mọi chủ thể đều bình đẳng về quyền nhân thân.

Hai là: Quyền nhân thân của chủ thể không thể chuyển dịch cho chủ thể khác được. Nghĩa là: Quyền nhân thân không thể là đối tượng trong giao dịch dân sự (mua, bán, tặng, cho. Tuy nhiên trong một số trường hợp quyền nhân thân có thể được chuyển giao cho người khác theo quy định của pháp luật. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ví dụ: Quyền công bố, phổ biến tác phẩm của tác giả, khi tác giả chết thì quyền này có thể chuyển giao cho chủ thể khác hay các quyền khác về tinh thần của tác giả đối với tác phẩm như quyền được tôn trọng tác phẩm.

Hoặc các quyền nhân thân gắn liền với tài sản có thể được phép chuyển giao. Nhìn vào hai đặc điểm này của quyền nhân thân thì chúng ta thấy một vấn đề đặt ra là: Nếu như theo quy định trên thì quyền nhân thân chỉ gắn liền với mỗi cá nhân cụ thể thì theo quy định tại Điều 604 và Điều 611 BLDS năm 2005 đã đề cập đến: “Danh dự, uy tín của pháp nhân, chủ thể khác” [28]. Vậy, một vấn đề đặt ra là những quyền được quy định tại hai Điều luật trên đây của pháp nhân và chủ thể khác có được xem là quyền nhân thân không? Và nếu pháp nhân và chủ thể khác cũng là chủ thể của quyền nhân thân thì liệu đặc tính “Quyền cá nhân hóa” trong quyền nhân thân có còn tồn tại? Tại Điều 1 Nghị quyết 03/2006/NQ-HĐTP ngày 8/7/2006 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao quy định rằng: Thiệt hại do tổn thất của pháp nhân và các chủ thể khác không phải là pháp nhân (gọi chung là tổ chức) được hiểu là do danh dự, uy tín bị xâm phạm, tổ chức đó bị giảm sút hoặc mất đi sự tín nhiệm, lòng tin. vì bị hiểu nhầm và cần phải được bồi thường một khoản tiền bù đắp tổn thất mà tổ chức phải chịu [7, Điều 1].

Như vậy: Theo quy định tại Nghị định này đã thừa nhận các quyền nhân thân đối với pháp nhân và các chủ thể khác. Từ việc phân tích trên đây cho thấy quyền nhân thân có thể mở rộng phạm vi chủ thể quyền nhân thân không chỉ bao hàm cá nhân mà còn bao gồm các chủ thể khác như: pháp nhân, tổ chức. Thông qua các quy định trong BLDS, cũng như các quy định của các văn bản pháp luật khác thì chưa có một khái niệm về quyền nhân thân một cách rõ ràng. Tính đến thời điểm hiện nay thì khái niệm này mới chỉ được trình bày trong các công trình nghiên cứu khoa học như: 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Một là: Trong bài viết “Khái niệm và phân loại quyền nhân thân” của Tiến sĩ Bùi Đăng Hiếu – Trường Đại học Luật Hà Nội đăng trên tạp chí luật học số 7 năm 2009 thì: “Quyền nhân thân là quyền dân sự gắn liền với đời sống tinh thần của mỗi chủ thể, không định giá được bằng tiền và không thể chuyển giao cho chủ thể khác, trừ tường hợp pháp luật có quy định khác” [13].

Hai là: Trong đề tài nghiên cứu cấp trường “Quyền nhân thân của con người và bảo vệ quyền nhân thân của con người và bảo vệ quyền nhân thân theo quy định của pháp luật” của tiến sĩ Lê Đình Nghị đã đưa ra khái niệm quyền nhân trên hai phương diện như sau: Theo nghĩa khách quan, quyền nhân thân được hiểu là tổng hợp các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành, trong đó có nội dung quy định rõ các cá nhân có các quyền nhân thân gắn liền với bản thân mình và đây là cơ sở để cá nhân thực hiện các quyền của mình. Theo nghĩa chủ quan, quyền nhân thân là quyền dân sự chủ quan gắn liền với cá nhân do nhà nước quy định cho mỗi cá nhân và các cá nhân không thể chuyển giao quyền này cho người khác [20]. Ba là: Trong luận văn thạc sĩ luật học “Quyền nhân thân liên quan đến thân thể của cá nhân theo quy định trong BLDS năm 2005” của tác giả Lê Thị Hoa đã đưa ra khái niệm: “Quyền nhân thân của cá nhân là quyền dân sự gắn liền với đời sống tinh thần của cá nhân được pháp luật thừa nhận và bảo vệ” [15]. Qua việc phân tích, cũng như tham khảo các khái niệm trên chúng ta có thể hiểu khái niệm quyền nhân thân như sau: Quyền nhân thân là quyền dân sự cho nhà nước quy định gắn liền với giá trị tinh thần của mỗi chủ thể, không định giá được bằng tiền và không thể chuyển giao trừ trường hợp pháp luật quy định khác.

Từ khái niệm trên đây rút ra một số đặc điểm của quyền nhân thân là 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thứ nhất: Quyền nhân thân có tính chất phi tài sản Nếu như nhắc đến quyền tài sản thì chúng ta sẽ nghĩ ngay đến tính chất tài sản, nó được xác định bằng một giá trị vật chất nhất định, theo nguyên tắc đền bù ngang giá.