Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lí bồi dưỡng năng lực giáo dục học sinh cho giáo viên tiểu học. Chương 2: Thực trạng quản lí bồi dưỡng năng lực giáo dục học sinh của giáo viên ở các trường tiểu học thành phố Cẩm phả, tỉnh Quảng Ninh. Chương 3: Biện pháp quản lí quản lí bồi dưỡng năng lực giáo dục học sinh của giáo viên ở các trường tiểu học thành phố Cẩm phả, tỉnh Quảng Ninh. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC GIÁO DỤC HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC 1.
Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực giáo viên Liên minh Châu Âu cho rằng: Phát triển chuyên môn cho đội ngũ giáo viên là vấn đề trọng tâm để nâng cao chất lượng giáo dục của các trường học. Chất lượng giáo dục chỉ có thể được đảm bảo bằng việc bồi dưỡng giáo viên một cách liên tục, cũng như chất lượng rèn tay nghề cho giáo viên và các nhân viên phục vụ hoạt động giáo dục trong nhà trường [dẫn theo 14]. Cùng quan điểm đó, UNESCO nhấn mạnh: Trong nền giáo dục hiện đại, vai tr , vị trí chức năng của người giáo viên đã thay đổi với những yêu cầu cao hơn.
Những thay đổi đ i hỏi phải nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên, đặc biệt phải coi trọng hơn việc bồi dưỡng thường xuyên với nhiều hình thức đa dạng, trang bị hệ thống các tri thức, kỹ năng cần thiết cho hoạt động nghề nghiệp của giáo viên [dẫn theo 14]. Theo Nghiên cứu của tác giả Đỗ Tường Hiệp, ở Triều Tiên, tất cả giáo viên đều phải tham gia học tập đầy đủ các nội dung chương trình về nâng cao trình độ và nghiệp vụ chuyên môn theo quy định. Chủ yếu bố trí theo 2 hướng: một là “Chương trình bồi dưỡng GV mới” tiến hành bồi dưỡng giáo viên trong nước và hai là “Chương trình trao đổi” để đưa giáo viên đi tập huấn tại nước ngoài [dẫn theo 14]. Nghiên cứu ở trên cho thấy nhà trường chú trọng bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên nhiều hơn các hoạt động bồi dưỡng năng lực giáo dục học sinh cho giáo viên.
Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực dạy học và giáo dục học sinh từ bậc học phổ thông đến Cao đẳng, đại học. Tuy nhiên các nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực giáo dục học sinh thường tiếp cận 6 các vấn đề lí luận về bồi dưỡng. Nội dung bồi dưỡng hướng vào phát triển năng lực làm công tác chủ nhiệm lớp của giáo viên hoặc bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động trải nghiệm. Có thể kể đến một số nghiên cứu như: Trong cuốn “Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI”, tác giả Trần Khánh Đức đã khái quát: Năng lực của người giáo viên là sự thể hiện khả năng “chuyên gia” qua kiến thức của họ về các môn học, các lĩnh vực.
Năng lực cũng bao gồm cách mà người giáo viên giảng dạy trong lớp học thực sự mang đến giá trị hữu ích cho học sinh… Người giáo viên trong nền giáo dục hiện đại không chỉ là người cung cấp những thông tin được soạn thảo trên những điều có sẵn, người thừa hành mà phải là người đề xướng, thiết kế nội dung và phương pháp dạy học làm thay đổi những thị hiếu, hứng thú người học, là người giúp cho học sinh biết cách học, cách tự rèn luyện. Vì vậy, nội dung bồi dưỡng giáo viên cần tập trung vào những vấn đề như bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, kiến thức liên quan và các tiến bộ khoa học khác trong lĩnh vực chuyên ngành; bồi dưỡng kiến thức sư phạm và kỹ năng thực hành giảng dạy [11]. Các tác giả Vũ Quốc Chung, Nguyễn Văn Cường trong nghiên cứu “Cải cách đào tạo và bồi dưỡng giáo viên theo định hướng chuẩn năng lực nghề nghiệp” đã trình bày mô hình năng lực nghề nghiệp của giáo viên trong thế kỷ XXI bao gồm: Năng lực dạy học, năng lực giáo dục, năng lực đánh giá, năng lực đổi mới và phát triển. Các tác giả cho rằng cần bồi dưỡng giáo viên theo hai mô hình cơ bản là chương trình bồi dưỡng theo khả năng cung cấp của cơ quan bồi dưỡng và chương trình bồi dưỡng định hướng nhu cầu người học [11].
Tác giả Nguyễn Thanh Bình đã có nghiên cứu có giá trị khoa học về công tác chủ nhiệm lớp với các công trình: “Công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT”, đề tài mã số SPHN-09-465NCSP vào năm 2010. Tác giả này cũng đã xuất bản cuốn “Một số vấn đề trong công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT hiện nay. Ở đây các tác giả đề cập đến những vấn đề cơ bản của công tác chủ nhiệm lớp, những nội dung trong công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT hiện 7 nay từ góc nhìn của chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học. Những kiến thức nền tảng, cần thiết trong hoạt động của người giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông được tác giả mô tả cụ thể, tường minh, rõ nét [3].
Tác giả Nguyễn Thị Kim Dung cũng thể hiện quan điểm của mình về nội dung quan trọng trong đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên sư phạm trong cuốn kỉ yếu hội thảo khoa học “Nâng cao chất lượng nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên các trường Đại học sư phạm”, 2010. Quan tâm đến công tác chủ nhiệm lớp c n có các tác giả với các công trình như: Nguyễn Dục Quang, Lê Thanh Sử, Nguyễn Thị Kỷ: “Những tình huống giáo dục HS của người GVCN”, NXB ĐHQG Hà Nội, 2000; Tác giả Hà Nhật Thăng chủ biên cuốn tài liệu “Phương pháp công tác của người GVCN trường THPT”, NXB ĐHQG Hà Nội, 2001; Các tác giả Hà Nhật Thăng, Nguyễn Dục Quang, Nguyễn Thị Kỷ, “Công tác GVCN ở trường phổ thông”, NXBGD, 1998; Bộ Giáo dục và Đào tạo, “Kỷ yếu hội thảo Công tác GVCN ở trường phổ thông”, NXBGD, 2010 [dẫn theo 25]. Tác giả Nguyễn Thị Thúy cũng đã tiếp cận bồi dưỡng năng lực giáo dục học sinh cụ thể với 05 nhóm năng lực gắn trực tiếp với vai tr của người giáo viên làm công tác chủ nhiệm: Năng lực xây dựng, sử dụng hồ sơ học sinh, năng lực tổ chức hoạt động tự quản của học sinh, Năng lực tư vấn, tham vẫn cho học sinh, năng lực giáo dục học sinh có hành vi không mong đợi, năng lực phối hợp các lực lượng trong giáo dục học sinh [29]. Ngoài ra c n có tác giả nghiên cứu về mảng này như Nguyễn Thị Liên, Đinh Thị Kim Thoa, Bùi Ngọc Diệp với các nghiên cứu về các hoạt động trải nghiệm mà GVCN là người chịu trách nhiệm tổ chức, hướng dẫn việc thực hiện của học sinh lớp chủ nhiệm hoặc là người phối hợp các lực lượng để tổ chức, giáo dục học sinh [dẫn theo 25].
Có thể thấy, các công trình nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực giáo viên khá đa dạng, phong phú. Tuy nhiên những nghiên cứu về năng lực giáo dục học 8 sinh nói chung (không chỉ nhóm giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp), và riêng với nhóm giáo viên ở trường tiểu học nói chung c n rất ít, đặc biệt là các năng lực giáo dục học sinh theo cách tiếp cận tại thông tư số 14/2018. Nghiên cứu về quản lí bồi dưỡng năng lực giáo viên Đề cập vấn đề bồi dưỡng giáo viên dưới góc độ quản lý giáo dục theo hướng chỉ ra khẳng định năng lực của cán bộ quản lý nhà trường có các tác giả Hà Thế Truyền, Đặng Thị Thanh Huyền, nhóm tác giả cho rằng một trong những năng lực lãnh đạo trường học của hiệu trưởng đáp ứng yêu cầu đổi mới là: Đẩy mạnh bồi dưỡng, phát triển chuyên môn cho đội ngũ giáo viên. Hiệu trưởng có kế hoạch tổ chức bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên; khuyến khích giáo viên tích cực học hỏi, thường xuyên dự giờ, trao đổi chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn, thiết lập quy trình, công cụ giám sát, đánh giá khen thưởng hợp lý nhằm thúc đẩy giáo viên nâng cao chuyên môn [31].
Xu hướng nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên phổ biến là công tác quản lí bồi dưỡng năng lực giáo dục học sinh thường gắn với vai tr và nhiệm vụ của người giáo viên chủ nhiệm lớp. Trong đó các tác giả nghiên cứu về vấn đề quản lý công tác chủ nhiệm lớp theo bậc học và ngành học, vùng miền và địa phương khác nhau, có thể kế đến một số tác giả như: Nguyễn Thị Dung với đề tài: “Biện pháp quản lý bồi dưỡng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm làm công tác giáo dục đạo đức cho học sinh ở trường trung học cơ sở”; tác giả Nguyễn Thị Thúy (2011), Bồi dưỡng năng lực chủ nhiệm lớp cho giáo viên ở các trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học trên địa bàn huyện Nậm Pồ - tỉnh Điện Biên. Từ những công trình nghiên cứu trên có thể thấy, các nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực giáo viên và việc quản lí hoạt động bồi dưỡng năng lực giáo viên khá phong phú. Xu hướng chủ yếu của những nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực giáo viên chú trọng đến bồi dưỡng năng lực dạy học hoặc năng lực giáo dục của người GVCN.
Các tác giả cũng đã thực hiện nghiên cứu tại nhiều địa phương cụ thể về các mặt nội dung khác nhau hoặc bồi dưỡng các năng lực dạy học môn học cụ thể. Tuy nhiên, những nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực 9 giáo dục học sinh ở bậc tiểu học dựa theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên quy định tại thông tư 20/2018 c n chưa có nhiều công trình nghiên cứu. Đây cũng chính là cơ sở để tác giả tiến hành nghiên cứu về quản lí bồi dưỡng năng lực giáo dục học sinh cho giáo viên với mong muốn sẽ góp phần tìm ra cách thức để nâng cao năng lực làm công tác giáo dục học sinh trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những nghiên cứu lí luận, tác giả tập trung triển khai nghiên cứu và tìm kiếm các biện pháp nhằm phát huy hiệu quả cao hơn nữa của hoạt động quản lí bồi dưỡng năng lực giáo dục học sinh cho giáo viên các trường tiểu học tại thành phố Cẩm phả, tỉnh Quảng Ninh.
Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lí Theo Frederick Winslow Taylor (Mỹ - 1856 - 1915): “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ tiền nhất”.
