Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí công tác chủ nhiệm ở trường tiểu học. Chương 2: Thực trạng về quản lí công tác chủ nhiệm ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định. Chương 3: Biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về công tác chủ nhiệm lớp Công tác chủ nhiệm lớp luôn là một trong các nội dung được quan tâm của các nhà giáo dục trên thế giới. Tuy nhiên cách thức tiếp cận hoạt động chủ nhiệm có nhiều khuynh hướng với các tên gọi khác nhau. Trong hệ thống tổ chức của các trường phổ thông, đơn vị cơ bản được tổ chức để giảng dạy và giáo dục HS là lớp học.
Giáo dục theo lớp được hình thành từ thế kỉ XVI do nhà giáo dục Tiệp Khắc JA. Cômenxki khởi xướng. Mô hình lớp học được duy trì và ngày càng phát triển mạnh mẽ ở khắp các nước trên thế giới. Càng ngày mô hình lớp học được phát triển và mở rộng, tùy thuộc vào điều kiện thực tế với các quy định, nội quy ngày càng được cụ thể hóa rõ nét, song đối với một lớp học vẫn cần người quản lí, giám sát trực tiếp các hoạt động của tập thể lớp đó.
Để quản lí lớp học, nhà trường cử ra một trong những giáo viên đang giảng dạy làm nhiệm vụ quản lí và giám sát trực tiếp lớp học đó gọi là giáo viên chủ nhiệm. Giáo viên chủ nhiệm được người đứng đầu nhà trường lựa chọn từ những người có kinh nghiệm giáo dục, có uy tín với học sinh, có tâm huyết với nghề nghiệp và có sự yêu thương, tôn trọng học sinh. Những giáo viên này được tập thể lãnh đạo nhà trường phân công chủ nhiệm lớp học định hướng, tổ chức, hướng dẫn để lớp học đó thực hiện được mục tiêu giáo dục đề ra. Như vậy, khi nói đến GVCN lớp là nói đến mặt quản lí và mặt lãnh đạo học sinh của một lớp.
Trong các công trình nghiên cứu về công tác chủ nhiệm lớp của người giáo viên chủ nhiệm có tác phẩm “Phương pháp công tác chủ nhiệm lớp” e 7 (NXB Giáo dục Matxcơva,1984), của tác giả Bôn - đư - rép N. Trong công trình nghiên cứu này tác giả đã trình bày những phương pháp cơ bản về cách thức thực hiện công tác chủ nhiệm lớp ở các trường phổ thông [7]. Từ khi xã hội phát triển và từ sự phân công lao động đã hình thành hoạt động đặc biệt đó là sự chỉ huy, chỉ đạo, điều khiển/ điều hành, kiểm tra, điều chỉnh giành cho những người đứng đầu của một tổ chức hay một nhóm. Hoạt động đặc biệt đó chính là hoạt động quản lí.
Và cũng từ lúc đó mọi người đi tìm hiểu bản chất khái niệm quản lí và đưa ra những định nghĩa khác nhau từ những góc nhìn riêng. Theo quan điểm kinh tế học F.W Taylor cho rằng: "Quản lí là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ tiền nhất"; Tác giả A. Fayon lại cho rằng: "Quản lí là đưa xí nghiệp tới đích, cố gắng sử dụng các nguồn lực (nhân, tài, vật, lực) của nó". Nhà nghiên cứu H.Koontz thì khẳng định: "Quản lí là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm (tổ chức) với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn ít nhất.
Với tư cách thực hành thì quản lí là một nghệ thuật, còn với kiến thức thì quản lí là một khoa học" (dẫn theo [37]). Có thể thấy, công tác chủ nhiệm của người GVCN ngày càng được quan tâm nghiên cứu, tuy nhiên để làm tốt hoạt động chủ nhiệm thì vai trò tổ chức, định hướng và chỉ đạo của nhà quản lí là một tất yếu. Từ định hướng trên, các nhà trường ở các nước phát triển đã chỉ ra những nội dung giáo dục cho học sinh trung học mà người giáo viên chủ nhiệm lớp cần quan tâm và thực hiện. Những nội dung giáo dục học sinh như: GD kĩ năng sống, GD những giá trị sống, GD hướng nghiệp… Xã hội ngày càng phát triển, giáo dục nhà trường có những thay đổi đáng kể, song vai trò của người giáo viên chủ nhiệm và chức năng quản lí hoạt động chủ nhiệm của Ban giám hiệu nhà trường không những e 8 không mất đi mà ngày càng quan trọng hơn, cần thiết hơn.
Các công trình nghiên cứu về quản lí công tác chủ nhiệm lớp và quản lí các hoạt động liên quan đến công tác chủ nhiệm lớp Những nghiên cứu về quản lí nhà trường: Ở Việt Nam, có rất nhiều tác giả có những công trình nghiên cứu rất giá trị về vấn đề quản lí và quản lí trong giáo dục. Có thể kể đến một số tác giả nổi bật như: Tác giả Đặng Vũ Hoạt cho rằng: "Quản lí là một quá trình định hướng, quản lí một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lí mong muốn" [23] hoặc một số nghiên cứu của các tác giả Trần Kiểm, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Văn Lê. Nhìn chung các quan niệm về quản lí đều nhấn mạnh đến hoạt động nhằm hướng vào đạt mục tiêu đã hoạch định của cơ sở, của nhà trường.
Xu hướng thứ nhất là những nghiên cứu tổng quan về công tác chủ nhiệm lớp có thể kể đến các nghiên cứu của các tác giả: Tác giả Nguyễn Thanh Bình đã có nghiên cứu có giá trị khoa học về công tác chủ nhiệm lớp với các công trình: “Công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT”, đề tài mã số SPHN-09-465NCSP vào năm 2010. Tác giả này cũng đã xuất bản cuốn “Một số vấn đề trong công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT hiện nay” (NXB Đại học Sư phạm, 2011). Ở đây các tác giả đề cập đến những vấn đề cơ bản của công tác chủ nhiệm lớp, những nội dung trong công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT hiện nay từ góc nhìn của chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học. Những kiến thức nền tảng, cần thiết trong hoạt động của người giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông được tác giả mô tả cụ thể, tường minh, rõ nét [6].
Tác giả Nguyễn Thị Kim Dung cũng thể hiện quan điểm của mình về nội dung quan trọng trong đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên sư phạm trong cuốn kỉ yếu hội thảo khoa học “Nâng cao chất lượng e 9 nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên các trường Đại học sư phạm”, 2010. Ngoài các công trình nghiên cứu được trình bày trong các báo cáo, giáo trình, sách, tài liệu. Vấn đề công tác chủ nhiệm được quan tâm trong rất nhiều các hội thảo khoa học đã được tổ chức: Ngày 24/10/2009 tại trường Đại học Tây Bắc; Ngày 14/10/2010 tại trường Đại học Hải Phòng; Ngày 11- 12/8/2010 tại Đồ Sơn thành phố Hải Phòng; Ngày 26 -27/8/2010 tại thành phố Hồ Chí Minh; Ngày 23/10/2010 Tại trường THPT Vĩnh Định - Quảng Trị; Tại Thừa Thiên Huế, ngày 6/11/2010, một cuộc hội thảo về công tác chủ nhiệm lớp trong các trường trung học phổ thông đã thu hút sự tham gia của hơn 100 Hiệu trưởng trung học phổ thông trên địa bàn. Từ ngày 29 - 31/10/2013, tại Đà Nẵng, Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lí cơ sở GD (Bộ GD- ĐT) tổ chức đợt tập huấn, bồi dưỡng công tác chủ nhiệm lớp cho cán bộ quản lí và GV tiểu học.
Tham dự có gần 150 đại biểu của 34 Sở GD-ĐT các tỉnh, thành từ Quảng Trị đến Cà Mau. Các hội thảo phân tích vấn đề trên nhiều phương diện, góc độ quản lí theo ngành, bậc học. Nhiều kết quả, nhiều công trình nghiên cứu đã và đang được ứng dụng trong các nhà trường, hệ thống giáo dục các cấp (dẫn theo [37]). Xu hướng thứ hai: Các tác giả còn đi sâu vào nghiên cứu những khía cạnh khác nhau có liên quan đến công tác chủ nhiệm như: Tác giả Nguyễn Thanh Bình với tác phẩm “Giáo dục kĩ năng sống” (NXB Đại học Sư phạm, HN 2007); Tác giả Nguyễn Thị Kim Dung và cộng sự “Hướng dẫn tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” (tài liệu dành cho lớp 11); và một đề tài nghiên cứu về “Rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm của học sinh tiểu học thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” (2006 -2007), mã số: B 2006 - 17- 01- 2007.
Tác giả Nguyễn Thị Liên, Đinh Thị Kim Thoa, Bùi Ngọc Diệp với các nghiên cứu về các hoạt động trải nghiệm mà GVCN là người chịu trách nhiệm tổ chức, hướng dẫn việc thực hiện của học sinh lớp chủ nhiệm hoặc là e 10 người phối hợp các lực lượng để tổ chức, giáo dục học sinh (dẫn theo [37]). Nghiên cứu trực tiếp về quản lí công tác chủ nhiệm lớp được đề cập đến trong các luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ thuộc lĩnh vực quản lí nhân lực trong giáo dục. Các tác giả nghiên cứu về vấn đề quản lí công tác chủ nhiệm lớp theo bậc học và ngành học, vùng miền và địa phương khác nhau, như tác giả: Nguyễn Thị Dung với đề tài: “Biện pháp quản lí bồi dưỡng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm làm công tác giáo dục đạo đức cho học sinh ở trường trung học cơ sở”; Tác giả Vũ Thị Hải với đề tài: “Biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở trường trung học cơ sở Ngô Quyền thành phố Hải Phòng; Tác giả Nguyễn Huy Tấn với nghiên cứu về “Quản lí công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng các trường THCS Quận Hoàn Kiếm - Thành phố Hà Nội”. Các tác giả đã tập trung nghiên cứu về cơ sở lý luận; tìm hiểu và đánh giá thực trạng về đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp và công tác quản lí đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp; đề ra các giải pháp, biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp phù hợp với tình hình thực tiễn của các nhà trường, của địa phương nơi các tác giả công tác.
Như vậy với đối tượng nghiên cứu là “quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định” chính là vấn đề nghiên cứu mà tác giả hướng tới. Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những nghiên cứu lí luận, tác giả tập trung triển khai nghiên cứu và tìm kiếm các biện pháp nhằm phát huy hiệu quả cao hơn của hoạt động quản lí công tác chủ nhiệm lớp tại địa phương.