phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn đã kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch khám chữa bệnh Chƣơng 2. Thực trạng phát triển du lịch khám chữa bệnh tại thành phố Đà Nẵng Chƣơng 3. Giải pháp đẩy mạnh phát triển du lịch khám chữa bệnh tại thành phố Đà Nẵng 6.
Tổng quan tài liệu nghiên cứu Thời gian qua, đã có không ít các công trình nghiên cứu về du lịch khám chữa bệnh trên phạm vi thế giới hoặc tại Việt Nam, nhƣng hầu nhƣ chỉ là nghiên cứu trong phạm vị từng điểm du lịch cụ thể hoặc một vấn đề du lịch khám chữa bệnh cụ thể. Du lịch khám chữa bệnh đã có những dấu hiệu phát triển từ sớm trên thế giới. Đã có một số cuốn sách viết về loại hình này nhƣ: “Du lịch sức khoẻ: Lý luận và thực tiễn - Nghiên cứu ví dụ Hàn Quốc và Nhật Bản” của tác giả Soo Kyung Kang (2003). Cuốn sách đã nêu đƣợc quá trình hình thành loại hình du lịch sức khoẻ, chủ thể của du lịch sức khoẻ và đƣa ra hai ví dụ cụ thể là Hàn Quốc và Nhật Bản.
Tại Việt Nam, cuốn sách đầu tiên viết về loại hình du lịch này là “Du lịch sức khoẻ” của Giáo sƣ Phan Văn Duyệt (Nhà xuất bản Y học Hà Nội, năm 1999). Tác giả đã chỉ ra đƣợc những tiềm năng cơ bản trong việc phát triển loại hình du lịch khám chữa bệnh tại Việt Nam. Tuy nhiên, lại chƣa đề cập đến thực trạng cũng nhƣ các biện pháp để thúc đẩy hoạt động khai khác loại hình này tại Việt Nam. Sau giáo sƣ Phan Văn Duyệt, chƣa có cuốn sách chuyên khảo nào viết về đề tài này.
Luan van 4 Năm 2003, đã có nghiên cứu về tác dụng chữa bệnh của bùn khoáng, nƣớc khoáng với đề tài nghiên cứu khoa học “Xác định tính chất của bùn khoáng, nước khoáng tại Ninh Lộc - Ninh Hòa, Vĩnh Phương - Nha Trang và đánh giá hiệu quả trong điều trị, phục hồi chức năng một số bệnh xương khớp và bệnh da”. Nghiên cứu này do Bệnh viện Điều dƣỡng - phục hồi chức năng (Bộ Y tế) phối hợp với Viện Pasteur Nha Trang, Trung tâm Y tế dự phòng Khánh Hòa, Bệnh viện Điều dƣỡng - phục hồi chức năng Khánh Hòa, Bệnh viện Da liễu Khánh Hòa và Công ty Sao Mai Thế Kỷ 21 thực hiện từ tháng hai đến tháng 11-2003 tại Trung tâm Du lịch suối khoáng nóng Tháp Bà (thành phố Nha Trang). Cụ thể, qua theo dõi, nghiên cứu, cho thấy bệnh khớp của bệnh nhân đƣợc giảm rõ rệt. Đối với bệnh da: tắm bùn có tác dụng tốt tƣơng đƣơng các phƣơng pháp điều trị truyền thống, trong đó tỉ lệ tốt đạt 43,3% (bệnh vảy nến) và 30% (bệnh da mãn tính), triệu chứng ngứa khỏi 80% sau hai tuần điều trị.
Qua ngâm tắm, các chỉ số mạch, huyết áp, nhịp thở, thân nhiệt và phản ứng da đều có những thay đổi có lợi cho sức khỏe. Đề tài tập trung nghiên cứu tác dụng chữa bệnh của nƣớc khoáng và bùn khoáng, tuy nhiên chƣa nghiên cứu việc phát triển du lịch dựa trên nguồn tài nguyên này. Nghiên cứu của Devon M. Herrick (2007) về “Du lịch y tế: Cạnh tranh toàn cầu trong chăm sóc sức khỏe” đã cho chúng ta thấy về mức độ cạnh tranh ngày càng cao trong lĩnh vực du lịch y tế khi số lƣợng bệnh nhân không có bảo hiểm và tự thanh toán đi du lịch ra nƣớc ngoài để chăm sóc sức khỏe đã phát triển nhanh chóng trong vài năm qua.
Xu hƣớng này có thể tiếp tục khi dịch vụ chăm sóc y tế tại các quốc gia phát triển có chi phí rất cao, thì việc tìm dịch vụ chăm sóc y tế chất lƣợng cao kết hợp du lịch với chi phí thấp hơn tại các quốc gia đang phát triển là điều cần thiết. Nghiên cứu “Định hướng phát triển du lịch y tế tại châu Á” do nhóm tác giả JansonYap, Sim Siew Chen, Nelson Nones, Công ty Tƣ vấn Deloitte Luan van 5 (2008) đã phân tích các điểm mạnh của lĩnh vực du lịch này với định hƣớng toàn cầu hóa dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Nhóm tác giả đã chỉ ra các vấn đề nhƣ thuê nguồn lao động nƣớc ngoài, xây dựng cơ sở hạ tầng, đào tạo nhân tài và tiêu chuẩn hóa hệ thống y tế chính là những trọng tâm, đóng vai trò quan trọng đối với ngành nói riêng và cả nền kinh tế nói chung. Tháng 5/2008, nhóm tác giả của Trƣờng Cao Đẳng Du Lịch Hà Nội, do Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Ty - Chủ nhiệm đề tài, nghiên cứu và báo cáo đề tài khoa học cấp bộ về “Thực trạng và giải pháp đẩy mạnh loại hình chữa bệnh tại Việt Nam”.
Trong đề tài này, tác giả đã làm rõ tiềm năng phát triển loại hình du lịch khám chữa bệnh tại Việt Nam, trên cơ sở điều kiện tài nguyên đa dạng và phong phú nhƣ khí hậu, sự phân bố hệ thống các nguồn nƣớc khoáng nóng trải dọc các miền, bên cạnh đó chúng ta còn thừa hƣởng các phƣơng pháp chữa bệnh truyền thống dùng các phƣơng pháp y học cổ truyền với các loại thuốc nam, phƣơng pháp châm cứu. Tác giả đã đƣa ra cách thức khai thác, quy trình thực hiện và những mô hình phù hợp cho phát triển du lịch khám chữa bệnh ởViệt Nam, nhƣng chƣa tìm hiểu và phân tích chi tiết đối với địa hình và tài nguyên du lịch khám chữa bệnh tại thành phố Đà Nẵng. Trên báo và tạp chí cũng có một số bài viết nhƣ “Du lịch sức khoẻ” của Tiến sĩ Lê Anh Tuấn (Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 5/2008). Tác giả đã tóm lƣợc một số thông tin cơ bản nhƣ sự hình thành loại hình du lịch sức khoẻ trên thế giới, sản phẩm và chủ thể của du lịch sức khoẻ và thực trạng, xu hƣớng phát triển du lịch khám chữa bệnh tại Việt Nam.
Luận văn thạc sĩ, năm 2010 của tác giả Trần Mạnh Cƣờng về đề tài “Nghiên cứu điều kiện để phát triển loại hình du lịch chữa bệnh bằng nước khoáng” (Tại một số điểm suối khoáng ở trung du & duyên hải Bắc Bộ) đã đi sâu tìm hiểu một dạng tiềm năng phục vụ phát triển loại hình du lịch khám chữa bệnh tại Việt Nam đó là suối nƣớc khoáng, nƣớc nóng. Luan van 6 Ngoài ra, trong thực tế nghiên cứu khoa học đã có một số bài báo, tạp chí, luận văn, luận án đề cập đến vấn đề du lịch khám chữa bệnh nhƣng chủ yếu là những đánh giá khái quát, sơ lƣợc hoặc về một số quốc gia, điểm du lịch khám chữa bệnh, còn chƣa có đề tài, dự án nào nghiên cứu sâu và cụ thể về du lịch khám chữa bệnh tại thành phố Đà Nẵng. Trên thế giới, đã có rất nhiều nghiên cứu liên quan đến du lịch khám chữa bệnh, tuy nhiên, đối tƣợng và mục tiêu của các đề tài này chƣa gắn với các điểm du lịch và từng thị trƣờng du lịch cụ thể. Việc tham khảo các đề tài nghiên cứu này sẽ rất có ích, nhƣng khi áp dụng vào thực tế tại thành phố Đà Nẵng thì còn nhiều khó khăn.
Luan van 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH KHÁM CHỮA BỆNH 1. TỔNG QUAN VỀ DU LỊCH KHÁM CHỮA BỆNH 1. Một số khái niệm a. Khái niệm du lịch Trong cuộc sống của mình, mỗi ngƣời đều có những nhu cầu nhất định.
Những nhu cầu đó có thể đƣợc đáp ứng ngay tại nơi cƣ trú của bản thân họ, nhƣng cũng có không ít nhu cầu chỉ có thể đƣợc thỏa mãn ngoài nơi cƣ trú thông qua các cách thức tổ chức thực hiện khác nhau. Một trong số cách thức tổ chức đó là mỗi ngƣời hoặc nhóm ngƣời thực hiện chuyến đi du lịch. Theo Luật Du lịch năm 2005 của Việt Nam: “Du lịch là hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con ngƣời ngoài nơi cƣ trú thƣờng xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dƣỡng trong một khoảng thời gian nhất định”[36, tr. Với quan niệm này, du lịch là hoạt động liên quan đến nhu cầu, nhƣng không phải mọi nhu cầu đều là du lịch.
Chỉ có hoạt động nào dẫn đến thỏa mãn nhu cầu về tham quan, giải trí, nghỉ dƣỡng trong một thời gian nhất định mới đƣợc gọi là du lịch. Trong đề tài luận văn này, tác giả quan tâm đến phạm trù du lịch dƣới góc độ kinh tế: “Du lịch là một ngành kinh tế, dịch vụ có nhiệm vụ phục vụ cho nhu cầu tham quan giải trí nghỉ ngơi, có hoặc không kết hợp với các hoạt động chữa bệnh, thể thao, nghiên cứu khoa học và các nhu cầu khác”. Xét từ góc độ các chính sách phát triển du lịch: Dựa trên nền tảng của tài nguyên du lịch để hoạch định chiến lƣợc phát triển du lịch, định hƣớng các kế hoạch dài hạn, trung hạn và ngắn hạn. Lựa chọn các sản phẩm du lịch độc Luan van 8 đáo và đặc trƣng từ nguồn tài nguyên du lịch trên, đồng thời xác định phƣơng hƣớng qui hoạch xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật và cơ sở hạ tầng dịch vụ du lịch tƣơng ứng.
Khái niệm du lịch khám chữa bệnh Hoạt động di chuyển khỏi nơi cƣ trú thƣờng xuyên đến những nơi khác với mục đích chữa bệnh đã đƣợc hình thành phổ biến trong giới thƣợng lƣu từ thời cổ đại và theo các kết quả nghiên cứu, hoạt động trên đây đƣợc hình thành trƣớc hoạt động du lịch. Ngƣời ta cho rằng loại hình du lịch chữa bệnh đƣợc bắt đầu và trở thành phổ biến trên cơ sở các hình thức tắm các suối nƣớc nóng, đồng thời từ đây hình thành lên loại hình thành phố suối nƣớc nóng (Spa city) hoặc sau này trở thành những khu nghỉ dƣỡng gắn với chữa bệnh ở nhiều nƣớc trên thế giới nhƣ Thổ Nhĩ Kỳ, Thụy Sĩ, Đức, Nhật Bản… Với việc giá trị cuộc sống đã đƣợc nâng lên rất nhiều so với trƣớc đây cùng với việc phát triển của khoa học kỹ thuật đƣợc áp dụng trong ngành y tế, sức khoẻ cộng đồng đƣợc chăm sóc tốt hơn dẫn đến tỷ lệ ngƣời cao tuổi ở nhiều nƣớc, đặc biệt là những nƣớc tiên tiến trên thế giới, đang có chiều hƣớng gia tăng. Vấn đề sức khoẻ đƣợc quan tâm hơn và do vậy hoạt động du lịch gắn với vấn đề sức khoẻ hoặc chữa bệnh đƣợc quan tâm nhiều hơn và đã hình thành lên loại hình du lịch khám chữa bệnh. Du lịch khám chữa bệnh hay du lịch y tế có rất nhiều khái niệm khác nhau ở các nƣớc trên thế giới.