Luận văn thạc sĩ về trường ca Hoàng Trần Cương và quan niệm thơ ca Adonis

Luận văn thạc sĩ phân tích ngôn ngữ và văn hóa việt nam trường ca của hoàng trần cương nhìn từ quan niệm thơ ca của adonis, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Đỗ Thị Thiên Thu
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Phan Cẩm Vân
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lí luận văn học
• Đề tài: Trường ca của Hoàng Trần Cương nhìn từ quan niệm thơ ca của Adonis
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Những quan niệm nghệ thuật của Adonis và Trường ca của Hoàng Trần Cương

Chương này tập trung vào việc phân tích trường ca Hoàng Trần Cương qua lăng kính của quan niệm thơ ca Adonis. Adonis, một trong những nhà thơ hàng đầu của văn học Ả Rập, đã có những quan điểm độc đáo về nghệ thuật thơ ca, nhấn mạnh sự mơ hồ và tính đa nghĩa trong ngôn ngữ. Ông cho rằng thơ ca không chỉ là sự phản ánh hiện thực mà còn là một không gian sáng tạo, nơi mà cảm xúc và tư tưởng giao thoa. Trường ca Hoàng Trần Cương được xem như một sản phẩm nghệ thuật mang đậm dấu ấn của tư duy này. Tác phẩm của Cương không chỉ đơn thuần là kể chuyện mà còn là một hành trình khám phá bản thân và thế giới xung quanh. Qua đó, tác giả đã thể hiện sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, giữa cái cụ thể và cái trừu tượng, tạo nên một bức tranh đa chiều về cuộc sống và con người. Những quan niệm này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về trường ca Hoàng Trần Cương mà còn mở ra hướng đi mới cho nghiên cứu văn học Việt Nam hiện đại.

1.1. Những quan niệm về nghệ thuật thơ của Adonis

Adonis đã định nghĩa thơ ca như một hình thức nghệ thuật không ngừng biến đổi, nơi mà ngôn ngữ trở thành phương tiện để thể hiện những cảm xúc sâu sắc và phức tạp. Ông nhấn mạnh rằng thơ ca không chỉ là sự mô tả mà còn là sự khám phá bản thân và thế giới. Những quan niệm này đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến trường ca Hoàng Trần Cương, nơi mà ngôn ngữ được sử dụng một cách sáng tạo để thể hiện những khát vọng và nỗi niềm của con người. Cương đã áp dụng những nguyên tắc này vào tác phẩm của mình, tạo nên một không gian nghệ thuật phong phú và đa dạng. Qua đó, tác phẩm không chỉ phản ánh hiện thực mà còn mở ra những chiều sâu tâm hồn, khơi gợi những suy tư về cuộc sống và con người.

1.2. Tiếp cận trường ca của Hoàng Trần Cương nhìn từ quan niệm của Adonis

Việc tiếp cận trường ca Hoàng Trần Cương từ góc độ quan niệm thơ ca Adonis cho thấy sự tương đồng trong cách nhìn nhận và thể hiện nghệ thuật. Cương đã sử dụng những yếu tố như sự mơ hồ, tính đa nghĩa và sự chuyển động trong ngôn ngữ để tạo nên một tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Những hình ảnh và biểu tượng trong tác phẩm không chỉ đơn thuần là mô tả mà còn mang ý nghĩa sâu sắc, phản ánh những khát vọng và nỗi đau của con người. Qua đó, trường ca Hoàng Trần Cương không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn là một hành trình khám phá bản thân và thế giới, thể hiện rõ nét những quan niệm nghệ thuật của Adonis.

II. Nghệ thuật mơ hồ và tư duy sáng tạo trong trường ca của Hoàng Trần Cương

Chương này phân tích nghệ thuật mơ hồ trong trường ca Hoàng Trần Cương và cách mà tư duy sáng tạo của tác giả được thể hiện qua các hình thức kết cấu. Nghệ thuật mơ hồ là một trong những đặc điểm nổi bật trong thơ ca của Adonis, và Cương đã khéo léo áp dụng điều này vào tác phẩm của mình. Kết cấu mở và kết cấu song tuyến trái chiều là hai phương thức biểu hiện chính trong trường ca Hoàng Trần Cương. Kết cấu mở cho phép tác phẩm có nhiều hướng đi khác nhau, tạo ra không gian cho người đọc tự do khám phá và cảm nhận. Trong khi đó, kết cấu song tuyến trái chiều thể hiện sự đối lập và chuyển hóa giữa các hình tượng, tạo nên một bức tranh đa chiều về cuộc sống. Tư duy sáng tạo “đứt đoạn” cũng là một yếu tố quan trọng, thể hiện qua mạch vận động của hình tượng thơ và liên kết ngôn từ. Điều này không chỉ làm nổi bật tính độc đáo trong phong cách của Cương mà còn khẳng định sự giao thoa giữa các trường phái nghệ thuật khác nhau.

2.1. Những loại hình kết cấu trong trường ca của Hoàng Trần Cương

Trong trường ca Hoàng Trần Cương, các loại hình kết cấu được thể hiện rõ nét, đặc biệt là kết cấu mở và kết cấu song tuyến trái chiều. Kết cấu mở cho phép tác phẩm không bị gò bó trong một khuôn khổ nhất định, tạo ra không gian cho sự tự do sáng tạo. Điều này giúp người đọc có thể tiếp cận tác phẩm từ nhiều góc độ khác nhau, từ đó tạo ra những cảm nhận đa dạng và phong phú. Kết cấu song tuyến trái chiều lại thể hiện sự đối lập giữa các hình tượng, tạo nên một sự chuyển hóa liên tục trong tác phẩm. Qua đó, Cương đã khéo léo thể hiện những mâu thuẫn trong cuộc sống, từ đó khơi gợi những suy tư sâu sắc về con người và thế giới xung quanh.

2.2. Tư duy sáng tạo Đứt đoạn trong Trường ca Hoàng Trần Cương

Tư duy sáng tạo “đứt đoạn” là một trong những đặc điểm nổi bật trong trường ca Hoàng Trần Cương. Điều này thể hiện qua mạch vận động của hình tượng thơ, nơi mà các hình ảnh và biểu tượng không được liên kết một cách chặt chẽ mà thường xuyên thay đổi, tạo ra một không gian nghệ thuật đầy bất ngờ. Liên kết ngôn từ cũng được thể hiện một cách sáng tạo, không theo một quy tắc nhất định, từ đó tạo ra sự tự do trong việc thể hiện cảm xúc và tư tưởng. Qua đó, Cương đã khẳng định được phong cách riêng của mình, đồng thời thể hiện rõ nét những quan niệm nghệ thuật của Adonis trong tác phẩm.

III. Những sáng tạo trong ngôn ngữ trường ca Hoàng Trần Cương

Chương này tập trung vào việc phân tích ngôn ngữ nghệ thuật trong trường ca Hoàng Trần Cương và sự sáng tạo trong cách sử dụng ngôn từ của tác giả. Ngôn ngữ nghệ thuật không chỉ là phương tiện truyền tải thông điệp mà còn là một phần quan trọng tạo nên giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Cương đã sử dụng ngôn ngữ một cách tinh tế, kết hợp giữa những hình ảnh cụ thể và những biểu tượng trừu tượng để tạo ra một không gian nghệ thuật phong phú. Sự gặp gỡ trong quan niệm sáng tạo ngôn ngữ giữa Cương và Adonis cũng được thể hiện rõ nét, khi cả hai đều nhấn mạnh tầm quan trọng của ngôn ngữ trong việc thể hiện cảm xúc và tư tưởng. Qua đó, trường ca Hoàng Trần Cương không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn là một hành trình khám phá ngôn ngữ và nghệ thuật.

3.1. Khái niệm ngôn ngữ nghệ thuật

Ngôn ngữ nghệ thuật là một khái niệm quan trọng trong nghiên cứu văn học, đặc biệt là trong thơ ca. Nó không chỉ đơn thuần là phương tiện truyền tải thông điệp mà còn là một phần không thể thiếu tạo nên giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Trong trường ca Hoàng Trần Cương, ngôn ngữ được sử dụng một cách tinh tế, kết hợp giữa những hình ảnh cụ thể và những biểu tượng trừu tượng. Điều này giúp tạo ra một không gian nghệ thuật phong phú, nơi mà người đọc có thể cảm nhận được những cảm xúc sâu sắc và phức tạp. Sự sáng tạo trong ngôn ngữ nghệ thuật không chỉ thể hiện tài năng của tác giả mà còn phản ánh những quan niệm nghệ thuật của Adonis, khi ông nhấn mạnh tầm quan trọng của ngôn ngữ trong việc thể hiện cảm xúc và tư tưởng.

3.2. Quan niệm về sáng tạo ngôn ngữ của Hoàng Trần Cương

Hoàng Trần Cương đã có những quan niệm độc đáo về sáng tạo ngôn ngữ trong trường ca của mình. Ông không chỉ sử dụng ngôn ngữ như một công cụ để truyền tải thông điệp mà còn xem nó như một phần quan trọng trong việc tạo nên giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Cương đã khéo léo kết hợp giữa những hình ảnh cụ thể và những biểu tượng trừu tượng, tạo ra một không gian nghệ thuật phong phú và đa dạng. Sự sáng tạo trong ngôn ngữ của Cương không chỉ thể hiện tài năng của tác giả mà còn phản ánh những quan niệm nghệ thuật của Adonis, khi ông nhấn mạnh tầm quan trọng của ngôn ngữ trong việc thể hiện cảm xúc và tư tưởng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 này, chúng tôi tìm hiểu khái quát về quan niệm nghệ thuật của nhà thơ, nhà phê bình Adonis. Tiếp đó về khái niệm trường ca, Trường ca Hoàng Trần Cương và tư duy sáng tạo trong tiến trình thơ ca hiện đại Việt Nam nói chung và Trường ca Việt Nam nói riêng. Để phân biệt giữa trường ca và sử thi là một vấn đề phức tạp, nhưng thể trường ca vẫn luôn phát triển trong dòng chảy văn học Việt Nam nói chung và thơ ca Việt Nam nói riêng. Chương 2: Nghệ thuật mơ hồ và tư duy sáng tạo trong trường ca của Hoàng Trần Cương nhìn từ quan niệm của Adonis Những quan niệm của Adonis hết sức mới mẻ trong các bài thơ, đặc biệt là thơ dài.

Trong chương 2, chúng tôi nghiên cứu kết cấu trường ca Hoàng Trần Cương với hai kiểu kết cấu mở và kết cấu song tuyến trái chiều, cùng với đó là lối tư duy sáng tạo “đứt đoạn” qua mạch vận động hình tượng và liên kết ngôn từ là một nét nổi bật và có phần bứt phá so với trường ca giai đoạn trước. Qua đó tìm ra sự bắt gặp đồng điệu về quan niệm nghệ thuật của Hoàng Trần Cương với Adonis, tạo nên một diện mạo trường ca hiện đại mới mẻ và sáng tạo. Chương 3: Những sáng tạo trong ngôn ngữ trường ca Hoàng Trần Cương nhìn từ quan niệm của Adonis Qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy ngôn ngữ nghệ thuật góp phần làm nên sự thành công cho trường ca Hoàng Trần Cương. Kết hợp cả ngôn ngữ kể chuyện mang chất tự sự pha lẫn tâm trạng giãi bày, cách sử dụng dày đặc từ ngữ địa phương thể hiện dấu ấn ngôn từ riêng của ngôn ngữ địa phương xứ Nghệ.

Sự đổi mới ngôn từ trường ca nhằm biểu đạt những nhận thức mới về đời sống, xã hội, những khát vọng, cảm xúc của nhà thơ. Có thể chia thành bốn loại hình ngôn ngữ trong trường ca của Hoàng Trần Cương: ngôn ngữ kể chuyện, ngôn ngữ biểu cảm, ngôn ngữ đối thoại, ngôn ngữ phản tư. Qua đó thể hiện sự đóng góp của nhà thơ Hoàng Trần Cương trong nhiệm vụ lịch sử: đổi mới ngôn ngữ trường ca Việt Nam, bảo tồn và phát triển ngôn ngữ tiếng Việt. Ngoài ra còn một số Phụ lục và bản dịch.

NHỮNG QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT CỦA ADONIS VÀ TRƯỜNG CA CỦA HOÀNG TRẦN CƯƠNG 1. Những quan niệm về nghệ thuật thơ của Adonis 1. Đôi nét về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Adonis Là một nhà thơ quốc tịch Lebanon gốc Syria, Adonis còn là nhà lý luận văn học, một dịch giả, kiêm biên tập viên. Ông là người có ảnh hưởng rộng lớn trong nền văn học, thi ca Ả Rập hiện đại.

Ngoài Giải thưởng Thơ ca Quốc gia Lebanon (năm 1974), Adonis còn nhận được nhiều giải thưởng cao quý của các nước Nga, Bỉ, Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ, đáng kể nhất là giải thưởng mang tên văn hào Goethe của nước Đức " về toàn bộ tác phẩm " của ông. Ngay từ những năm 1988, đã nhiều lần ông được dư luận đánh giá xứng đáng nhận giải Nobel Văn Chương, năm 2011 dư luận đánh giá khá cao khả năng đoạt giải so với nhà thơ Tomas Transtromer (Thụy Điển). Giải Nobel Văn Chương 2015 lại một lần nữa xướng tên ông với những ứng viên nặng kí cho giải văn chương danh giá này với các nhà văn khác như: nhà văn người Nhật Bản Haruki Murakami, hay nhà văn Ngugi wa Thiong’o - một nhà văn người Kenya…Mới đây nhất Adonis được vinh dự đón nhận giải PEN/ Nabokov năm 2016 giành cho người có nhiều đóng góp lớn trong Văn chương Quốc tế. Adonis - là bút danh của Ali Ahamd Said Esber.

Ngay từ lúc khởi đầu sự nghiệp văn chương của mình, ông đã dùng bút danh này như đúng ý tưởng đổi mới tinh thần vì theo huyền thoại Hy Lạp, Adonis, người yêu của nữ thần Aphrodite, có thể hiểu nghĩa như một sự phục sinh. Điều đó được thể hiện rõ nét trong sự kết hợp công việc của ông qua kiến thức sâu xa về thơ cổ điển Ả Rập và những thay đổi trong phong cách diễn đạt. Gần 70 năm sáng tác, Adonis đã xuất bản nhiều tập thơ giá trị, viết bằng tiếng Ả Rập và được dịch sang nhiều thứ tiếng. Cũng như một số các nhà văn vùng Trung Đông, Adonis đã khám phá những đau khổ của kẻ tha hương.

Ông nói: "Là một nhà thơ có nghĩa là tôi đã viết, nhưng tôi đã thực sự bằng văn bản không có gì. Thơ là một hành động không có đầu và cũng không có kết thúc. Nó thực sự là một lời hứa của một sự khởi đầu, sự bắt đầu của một sự vĩnh viễn." (1992) 10 Adonis sinh ngày 01 tháng Giêng năm 1930 ra tại 'Ali Ahmad Al Sa'id trong vùng Al Qassabin, gần thành phố Latakia nước Syria. Sinh ra trong một gia đình nghèo khó, đông con.Tuổi thơ ông gắn liền với những bài thơ và Kinh Qu’ran mà cha dạy, lúc cả hai làm việc trên đồng ruộng.

Cha là một nông dân và cũng là một vị thầy cả của đạo Hồi (Imam) và qua đời vào năm 1952. Khi Shukri al-Kuwatli, vị tổng thống đầu tiên của nước Cộng Hoà Syria, tới thăm thành phố Jableh, Adonis khi này mới chỉ được 14 tuổi nhưng đã có dịp đọc bài thơ cho Tổng thống nghe. Trước sự ngạc nhiên về tài năng của cậu thiếu niên nhỏ tuổi, Tổng thống Shukri al-Kuwatli đã hỏi cậu ước muốn điều gì, Adonis trả lời: "Tôi muốn được đến trường học". Sau đó vị Tổng Thống này đã thu xếp để Adonis được vào học tại một trường học của người Pháp ở Tartus.

Ảnh hưởng từ người cha, Adonis đã thấm nhuần một phần truyền thống giáo dục Hồi giáo. Sau đó Adonis học Cử nhân luật và triết ở Đại học Damascus và tốt nghiệp cử nhân năm 1954 rồi phục vụ trong quân đội 2 năm. Cũng trong những năm này, Adonis cho xuất bản bộ sưu tập văn vần đầu tiên của mình, Dalila. Những tác phẩm đầu tiên của Adonis bị ảnh hưởng chủ nghĩa quốc gia, nhất là sau cuộc chiến giữa Do Thái và Ả Rập vào những năm 1947-1948.

Sau đó ông cùng với một người bạn, Yusuf Al-Khal (1917-1987), Adonis thành lập tạp chí tiền phong Shi'ir, (Poetry- Thơ) trong đó giới thiệu ý tưởng thơ ca Ả Rập hiện đại. Tuy nhiên vì những tin đồn tung ra cho rằng tạp chí Shi'ir là do những người theo chủ nghĩa dân tộc chủ trương, nên Adonis cho đình chỉ việc xuất bản. Cũng trong thời gian này, Adonis đã chuyển dịch sang tiếng Ả Rập những tác phẩm của Baudelaire, Henri Michaux, Saint-John Perse và từ tiếng Ả Rập sang Pháp ngữ tác phẩm của Aboul Ala El-Maari. Trong những năm 1960 - 1961, một giai đoạn quan trọng trong sự phát triển trí tuệ của Adonis: Ông nhận được một học bổng để theo học ở Paris, thủ đô Pháp.

Thời kỳ này ông tập trung sáng tác một số lượng lớn các tác phẩm cả về thơ và tiểu luận. Cùng với một trong số những người cầm bút Ả Rập, ông bắt đầu cho xuất bản tờ Mawakif (Situations - Tình Hình), một nhật báo đấu tranh, cũng giống như tờ Shi'ir khi trước, cho sự đổi mới nền văn học cổ truyền Ả Rập với những tư tưởng cấp tiến. 11 Người trí thức Ả Rập và một nhà văn của thế giới, Adonis đã xây dựng những cây cầu giao lưu ảnh hưởng Tây phương và Ả rập, Hy Lạp và kinh thánh cổ truyền. "The west is another name for the east" – có thể dịch “Tây phương là một cái tên khác của phương Đông” Adonis từng đề cập đến điều đó trong bài viết của mình.

Tuyển thơ đầu tiên mà Adonis viết bằng Anh ngữ “The Blood of Adonis”, xuất hiện vào năm 1971. Trong “Resurrection and Ashes”, Adonis đã viết "O Phoenix, when fire is born in your beloved wing / What pen do you hold? / How do you replace your lost down? / Do you erase the dry error in its book? When ashes embrace you, what world do you feel?". Bản in lần thứ hai năm 1982 được thêm vào 3 bài thơ mới dưới tựa đề “Transformations of the Lover”. Chối từ chủ nghĩa vật chất phương Tây là mục tiêu của bài "A Grave for New York", bài thơ sáng tác đặt căn bản từ cuộc viếng thăm của Adonis tại thành phố New York mà ông đề gởi Walt Whitman, nhà thơ vĩ đại của nước Mỹ.

Năm 1970, Adonis đảm nhận chức vụ giáo sư Văn chương Ả Rập tại Đại học Lebanese. Ba năm sau, ông đã lấy văn bằng Tiến sĩ tại Đại học St. Đề tài luận án của ông là "Sự trường cửu và biến thiên trong tư tưởng và văn chương Ả rập". Từ đầu thập niên 1980, Adonis được mời giảng tại nhiều trường đại học ở Pháp và Thụy Sĩ, giữa thập niên 1985, ông được mời làm giáo sư thỉnh giảng ở một số đại học Mỹ.

Đến năm 1986, ông dọn sang sống hẳn ở Paris và hiện nay ông đang mang quốc tịch Pháp. Với tư cách là một nhà thơ, Adonis là một trong những người đầu tiên đã vượt qua khuôn mẫu thô cứng của phương cách làm thơ và vần luật thi ca A-rập cổ điển. Với những người bạn có cùng quan điểm, chí hướng nhưng ông vẫn đóng vai trò là một trong những người đã thực hiện một cách triệt để, táo bạo và với quan điểm gần như siêu nhiên bằng những nhịp điệu tự nhiên của ngôn ngữ Ả Rập. Quan niệm của Adonis về thơ 1.

Quan niệm của Adonis về sự mơ hồ trong thơ Mơ hồ là một hình thức cơ bản để con người nhận thức sự vật trong tính chất không xác định của nó về đặc tính, loại biệt, trạng thái. Đặc biệt nó thể hiện rõ nét trong lĩnh vực cảm xúc, một lĩnh vực mơ hồ, mù mịt. Như một minh chứng cho điều đó, từ khi lọt lòng cất tiếng khóc chào đời, trưởng thành đến khi trở về với cát bụi, văn 12 chương đã hiện diện trong những câu hát, lời ru của mẹ hay trong câu chuyện của bà. Đầu mỗi lời ru, câu chuyện thường bắt đầu bằng những cụm từ như “À ơi, “ngày xửa ngày xưa”… Cái mốc thời gian mơ hồ không xác định chính là một yếu tố làm nên sự hư ảo của câu chuyện khó mà đoán chính xác được.

Nghiên cứu các đặc trưng của nghệ thuật văn học, từ truyền thống đến hiện đại, chúng ta nhận thấy rằng những định nghĩa về tính mơ hồ, đa nghĩa của văn học có sự thay đổi theo những quan điểm nhìn nhận khác nhau của các nhà phê bình. Đó là cái “ý tại ngôn thoại” hay cái tiếng ngoài tiếng, cảnh ngoài cảnh mà nhiều người đã nói tới. Văn học Trung Quốc thời cổ - trung đại, có nhiều tác phẩm bàn về các phép tắc sáng tác văn chương.