CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT CÔNG NGHIỆP 1.1 Các khái niệm chung 1.1 Khái niệm quản lý nhà nước Quản lí nhà nước là hoạt động thực thi quyển lực nhà nước do các cơ quan nhà nước thực hiện nhằm xác lập một trật tự ổn định và phát triển xã hội theo những mục tiêu mà tầng lớp cầm quyền theo đuổi. Quản lí nhà nước được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm toàn bộ hoạt động của cả bộ máy nhà nước từ lập pháp, hành pháp đến tư pháp vận hành như một thực thể thống nhất. Theo nghĩa hẹp là hướng dẫn chấp pháp, điểu hành, quản lí hành chính do cơ quan hành pháp thực hiện bảo đảm bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước. Chủ thể quản lí nhà nước là cơ quan hay cá nhân có thẩm quyền trong bộ máy nhà nước, được sử dụng quyển lực nhà nước để quản lí.
Pháp luật là công cụ chủ yếu của quản lí nhà nước. Đối tượng quản lí nhà nước là các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong một quốc gia, là sinh hoạt, đời sống của xã hội diễn ra trên từng lĩnh vực. Quản lí nhà nước được giới hạn trong phạm vi lãnh thổ quốc gia và được phân biệt với quản lí mang tính chất nội bộ một tổ chức xã hội, đoàn thể, đơn vị, xí nghiệp, một cộng đồng dân cư mang tính tự quản.2 Khái niệm hoạt động sản xuất công nghiệp - Theo Giáo trình Thống kê doanh nghiệp, NXB Đại học Kinh tế Quốc dân[9]: + Trên góc độ sản xuất: Hoạt động sản xuất công nghiệp là toàn bộ các hoạt động của con người để tạo ra sản phẩm vật chất và sản phẩm dịch vụ nhằm thoả mãn các nhu cầu 7 khác nhau của dân cư và xã hội. Những hoạt động đó người khác phải làm thay được và phải được pháp luật của quốc gia thừa nhận.
+ Trên góc độ thu nhập: Hoạt động sản xuất công nghiệp là toàn bộ các hoạt động có mục đích của con người (không kể các hoạt động tự phục vụ bản thân) mà tạo ra thu nhập. Các hoạt động đó người khác làm thay được và phải được pháp luật cho phép. - Theo Luận văn thạc sĩ của tác giả Cao Thị Nhung (năm 2016): “Quản lý nhà nước đối với các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh”[3] khái niệm hoạt động sản xuất công nghiệp được hiểu là: Sản xuất công nghiệp là sản xuất hàng hóa vật chất mà sản phẩm được phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng hoặc hoạt động kinh doanh của con người. Đây là hoạt động kinh tế, sản xuất quy mô lớn và nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các tiến bộ về công nghệ, khoa học – kỹ thuật.
Thông qua một số khái niệm hoạt động sản xuất công nghiệp có thể hiểu như sau: Hoạt động sản xuất công nghiệp là sản xuất hàng hóa vật chất mà sản phẩm được phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng hoặc hoạt động kinh doanh của con người. Đây là hoạt động kinh tế, sản xuất quy mô lớn và nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các tiến bộ về công nghệ, khoa học – kỹ thuật. Trong thực tiễn có rất nhiều kiểu, dạng sản xuất công nghiệp khác nhau. Sự khác biệt về kiểu, dạng sản xuất có thể do sự khác biệt về trình độ trang bị kỹ thuật, trình độ tổ chức sản xuất, về tính chất sản phẩm.3 Khái niệm quản lý nhà nước về hoạt động sản xuất công nghiệp Quản lý nhà nước là một dạng của quản lý xã hội, mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng quyền lực nhà nước để điều chỉnh, duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội theo mục tiêu đã xác định; đó là hoạt động được thực hiện bởi toàn bộ các cơ quan trong bộ máy nhà nước được đặt trong cơ chế "Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ".
8 Với khái niệm đó, chúng ta hiểu rằng: QLNN đối với hoạt động sản xuất công nghiệp là hoạt động tổ chức và điều hành cơ quan hành chính nhà nước đối với hoạt động phát triển các khu, cụm công nghiệp; là chức năng đặc thù của cơ quan hành chính nhà nước về kinh tế, thực hiện quyền lực nhà nước tác động đối với quá trình hình thành và phát triển khu, cụm công nghiệp trên một phạm vi lãnh thổ nhất định của quốc gia, thông qua công tác quy hoạch, kế hoạch; ban hành và thực thi chính sách pháp luật có liên quan đến hoạt động sản xuất công nghiệp; đồng thời thanh tra, kiểm tra, giám sát và giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình hình thành và phát triển hoạt động sản xuất công nghiệp.nhằm đạt được mục tiêu đã xác định cho sự phát triển, đáp ứng yêu cầu của tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và mang lại lợi ích cho phát triển nền kinh tế đất nước nói chung và địa phương nói riêng. Mỗi dạng hoạt động sản xuất công nghiệp đòi hỏi phải áp dụng một phương pháp quản trị thích hợp. Do đó phân loại quản lý là một yếu tố quan trọng, là cơ sở để nhà nước lựa chọn phương pháp quản lý sản xuất trong doanh nghiệp phù hợp. Cũng vì lý do trên, việc phân loại này phải được tiến hành trước khi thực hiện một dự án quản trị sản xuất.
Có thể thực hiện phân loại hoạt động sản xuất công nghiệp theo các đặc trưng sau đây: - Điều kiện sản xuất Quản lý nhà nước về điều kiện sản xuất được xem là một giai đoạn của hoạt động tổ chức sản xuất kinh doanh, gắn liền với các khu vực nhà máy, phân xưởng trong doanh nghiệp. Người đảm nhận công tác quản lý sẽ tham gia giám sát vào việc lên kế hoạch, giám sát tiến độ sản xuất nhằm đảm bảo cung cấp sản phẩm, hàng hóa đúng thời gian, đạt yêu cầu về số lượng, tuân thủ tiêu chuẩn về chất lượng theo kế hoạch. - Tổ chức lao động trong sản xuất Quản lý nhà nước về lao động là hoạt động quản lý lao động con người trong một tổ chức nhất định trong đó chủ thể quản trị tác động lên khách thể bị 9 quản trị nhằm mục đích tạo ra lợi ích chung của tổ chức. Trong nền kinh tế thị trường các doanh nghiệp được đặt trong sự cạnh tranh quyết liệt.
- Tình hình thanh tra, kiểm tra, giám sát Quản lý nhà nước về tình hình thanh tra, kiểm tra, giám sát là các hoạt động đối chiếu việc lập kế hoạch tổ chức; điều chỉnh quyết định; kiểm tra việc thực hiện quyết định và tổng kết tình hình thực hiện quyết định của một doanh nghiệp đối với các văn bản quy phạm pháp luật cũng như các bộ luật được quy định 1.2 Nội dung quản lý nhà nước về hoạt động sản xuất công nghiệp 1.1 Nội dung quản lý nhà nước về điều kiện sản xuất công nghiệp Xây dựng và thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển khu, cụm công nghiệp: Đây là nội dung hết sức quan trọng có tính định hướng ở tầm vĩ mô. Vì vậy, xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch trước hết phải xác định đúng đắn chiến lược phát triển KT-XH của địa phương, từ đó xác định phương hướng, nhiệm vụ kế hoạch phát triển KT-XH của từng giai đoạn. Trên cơ sở chiến lược dài hạn và tình hình phát triển KT-XH của địa phương xây dựng các phương án, mục tiêu chương trình hành động quy hoạch, kế hoạch phát triển tổng thể khu, cụm công nghiệp. Bởi vậy, khi xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển khu, cụm công nghiệp phải nghiên cứu tổng hợp các điều kiện tự nhiên và xã hội trong chiến lược phát triển kinh tế chung, từ đó có cơ sở dự báo khoa học, tạo bước đi phù hợp với khả năng tối đa hóa thu hút đầu tư cho phát triển.
Phát triển khu, cụm công nghiệp cũng phải tính đến sự phân bố lực lượng sản xuất nhằm đảm bảo sử dụng có hiệu quả các nguồn lực và bảo vệ môi trường, sinh thái. Đồng thời xem xét đến tính cân đối phát triển trong khu vực nhằm tận dụng được lợi thế so sánh giữa các vùng lân cận để đảm bảo tính cân đối hợp lý trong đầu tư và phát triển. Thực thi hệ thống pháp luật có liên quan đến phát triển khu, cụm công nghiệp: Trên cơ sở hệ thống pháp luật được ban hành có liên quan đến phát 10 triển khu, cụm công nghiệp, việc tổ chức hướng dẫn, phổ biến và thực thi hệ thống pháp luật, các tiêu chuẩn quy phạm kỹ thuật có liên quan đến việc thành lập, đầu tư, xây dựng, và phát triển khu, cụm công nghiệp là nhiệm vụ cơ bản trong QLNN đối với khu, cụm công nghiệp. Nhà đầu tư không mong muốn đầu tư vào một địa bàn không ổn định chính trị, có chính sách, luật pháp thay đổi tuỳ tiện bất lợi, không cởi mở, thiếu chân thành, thiện ý và bất bình đẳng.
Vì vậy, trên cơ sở hệ thống pháp luật hiện hành tổ chức triển khai có hiệu lực, hiệu quả, đơn giản hóa để tạo điều kiện nhà đầu tư trong việc lập hồ sơ dự án, tổ chức việc cấp, điều chỉnh, thu hồi Giấy chứng nhận đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, các loại giấy phép, chứng chỉ, chứng nhận; tổ chức thực hiện các thủ tục hành chính nhà nước và dịch vụ hỗ trợ có liên quan đến hoạt động đầu tư và sản xuất kinh doanh của các tổ chức, cá nhân trong khu, cụm công nghiệp. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa hết sức quan trọng với mục đích giới thiệu hệ thống pháp luật, ưu đãi và các điều kiện đầu tư nhằm rút ngắn thời gian tìm hiểu, đi lại của nhà đầu tư, tạo ra môi trường thân thiện đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Ban hành và thực thi chính sách có liên quan đến phát triển khu, cụm công nghiệp: Nhà đầu tư luôn mong muốn hoạt động trong môi trường có thủ tục đơn giản, được giải quyết nhanh chóng thuận lợi. Nếu hoạt động trong môi trường có cơ chế quản lý rườm rà, phiền nhiễu, tốn kém thời gian sẽ làm cho các nhà đầu tư nản lòng, mất đi cơ hội trong kinh doanh, tốn kém thời gian, tiền bạc.
Vì vậy, việc ban hành các chính sách phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương và hướng dẫn tổ chức thực hiện chính sách đó là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong thu hút đầu tư.