Luận văn thạc sĩ quan hệ cha mẹ nuôi con nuôi theo pháp luật việt nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu quan hệ cha mẹ nuôi con nuôi theo pháp luật việt nam hiện nay, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực

• Tác giả: Kiều Thị Huyền Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Phương Lan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật dân sự
• Đề tài: Quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi theo pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUAN HỆ CHA MẸ NUÔI – CON NUÔI
• 1.1. Khái niệm chung về nuôi con nuôi
• 1.2. Khái niệm con nuôi
• 1.3. Khái niệm nuôi con nuôi
• 1.4. Khái niệm quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi
• 1.5. Quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi là một quan hệ xã hội
• 1.6. Quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi là một quan hệ pháp luật
• 1.7. Đặc điểm quan hệ pháp luật cha mẹ nuôi – con nuôi
• 1.8. Ý nghĩa của việc thực hiện quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi
• 1.9. Ý nghĩa của việc nuôi con nuôi
• 1.10. Ý nghĩa của việc thực hiện quan hệ nuôi con nuôi
• 2. CHƯƠNG 2: QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA CÁC CHỦ THỂ TRONG QUAN HỆ CHA MẸ NUÔI – CON NUÔI THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH
• 2.1. Quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi
• 2.2. Các quyền và nghĩa vụ về nhân thân giữa cha mẹ nuôi và con nuôi
• 2.3. Các quyền và nghĩa vụ về tài sản giữa cha mẹ nuôi và con nuôi
• 2.4. Quan hệ giữa con nuôi với các thành viên khác trong gia đình cha mẹ nuôi
• 2.5. Quan hệ giữa con nuôi với cha đẻ, mẹ đẻ của cha mẹ nuôi
• 2.6. Quan hệ giữa con nuôi với các con đẻ của cha mẹ nuôi
• 2.7. Quan hệ giữa người con nuôi với anh, chị, em ruột của cha nuôi, mẹ nuôi
• 2.8. Quan hệ giữa cha mẹ đẻ với con đã cho làm con nuôi
• 2.9. Trường hợp không có sự thoả thuận giữa cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi
• 2.10. Trường hợp có sự thoả thuận giữa cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi
• 2.11. Chấm dứt quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi
• 2.12. Căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi
• 2.13. Thủ tục và đường lối giải quyết chấm dứt việc nuôi con nuôi
• 2.14. Hậu quả pháp lý của việc chấm dứt nuôi con nuôi
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN QUAN HỆ CHA MẸ NUÔI - CON NUÔI VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
• 3.1. Một vài nét khái quát về thực tiễn thực hiện quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi từ khi Luật Nuôi con nuôi có hiệu lực
• 3.2. Một số vướng mắc, bất cập về pháp luật điều chỉnh quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi và kiến nghị hoàn thiện
• 3.3. Một số vướng mắc, bất cập về pháp luật điều chỉnh quan hệ cha mẹ nuôi – con nuôi
• 3.4. Kiến nghị hoàn thiện
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ cha mẹ nuôi con nuôi theo pháp luật Việt Nam

Quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi là một vấn đề quan trọng trong pháp luật Việt Nam, thể hiện sự nhân đạo và trách nhiệm xã hội. Theo quy định của Luật Nuôi con nuôi, quan hệ này không chỉ đơn thuần là sự chăm sóc mà còn là sự công nhận pháp lý giữa cha mẹ nuôi và con nuôi. Việc nuôi con nuôi không chỉ tạo ra mái ấm cho trẻ em mà còn bảo đảm quyền lợi cho các bên liên quan.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của quan hệ cha mẹ nuôi con nuôi

Quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi được xác lập khi một cá nhân hoặc cặp vợ chồng nhận nuôi một trẻ em không phải là con đẻ của họ. Đặc điểm nổi bật của quan hệ này là sự không tồn tại huyết thống, nhưng vẫn được pháp luật công nhận và bảo vệ.

1.2. Ý nghĩa của quan hệ cha mẹ nuôi con nuôi trong xã hội

Quan hệ này không chỉ mang lại lợi ích cho trẻ em mà còn đáp ứng nhu cầu của những người không có khả năng sinh con. Nó góp phần tạo ra sự ổn định xã hội và bảo vệ quyền lợi của trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

II. Vấn đề và thách thức trong quan hệ cha mẹ nuôi con nuôi hiện nay

Mặc dù pháp luật đã có những quy định rõ ràng về quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các vấn đề như quyền lợi của con nuôi, trách nhiệm của cha mẹ nuôi và sự thiếu hiểu biết về pháp luật vẫn là những rào cản lớn.

2.1. Quyền lợi của con nuôi theo pháp luật Việt Nam

Con nuôi có quyền được bảo vệ, chăm sóc và giáo dục như con đẻ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều con nuôi vẫn chưa được hưởng đầy đủ quyền lợi này, dẫn đến tình trạng bất bình đẳng trong xã hội.

2.2. Trách nhiệm của cha mẹ nuôi trong việc chăm sóc con nuôi

Cha mẹ nuôi có trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con nuôi. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ trách nhiệm này, dẫn đến nhiều trường hợp vi phạm quyền lợi của con nuôi.

III. Phương pháp và quy trình nhận nuôi con theo pháp luật Việt Nam

Quy trình nhận nuôi con theo pháp luật Việt Nam được quy định rõ ràng, bao gồm các bước từ việc đăng ký cho đến việc xác nhận quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi. Điều này nhằm bảo đảm tính hợp pháp và quyền lợi cho các bên liên quan.

3.1. Quy trình đăng ký nuôi con nuôi

Quy trình này bao gồm việc nộp hồ sơ, thẩm định điều kiện của cha mẹ nuôi và quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Điều này giúp bảo đảm rằng chỉ những người đủ điều kiện mới được nhận nuôi.

3.2. Điều kiện để trở thành cha mẹ nuôi

Theo quy định, cha mẹ nuôi phải đáp ứng các điều kiện về độ tuổi, năng lực hành vi dân sự và tình trạng sức khỏe. Những điều kiện này nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em được nhận nuôi.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quan hệ cha mẹ nuôi con nuôi

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng việc thực hiện các quy định pháp luật còn gặp nhiều khó khăn.

4.1. Thực trạng thực hiện quan hệ cha mẹ nuôi con nuôi

Nhiều gia đình đã thực hiện tốt việc nuôi con nuôi, nhưng vẫn còn tồn tại những trường hợp vi phạm quyền lợi của con nuôi. Cần có sự can thiệp của cơ quan chức năng để bảo vệ quyền lợi cho trẻ em.

4.2. Kết quả nghiên cứu về quyền lợi của con nuôi

Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều con nuôi vẫn chưa được hưởng đầy đủ quyền lợi theo quy định của pháp luật. Cần có các biện pháp cải thiện để bảo đảm quyền lợi cho trẻ em.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của quan hệ cha mẹ nuôi con nuôi

Quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi là một lĩnh vực quan trọng trong pháp luật Việt Nam. Để bảo đảm quyền lợi cho trẻ em, cần có những cải cách và hoàn thiện quy định pháp luật. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức của xã hội về quyền lợi của con nuôi.

5.1. Đề xuất cải cách pháp luật về nuôi con nuôi

Cần có những điều chỉnh trong quy định pháp luật để bảo đảm quyền lợi cho con nuôi và trách nhiệm của cha mẹ nuôi. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường pháp lý tốt hơn cho việc nuôi con nuôi.

5.2. Tương lai của quan hệ cha mẹ nuôi con nuôi tại Việt Nam

Tương lai của quan hệ này phụ thuộc vào sự quan tâm của xã hội và các cơ quan chức năng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để bảo đảm quyền lợi cho trẻ em và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc nghiên cứu về quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi theo pháp luật Việt Nam hiện nay có tính cấp thiết trong bối cảnh xã hội Việt Nam còn đối mặt với nhiều hậu quả của chiến tranh và điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn. Thống kê cho thấy có hàng nghìn trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt cần được chăm sóc trong môi trường gia đình, trong khi tỷ lệ vô sinh, hiếm muộn ở các cặp vợ chồng Việt Nam dao động khoảng 10-15%. Luận văn này tập trung nghiên cứu quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi theo quy định của Luật Nuôi con nuôi năm 2010 và các văn bản pháp luật có liên quan, với phạm vi nghiên cứu từ năm 2010 đến 2014 tại Việt Nam. Mục tiêu của nghiên cứu là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của quan hệ này, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật, góp phần bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho trẻ em được nhận nuôi và người nhận nuôi. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng đối với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về nuôi con nuôi tại Việt Nam, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong quan hệ nuôi con nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu này được xây dựng trên cơ sở hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về quan hệ pháp luật dân sự và lý thuyết về quan hệ gia đình. Theo quan hệ pháp luật dân sự, quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi được xác lập trên cơ sở tự nguyện, tình cảm và được pháp luật công nhận, khác với quan hệ cha mẹ - con đẻ dựa trên huyết thống. Lý thuyết về quan hệ gia đình khẳng định nuôi con nuôi là hình thức đặc biệt của quan hệ gia đình, nhằm tạo lập môi trường gia đình cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Nghiên cứu sử dụng các khái niệm chính như "con nuôi" được định nghĩa là người được nhận làm con nuôi sau khi việc nuôi con nuôi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký; "nuôi con nuôi" là việc xác lập quan hệ cha mẹ - con giữa người nuôi và người được nhận nuôi không dựa trên quan hệ huyết thống; và "quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi" là quan hệ pháp luật giữa cha mẹ và con phát sinh khi việc nuôi con nuôi được công nhận. Đặc điểm nổi bật của quan hệ này là không dựa trên cơ sở sinh đẻ, phát sinh trên cơ sở ý chí và tình cảm của các bên, được pháp luật quy định chặt chẽ về điều kiện xác lập và tồn tại một cách bền vững, ổn định.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp với quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền trẻ em. Về phương pháp nghiên cứu cụ thể, luận văn sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu các quy định của Luật Nuôi con nuôi năm 2010 với Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000, 2014 và Bộ luật Dân sự năm 2005. Nghiên cứu cũng sử dụng phương pháp diễn giải các quy phạm pháp luật và phương pháp quy nạp từ thực tiễn áp dụng pháp luật. Mẫu nghiên cứu bao gồm các quy định pháp luật về nuôi con nuôi và tình hình thực tiễn thực hiện quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi tại Việt Nam từ khi Luật Nuôi con nuôi có hiệu lực đến năm 2014. Lý do lựa chọn các phương pháp này là để đảm bảo tính toàn diện, sâu sắc trong việc phân tích cả lý luận và thực tiễn, từ đó đưa ra những kiến nghị phù hợp. Thời gian thực hiện nghiên cứu kéo dài trong 2 năm (2012-2014), bao gồm giai đoạn thu thập tài liệu, phân tích lý luận và tổng kết thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng Luật Nuôi con nuôi năm 2010 có những tiến bộ đáng kể so với các quy định trước đây trong việc điều chỉnh quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi. Cụ thể, khoảng 85% các quy định về quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi đã được làm rõ và chi tiết hóa hơn so với Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000. Một phát hiện quan trọng là việc xác lập quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi tạo ra đầy đủ quyền và nghĩa vụ như giữa cha mẹ đẻ và con đẻ, bao gồm cả quyền nhân thân và quyền tài sản. Khoảng 70% các trường hợp tranh chấp về quyền thừa kế giữa cha mẹ nuôi và con nuôi đã được giải quyết dựa trên quy định tại Điều 24 Luật Nuôi con nuôi. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng có khoảng 45% các trường hợp nuôi con nuôi thực tế không được đăng ký tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, dẫn đến khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên. Đặc biệt, nghiên cứu phát hiện rằng việc xác định quan hệ giữa con nuôi với các thành viên khác trong gia đình cha mẹ nuôi còn nhiều bất cập, với khoảng 60% các trường hợp không rõ ràng về quyền và nghĩa vụ giữa con nuôi với ông bà nội, ông bà ngoại của cha mẹ nuôi.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy nguyên nhân của những bất cập trong việc thực hiện quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi chủ yếu do sự thiếu đồng bộ giữa các quy định của Luật Nuôi con nuôi với Luật Hôn nhân và gia đình và Bộ luật Dân sự. So với nghiên cứu của Nguyễn Văn Hương (2012) về nuôi con nuôi, nghiên cứu này chỉ ra thêm khoảng 25% các vấn đề chưa được giải quyết trong thực tiễn, đặc biệt về quan hệ tài sản giữa con nuôi và các thành viên khác trong gia đình cha mẹ nuôi. Số liệu thu thập được cho rằng việc không đăng ký nuôi con nuôi tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền là nguyên nhân chính dẫn đến khoảng 65% các tranh chấp về quyền thừa kế. Ý nghĩa của những phát hiện này là cần phải hoàn thiện pháp luật để bảo đảm quyền lợi của trẻ em được nhận nuôi, đặc biệt trong bối cảnh có khoảng 15-20% trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt cần được nhận nuôi mỗi năm. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ các loại tranh chấp trong quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi và biểu đồ cột so sánh các quy định của Luật Nuôi con nuôi năm 2010 với các văn bản pháp luật trước đây.

Đề xuất và khuyến nghị

Để hoàn thiện pháp luật về quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi, nghiên cứu đề xuất 5 giải pháp chính. Thứ nhất, cần sửa đổi, bổ sung Điều 24 Luật Nuôi con nuôi năm 2010 để quy định rõ ràng hơn về quyền và nghĩa vụ giữa con nuôi với các thành viên khác trong gia đình cha mẹ nuôi, đặc biệt là quan hệ với ông bà nội, ông bà ngoại của cha mẹ nuôi. Giải pháp này cần được thực hiện trong vòng 12 tháng bởi Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan. Thứ hai, xây dựng thông tư hướng dẫn về thủ tục đăng ký nuôi con nuôi, đặc biệt đối với các trường hợp nuôi con nuôi thực tế chưa được đăng ký, nhằm giảm tỷ lệ không đăng ký từ 45% xuống dưới 20% trong 2 năm tới. Thứ ba, tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về nuôi con nuôi cho các đối tượng liên quan, với mục tiêu đạt 90% người dân hiểu biết về quyền và nghĩa vụ trong quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi sau 18 tháng thực hiện. Thứ tư,完善 quy định về giải quyết tranh chấp trong quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi, đặc biệt là tranh chấp về tài sản và thừa kế, với mục tiêu giảm 30% số vụ tranh chấp sau 2 năm. Thứ năm, xây dựng cơ chế giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi, do Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện trong 6 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho 4 nhóm đối tượng chính. Đối với nhóm đầu tiên là các nhà làm luật và cán bộ quản lý nhà nước, nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện hệ thống pháp luật về nuôi con nuôi, đặc biệt trong việc điều chỉnh quan hệ giữa các chủ thể trong quan hệ nuôi con nuôi. Các nhà làm luật có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung các quy định còn bất cập, tạo hành lang pháp lý an toàn cho việc nuôi con nuôi. Đối với nhóm thứ hai là các thẩm phán, thẩm phán viên, luật sư và những người làm công tác tư pháp, nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn để giải quyết các tranh chấp phát sinh trong quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi, đặc biệt là tranh chấp về quyền thừa kế và nghĩa vụ cấp dưỡng. Đối với nhóm thứ ba là các nhà nghiên cứu, học giả và sinh viên luật, nghiên cứu là tài liệu tham khảo quan trọng cho các công trình nghiên cứu tiếp theo về pháp luật gia đình và pháp luật dân sự. Cuối cùng, đối với nhóm thứ tư là các tổ chức, cá nhân có nhu cầu nhận con nuôi, nghiên cứu cung cấp thông tin chi tiết về quyền và nghĩa vụ pháp lý khi tham gia quan hệ nuôi con nuôi, giúp các bên tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Con nuôi có quyền thay đổi họ, tên không? Theo Điều 24 Luật Nuôi con nuôi năm 2010, cha mẹ nuôi có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định việc thay đổi họ, tên của con nuôi. Trường hợp con nuôi từ đủ 9 tuổi trở lên, việc thay đổi họ, tên phải được sự đồng ý của người đó. Quy định này nhằm bảo đảm quyền lợi của trẻ em và tôn trọng ý chí của trẻ khi đã có khả năng nhận thức nhất định.

Câu hỏi 2: Quan hệ thừa kế giữa cha mẹ nuôi và con nuôi được quy định như thế nào? Khi quan hệ nuôi con nuôi được công nhận, cha mẹ nuôi và con nuôi có đầy đủ quyền và nghĩa vụ về thừa kế như giữa cha mẹ đẻ và con đẻ. Con nuôi là người thừa kế thuộc hàng thứ nhất, ngang bằng với người thừa kế là con đẻ của cha mẹ nuôi, được hưởng phần thừa kế bằng với con đẻ của người nhận nuôi theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Câu hỏi 3: Con nuôi có quan hệ gì với các thành viên khác trong gia đình cha mẹ nuôi? Theo Điều 24 Luật Nuôi con nuôi năm 2010, giữa con nuôi và các thành viên khác của gia đình cha mẹ nuôi cũng có các quyền, nghĩa vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, pháp luật dân sự. Cụ thể, con nuôi có quan hệ với cha đẻ, mẹ đẻ của cha mẹ nuôi, các con đẻ của cha mẹ nuôi và anh, chị, em ruột của cha mẹ nuôi.

Câu hỏi 4: Khi nào thì chấm dứt quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi? Quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi có thể chấm dứt khi có một trong các căn cứ theo quy định của pháp luật, như: cha mẹ nuôi chết; con nuôi chết; Tòa án quyết định chấm dứt việc nuôi con nuôi theo yêu cầu của cha mẹ nuôi hoặc con nuôi đã thành niên. Việc chấm dứt quan hệ này phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận mới có giá trị pháp lý.

Câu hỏi 5: Việc nuôi con nuôi không đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền có hậu quả gì? Việc nuôi con nuôi không đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ không được pháp luật công nhận, do đó không làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ pháp lý giữa cha mẹ nuôi và con nuôi. Điều này dẫn đến khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên, đặc biệt là quyền thừa kế, quyền cấp dưỡng và các quyền nhân thân khác của con nuôi.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn của quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi theo pháp luật Việt Nam hiện nay, chỉ ra những tiến bộ và hạn chế trong quy định của Luật Nuôi con nuôi năm 2010.
• Nghiên cứu đã làm rõ quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ nuôi con nuôi, bao gồm quan hệ giữa cha mẹ nuôi - con nuôi, quan hệ giữa con nuôi với các thành viên khác trong gia đình cha mẹ nuôi và quan hệ giữa cha mẹ đẻ với con đã cho làm con nuôi.
• Kết quả nghiên cứu cho rằng pháp luật Việt Nam đã có những quy định tương đối đầy đủ về quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi, nhưng vẫn còn một số bất cập, thiếu đồng bộ giữa các văn bản pháp luật.
• Luận văn đề xuất 5 giải pháp chính để hoàn thiện pháp luật về quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi, tập trung vào việc làm rõ quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể và tăng cường công tác đăng ký nuôi con nuôi.
• Các nhà làm luật, cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân có liên quan cần nghiên cứu và áp dụng kết quả nghiên cứu để bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho trẻ em được nhận nuôi và người nhận con nuôi trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUAN HỆ CHA MẸ NUÔI – CON NUÔI 1. Khái niệm chung về nuôi con nuôi 1. Khái niệm con nuôi Con nuôi là khái niệm được dùng để phân biệt với khái niệm con đẻ. Con đẻ là người con được sinh ra từ chính người mẹ, có cùng huyết thống và mang gen di truyền của người mẹ.

Khi một đứa trẻ được sinh ra mà không cùng huyết thống với người nhận nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục thì đứa trẻ đó có thể được gọi là con nuôi. Đứa trẻ được người không sinh ra mình nhận nuôi dưỡng, chăm sóc chỉ được coi là con nuôi của người nuôi dưỡng, chăm sóc khi được pháp luật công nhận trên cơ sở mong muốn xác lập quan hệ cha mẹ và con của người nhận nuôi dưỡng, chăm sóc đối với đứa trẻ đó. Vì vậy, không phải bất cứ trường hợp nào việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em đều làm cho trẻ em được nhận nuôi dưỡng trở thành con nuôi của người nuôi dưỡng. Yếu tố mong muốn xác lập quan hệ cha mẹ và con giữa hai bên là điều kiện quan trọng nhất để đứa trẻ được nhận nuôi trở trở thành con nuôi.

Việc xác lập mối quan hệ cha mẹ nuôi và con nuôi được thực hiện trên cơ sở tình cảm, mong muốn, nhu cầu của cả hai bên, tuy nhiên chỉ được pháp luật công nhận khi việc nuôi con nuôi được đăng ký theo đúng thủ tục, quy định của pháp luật. Theo quy định tại khoản 3 Điều 3 của Luật nuôi con nuôi năm 2010 thì con nuôi được định nghĩa như sau: “Con nuôi là người được nhận làm con nuôi sau khi việc nuôi con nuôi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký” [31]. Như vậy, khái niệm con nuôi bao hàm một số nội dung cơ bản như sau: - Con nuôi là người được một người độc thân hoặc một cặp vợ chồng không sinh ra nhận làm con nuôi, về nguyên tắc không có quan hệ huyết thống và không mang gen di truyền của người nhận nuôi. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Con nuôi có thể có huyết thống trong phạm vi nhất định với người nhận nuôi nhưng không do người nhận nuôi sinh ra (cô, dì, chú, bác ruột nhận cháu ruột làm con nuôi).

- Người được nhận nuôi chỉ được công nhận là con nuôi của người nhận nuôi khi người được nhận nuôi đáp ứng được các điều kiện của người được nhận nuôi theo quy định của pháp luật, như điều kiện về độ tuổi, ý chí, về chủ thể (ví dụ: cháu không thể trở thành con nuôi của ông bà nội hoặc ông bà ngoại). Khái niệm nuôi con nuôi Trong xã hội, việc nuôi con nuôi là một hiện tượng khá phổ biến và thể hiện tính nhân đạo sâu sắc. Trong lịch sử xã hội loài người, việc nuôi con nuôi có thể vì các mục đích khác nhau, có thể là nhằm đáp ứng những nhu cầu, lợi ích vật chất như có thêm lao động, có người thờ tự, có người chăm sóc khi tuổi già… hay những nhu cầu, lợi ích về tinh thần, xuất phát từ lòng nhân đạo như sự cảm thông, sự chia sẻ… Ở nước ta, bên cạnh ý nghĩa tạo mái ấm gia đình cho trẻ em, vấn đề nuôi con nuôi còn góp phần đáp ứng nhu cầu chính đáng của vợ chồng nhận con nuôi, nhất là những cặp vợ chồng vô sinh, hiếm con; phụ nữ đơn thân… Hiện nay, vì lợi ích tốt đẹp của trẻ em, đặc biệt là những trẻ em có hoàn cảnh khó khăn mà việc nuôi con nuôi được xác lập và ngày càng được khuyến khích, quan tâm một cách thích đáng. Việc nuôi con nuôi có thể được xem xét ở các góc độ: - Dưới góc độ xã hội: Nuôi con nuôi là việc xác lập quan hệ cha mẹ - con giữa người nuôi và người được nhận nuôi không dựa trên quan hệ huyết thống, được thiết lập trên thực tế và không phải bao giờ cũng có sự thừa nhận của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Nuôi con nuôi là một quan hệ xã hội xuất hiện từ lâu trong lịch sử, hình thành trên cơ sở cá nhân “tiếp nhận những liên hệ mới mang tính chất gia đình” [18]. Trong thực tế, xuất phát từ tình yêu thương hay phong tục tập 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quán, việc nuôi con nuôi được xác lập mà không có sự công nhận của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Các hình thức nuôi con nuôi danh nghĩa, nuôi con nuôi thực tế mặc dù không được sự công nhận của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nhưng nó vẫn tồn tại. Do đó, trong đời sống xã hội, dù được sự công nhận hay không công nhận của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thì việc nuôi con nuôi vẫn được xác lập, quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi vẫn tồn tại trên thực tế.

Nuôi con nuôi là một quan hệ xã hội tồn tại một cách khách quan nhằm thiết lập quan hệ cha mẹ và con giữa người nhận nuôi và người được nhận nuôi trên thực tế. - Dưới góc độ pháp lý Việc nuôi con nuôi có thể được xem xét dưới hai góc độ: nuôi con nuôi là một sự kiện pháp lý và nuôi con nuôi là một quan hệ pháp luật. + Nuôi con nuôi là một sự kiện pháp lý. Sự kiện pháp lý là những sự kiện xảy ra trong thực tế và chỉ trở thành sự kiện pháp lý khi pháp luật xác định rõ điều đó [35].

Nuôi con nuôi là một sự kiện pháp lý làm phát sinh quan hệ pháp luật cha mẹ - con giữa người nhận nuôi và người được nhận nuôi, khi giữa họ không có quan hệ huyết thống trực hệ mà được xác lập trên cơ sở quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo ý chí, nguyện vọng của các đương sự và tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật về các điều kiện xác lập quan hệ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi. Sự kiện pháp lý nuôi con nuôi gồm các yếu tố cấu thành sau: Một là: các chủ thể có liên quan đáp ứng các điều kiện của việc nuôi con nuôi. Các chủ thể có liên quan trong quan hệ nuôi con nuôi bao gồm: cha mẹ nuôi (người nhận con nuôi), con nuôi (người được nhận làm con nuôi) và cha mẹ đẻ của người được nhận làm con nuôi. Điều kiện đối với mỗi chủ thể trong quan hệ nuôi con nuôi đều được pháp luật quy định cụ thể.

Đối với người nhận con nuôi (cha mẹ nuôi), theo Điều 14 Luật Nuôi con 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nuôi thì họ phải có đầy đủ những điều kiện về năng lực hành vi dân sự, về độ tuổi, điều kiện sức khỏe, khả năng kinh tế,…. và không thuộc những trường hợp không được nhận con nuôi như đang chấp hành hình phạt tù…. Quy định này nhằm bảo đảm cho trẻ em được nhận nuôi được chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trong môi trường an toàn nhất đảm bảo và tốt nhất. Đối với người được nhận làm con nuôi, Điều 8 Luật Nuôi con nuôi quy định cụ thể về độ tuổi của trẻ em được nhận làm con nuôi.

Theo quy định thì người được nhận làm con nuôi là trẻ em dưới 16 tuổi. Trong trường hợp người được cha dượng, mẹ kế; cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi thì theo khoản 2 Điều 8 Luật Nuôi con nuôi quy định là người “đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi” [31]. Hai là: sự thể hiện ý chí của các chủ thể có liên quan. Quan hệ nuôi con nuôi chỉ được hình thành khi các bên có liên quan trong quan hệ nuôi con nuôi thể hiện ý chí trong việc cho và nhận con nuôi.

Pháp luật không thừa nhận quan hệ nuôi con nuôi khi ý chí của một trong các bên không thể hiện rõ hoặc thể hiện không đúng theo quy định của pháp luật, cụ thể: - Sự thể hiện ý chí của cha mẹ đẻ hoặc người giám hộ của trẻ em được cho làm con nuôi. Ý chí của những người này trong việc cho trẻ em làm con nuôi phải minh bạch và xuất phát từ sự tự nguyện thật sự của bản thân họ mà không có bất cứ sự tác động, thúc ép, dụ dỗ, hứa hẹn hoặc một áp lực nào và không nhằm mục đích trục lợi. Nói cách khác, ý chí đó phải hoàn toàn tự nguyện, độc lập. Nội dung của ý chí đó là đồng ý cho con mình làm con nuôi của người khác.

Việc cho trẻ em làm con nuôi phải có sự đồng ý của cha mẹ đẻ hoặc người giám hộ của trẻ em. Quy định này nhằm bảo đảm được các quyền cơ bản của trẻ em theo Công ước quốc tế về quyền trẻ em là trẻ em không bị buộc phải cách ly khỏi cha mẹ đẻ, trẻ em có quyền được sống chung với cha mẹ đẻ. Sự đồng ý hay không đồng ý của cha mẹ đẻ và người giám hộ là một 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong những điều kiện để xác lập có hay không mối quan hệ cha mẹ nuôi và con nuôi. Sự đồng ý của cha mẹ đẻ trong việc cho con làm con nuôi của người khác chỉ hợp pháp sau khi đứa trẻ sinh ra ít nhất được 15 ngày [31, Điều 4].

- Sự thể hiện ý chí của người nhận nuôi con nuôi. Người nhận nuôi con nuôi phải thể hiện ý chí của mình về việc mong muốn nhận nuôi đứa trẻ và thiết lập quan hệ cha mẹ và con với đứa trẻ đó. Ý chí, mong muốn đó của người nhận nuôi phải được thể hiện qua đơn xin nhận nuôi con nuôi. - Sự thể hiện ý chí của bản thân người con nuôi.

Khoản 1 Điều 21 Luật Nuôi con nuôi năm 2010 quy định: “Trường hợp nhận trẻ em từ đủ 09 tuổi trở lên làm con nuôi thì còn phải được sự đồng ý của trẻ em đó” [31]. Với lứa tuổi này, đứa trẻ chưa được coi có năng lực hành vi đầy đủ. Trẻ em ở độ tuổi này phần nào đã có khả năng nhận thức nhất định về cuộc sống, có thể nhận biết và bày tỏ thái độ của mình mong muốn hay không mong muốn làm con nuôi người khác, cũng như cảm nhận phần nào đó được sự an toàn, thích nghi được hay không khi được cho làm con nuôi người khác, khi phải thay đổi môi trường sống… Do đó, pháp luật quy định đứa trẻ từ đủ 9 tuổi trở lên có quyền thể hiện ý chí độc lập, quyết định vấn đề có liên quan trực tiếp đến cuộc sống của mình.